Dislexia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.

Dislexia etimologikoki hizkuntzaren zailtasuna esan nahi du (grekoko δυσ, zailtasuna, anomalia eta λέξις, hizketa, ahoskuntza). Gaur egun, irakurtzean ager daitekeen arazotzat hartzen da eta ez dauka arrazoi intelektual, kultural edota emozionalekin inongo erlaziorik. Ez da interes edo motibazio falta batekin lotu behar ez eta zentzumen urritasun batekin. Izaera kognitiboa du eta hizkuntza idatziarekin zerikusia duten ahalbideengan eragina izaten du, ikuste eta entzute kodifikazioan, epe laburreko memorian eta ordena eta sekuentziazio hautematean. Zailtasun bat da baina ez da inondik inora prozesu fonologikoan parte hartzen duten burmuineko atalen disfuntzioa eta ez da existitzen burmuinean lesiorik. Ezaugarriak ezagutzen badira erraza da hautematea haur batek dislexia daukala eta goiz egindako identifikazio batekin eta tratamendu egoki batekin oztopo hau gaindi daiteke eta bizitza normal bat eraman.

Erraza da hautematea haur batek dislexia daukala.

Etiologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dislexiaren zergatiari edo jatorriari buruzko azalpen nagusiak:

Ikuspuntu neurologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikuspuntu hau, funtzionamendu hemisferikoa eta dislexiaren arteko erlazioaren aldekoa da. Ikuspuntu neurologikoaren aldekoek funtzionamendu neurologiko “ezberdinaren” eta dislexiaren arteko lotura defendatzen dute. Hauen iritziz, diferentzia anatomikorik ez dagoenez, funtzionamenduan indar egiten da.

Ikuspuntu kognitiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikuspuntu honetatik prozesu psikologikoak aztertu dira. Hori dela eta, epe laburreko memoriaren defizita gertatzen dela ziurtatu da. Beraz, zailtasunak zeinuen deskodifikazioan gertatzen dira eta ez esanahiaren ulermenean.

Dislexia motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aniztasun terminologiko handia baldin badago ere, gehien azaltzen diren kontzeptuak hauek dira:

  • Hartutako dislexia: dislexia garuneko lesio baten ondorioz sortzen da.
  • Dislexia ebolutiboa: ondo irakurtzeko gaitasunean berezko zailtasunak dituztenak.

Bi mota hauek azpi-mota hauetan sailka daitezke: Fonologikoa edo zeharkakoa: bide fonologikoa erabiliz irakurtzeko zailtasunak ditu pertsonak eta ondorioz, ikusizko bidea erabiltzen da nagusiki.

  • Fonema eta grafemak lotzeko gaitasun eza.
  • Ezin dute hitzen elementuen independentzia erlatiboa ikusi.
  • Ez dira gai hitz ezezagun edo esanahi gabekoak deskodifikatzeko. Hitz ezagunak ondo irakurriko dituzte.
  • Akatsak fonemen arteko ordezkapenetan.
  • Akats morfologikoak eta erroak mantenduz atzizkiak aldatu.
  • Semantikoki antzekoak eta fonetikoki ezberdinak diren hitzak nahastu.
Hemen ispilu bidezko hizkien inbertsioa ikus daiteke.

Bisuala, superfiziala edo zeharkakoa: bide lexikoa erabiliz irakurtzeko zailtasunak ditu pertsonak eta ondorioz, bide fonologikoa erabiltzen du.

  • Irakurtzerakoan akatsak zeinu grafikoei zentzua emateko zailtasunak dituztelako (Ladrar-labrar, Daba-bada, Pata-tapa...)
  • Hitzaren osagai grafikoak letraka esateko gai akatsik egin gabe.
  • Hitzak osotasunean ezin duenez irakurri irakurketa mantsoa
  • Irakurketa soinuetan oinarriturik.
  • Letren omisio, gehitze edo ordezkatze akats ugari.
  • Berdin idazten diren hitzekin arazoak

Sakona edo mistoa:

  • Aurreko biak batera agertzen direnean, hau da, irakurleak entzumen eta ikus akatsak egiten dituenean.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dislexia dutenek elementuen espazioaren eta denboraren antolaketan nahasteak izateko joera dute. Hori dela eta, irakurtzeko eta idazteko zailtasun nabarmenak, arreta-arazoak, motrizitate arazoak … izan ditzakete. Jarraian, hainbat ikertzaileek zenbatutako ezaugarrien zerrenda ikus daiteke.

  • Morfologikoki edota fonetikoki antzekoak diren hizkiak, silabak edota hitzen nahasketa (ispilu bidezko hizkien inbertsioa nagusitzen da).
  • Hizkera desordenatua izatea.
  • Ezkerra eta eskuina bereizteko arazoak.
  • Epe laburreko memoriarekin zailtasunak.
  • Hitz polisilabokoak errepikatzeko zailtasunak.
  • Sinboloak hautemateko eta kodifikatzeko zailtasunak.
  • Ukimen, ikusmen edo entzumenaren kontrol zehaztugabea.
  • Hizkuntzaren garapen motela.
  • Trakestasun motorea.
  • Irakurketan hizkien, silaben zein hitzen omisioak, errepikapenak, leku-aldaketak edota inbertsioak.
  • Ez ohiko jarrerak aurkeztea: nekatzeko erraztasuna, atentzio falta, segurtasun eza...
  • Erritmo geldoa.
  • Aditz denborak behar bezala erabiltzeko zailtasunak.

Ematen diren ezaugarrien arabera dislexia mota desberdinak egon daitezke.

Dislexia izan duten pertsona ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Idazle eta kazetariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artistak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Politikari eta militarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zientzialari, asmatzaile, sendagile eta irakasle eta abokatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enpresariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aktore, musikari, abeslari eta zine zuzendariak:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Torras de Beá, Eulalia: Dislexia: una comprensión de los trastornos de aprendizaje. Bartzelona: Octaedro, 2011.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Dislexia Aldatu lotura Wikidatan