Zaldi montxino

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Wikipedia:Taxotaula bat irakurtzeko eraTaxotaula bat irakurtzeko era
Zaldi montxinoa
Status iucn3.1 EN eu.svg

Iraute egoera: Arriskuan
Zaldi montxinoa, Cabarcenoko Natura Parkean
Zaldi montxinoa, Cabarcenoko Natura Parkean

Jatorrizko herrialdea(k):
 Euskal Herria  Espainia
( Kantabria)

Sailkapen zientifikoa
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Perissodactyla
Familia: Equidae
Generoa: Equus
Espeziea: Equus ferus
Azpiespeziea: Equus ferus caballus
Arraza

Zaldi montxinoa

Sinonimoak
Montxino

Zaldi montxinoa, montañeraz "Monchinu", Euskal Herriko bertako zaldi arraza bat da. Berez hego-ekialdeko Kantabria da zaldi montxinoaren banaketa eremu nagusia, baina zenbait abere Bizkaiko Enkarterrietako hainbat herrietako mendietan aurkitu daitezke ere.

Zaldi montxinoak pottoken oso antzekoak dira, eta baita asturkoien antzekoak ere. Hainbat adituentzat zaldi montxinoak bi arraza hauen tarteko zaldi mota litzateke. Montxinoak beraz poniak dira baita ere. Lautzako zaldiak dira arrazaren beste senide hurbilak, baina lehen esan bezala asturkoi eta pottokak dira antzekoenak.

Sakontzeko, irakurri: Poni

Tamaina txikiko aberea da, eta oso landatarra. Bere ingurumenari oso ondo moldatuta eta berak baliatzen dituen larreak nekez erabili ditzateke beste arraza aukeratuagoak.

Arraza desagertzeko zorian dago, eta hainbat ekimen abiatu dira babesteko.

Esate baterako Kantabriako Cabarceno animali parkean samalda bat kokatu dute arraza bultzatzeko.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Montañeraz "monchino" hitza menditarra eta tamaina txikikoa esan nahi du. Montxinoaren gune geografiko berberan dagoen bertako behi arraza ere behi montxina deitzen da arrazoi berberengatik.

Arrazaren historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zaldi montxinoaren jatorria pottokaren, asturkoiaren zein lautzako zaldiaren antzekoa da. Oinarrian, Azken Izotz Aroa eta gero Kantabriar erlaitzean bertan geratu ziren poni basatiak dira zaldi montxinoaren arbasoak.

Sakontzeko, irakurri: [|http://eu.wikipedia.org/wiki/Pottoka#Jatorri_urruna ]

Bibliografia ugari dago arraza Inglaterrako Exmoor poniarekin lotzen duena. Hau horrela da zeren eta Industria Iraultzaren urtetan ehunka poni inportatu zituzten Kantabriar erlaitzatik Inglaterrara bertako meategietan lan egiteko, pottokak, montxinoak eta asturkoiak.

Sakontzeko, irakurri: Meategiko zaldi

Zaldi montxinoa beste aldetik zelta poniak delako sailkapen taldean sartzen da.


1996tik aurrera hasi ziren Kantabriako Guriuezo haranean arrazaza berreskuratzeko eta hautatzeko lanak. 2009. urtean 715 zaldi montxino zeuden zentsu ofizialean[1].

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Banaketa eremua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Behorra

Kantabriako Guriezon, Rasinesen eta Castro Urdialesen. Bizkaian Karrantzan eta Turtziozen. Dena den zaldi samaldak paraje menditsu hauetan libre mugitzen dira batetik bestera, eta beraz Euskal Herriko mendebaldeko beste zenbait udalerrietan ere agertu daitezke.

Zaldia Euskal kulturan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertako zaldiek eragin handia izan dute Euskal Herriko kulturan. Labar artetik hasita, irudigintzan edo mitologian.


Kanpoko loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zaldi montxino