Jersey

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Jerseyko Bailegoa
Bailiwick of Jersey
Bailliage de Jersey
Britainiar koroaren dependentzia
Bandera Armarria
Ereserkia: Ma Normandie
(Nire Normandia)
Errege ereserkiaGod Save the Queen
(Jainkoak salba beza Erregina)
Hiriburua
eta hiri handiena
Saint Helier
Hizkuntza ofiziala(k) Ingelesa, frantsesa
Herritarra Jerseytar
Gobernua Monarkia konstituzionala
 -  Erregina Elisabet II.a
 -  Gobernadoreordea Andrew Ridgway
 -  Bailea Michael Birt
 -  Lehen ministroa Terry Le Sueur
Koroaren menpeko lurraldea
Azalera
 -  Guztira 116 km2 (219.)
 -  Ura (%) 0
Biztanleria
 -  Zenbatespena  (2009) 91.626 (190.)
 -  Dentsitatea 790 bizt./km2 (12.)
Dirua Libera esterlina (GBP)
Ordu-eremua GMT
 -  Udan (DST)  (UTC+1)
Aurrezenbakia 44-1534
Internet domeinua je

Jersey[1] (ingelesez: Jersey, ˈdʒɜrzi ahoskatua; frantsesez: Jersey, ʒɛʁzɛ ahoskatua; jerseyeraz: Jèrri, dʒɛri ahoskatua), ofizialki Jerseyko Bailegoa (ingelesez: Bailiwick of Jersey; frantsesez: Bailliage de Jersey; jerseyeraz: Bailliage dé Jèrri) Mantxako kanaleko uharte eta koroaren dependentzia da, Normandiatik 22,5 kilometrotara eta Ingalaterratik 161 kilometrotara dagoena. Anglo-normandiar uharteak izeneko uhartediko uharterik handiena da. Izan ere, 116 km2 ditu, eta 88.200 biztanle zituen 2005ean (normandiar jatorrikoak gehienak). Saint Helier du hiriburu (28.000 biztanle inguru). Jerseyko hizkuntza nagusiak ingeles eta Normandiako frantsesa dira.

Mont Orgueil gaztelua 13. mendean eraiki zuten, Jersey frantses inbasioetatik babestearren.

Lauki luzearen itxura du uharteak; iparraldean garaiak dira itsasertz labartsuak, eta hegoaldea berriz apalagoa da. Arrantza eta nekazaritza (tomatea, patata, fruituak, eta abar) lantzen dira, eta granitoa ustiatzen da. Nekazaritzak eta loregintzak Britainia Handian dute merkatu nagusia. Ezaguna da hango behi arraza, izen berekoa. Ingeles kolonia izanik ere, bertako eta berezko dituzten lege eta ohiturek arautzen dute uhartea; estatuen biltzarra da erakunde legegilea baina teniente gobernari ingelesek hautatzen dutena da administrazio burua. Alemaniarren mende egon zen 1945ean, ingelesak iritsi ziren arte.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Jersey, 84 m, 1981–2010)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 14.0 18.0 20.3 25.0 28.0 33.0 33.9 36.0 30.2 26.0 21.0 16.0 36.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.3 8.4 10.4 12.5 15.8 18.4 20.4 20.6 18.7 15.4 11.7 9.2 14.2
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.3 3.8 5.3 6.5 9.3 11.8 13.9 14.3 12.9 10.6 7.5 5.0 8.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -10.3 -9.0 -3.3 -1.6 0.0 5.9 9.0 7.7 6.0 -2.6 -3.0 -4.0 -10.3
Pilatutako prezipitazioa (mm) 93.1 68.9 66.1 56.4 55.6 47.5 44.6 49.5 63.9 103.4 105.4 113.9 865.8
Eguzki orduak 66.6 91.6 134.0 196.5 236.7 245.4 252.7 235.3 184.6 118.8 79.9 63.2 1904.8
Iturria (1): Met Office[2]
Iturria (2): Voodoo Skies[3]


Jerseyko multzoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste uharte txikiago eta biztanlerik gabeko batzuekin batera osatzen du Jerseyko multzoa (ingelesez: Bailiwick of Jersey; frantsesez: Bailliage de Jersey):

  1. Jersey
  2. Minquiers
  3. Écréhous
  4. Pierres de Lecq
  5. Les Dirouilles
  6. La Motte

Parrokiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txantiloi:Main

Jerseyko parrokiak

Administratiboki, uhartea 12 parrokitan banaturik dago, denak itsasertzean daudenak:

Jersey abelgorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jersey uhartean esne bikaina eman dezan hazitako behi mota, jatorriz Ingalaterrakoa dena. Behi horiek oso arinak dira, asko jaten dute, eta 15-20 bat litro esne ematen dute egunean. Ganadu mota hori erraz egokitzen da klima desberdinetan, eta toki askotara hedatu da horri esker; Hego Amerikara, Frantziara, Australiara, Estatu Batuetara.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia Europako toponimia fisikoa .
  2. (Ingelesez)  Met Office Jersey Climate Normals 1981–2010 .
  3. (Ingelesez)  Voodoo Skies Jersey Climate Extremes .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jersey Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]