Antso I.a Gartzez

Artikulu hau Iruñeko erregeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Antso I.a (argipena).

Antso I.a Gartzez
Iruñeko erregea
905 – 925
Aurrekoa	Fortun Gartzia
Ondorengoa	Gartzia Antso
Jaiotza	865 Rocaforte
Heriotza	925eko abenduaren 10a Resa
Ezkontidea	Nafarroako Toda
Senideak	Gartzia Ximenez
Erlijioa	Kristaua

Antso I.a Gartzez (Rocaforte, 865- Resa, 925eko abenduaren 10a) Iruñeko lehen erregea (905-925) izan zen.

Biografia

Semeno leinuarena, Gartzia Ximenez eta Dadildis Pallarskoa zituen gurasoak. Gartzia Eneko 882an hil zenean, Valdonsella jauna zen eta laster hasi zen inguruko lurraldeetan eskuak sartzen.

Fortun Gartzia erregea zela, tronua usurpatu zuen, Alfontso III.a Asturiaskoa eta Ribagortzako kondearen laguntzari esker. Erregeen semeen eskubideak kendu eta bere emaztea eta Fortunen iloba zen Todari esker bere buruarentzat aldarrikatu zuen boterea.

Galindo II.a Aznarez Aragoiko kondea hil zenean honen lurraldeak okupatu zituen. Huescako walia zen al-Tawilek ondoretza eskubideak zituen lurraldean bere emaztea antzinako kondearen arreba zen Antsa zelako. Baina kondearen alaba zen Andregoto Galindezek eta Gartzia Antso bere semeak ezkon-hitza eman ondoren arazoa konpondu zuten.

Iruñeko Erresuma Errioxa aldera (Naiara) eta hegoaldera (Ega harana eta Calahorra aldera) zabaldu zuen. Naiaran ezarri zuen bere Gortea. Honela aukera ekonomiko berriak sortu ziren erreinuan lur berriengatik eta sozialki mozarabiarrak eta Naiara eta Calahorrako hiritar kultura barneratu zen. Bere erreinaldian txanponak egiteari ekin zioten, hori egiteko lehendabiziko kristau erregea izanik. Gainera feudalismo babestu zuen bere lurraldeetan.

917an Ordoño II.a Leongoa aliatu eta kordobar armada menderatu zuen San Esteban de Gormazen. Kordobako Abderraman III.ak, 924an "Iruñeko kanpaina" egin zuen Antso zigortzeko baina honek gudarostea mendi aldera eraman zuen lautadan gudu zabal bat ekiditeko eta Iruñea eta beste herriak emirraren esku utzi zituen honek sakea zitzan. Hala ere, ez zuen bere lurren boterea galdu, kanpaina bukatzean egoera lehengora itzuli baitzen.

Hurrengo urteko abenduaren 10ean hil zen Resan, Ebrotik gertu. Deioko gazteluan lurperatu zuten. Bere semeak ordezkatu zuen, baina gazteegia zelako Ximeno Gartzia bere anaia aritu zen erregeorde.

Orduko leondar Chronicon Albeldensek honela deskribatu zuen:

«	In era DCCCCXLIIII surrexit in Panpilona rex nomine Sancio Garseanis. Fidei Xpi inseparabiliterque uenerantissimus fuit, pius in omnibus fidefibus misericorsque oppressis catholicis. Quid multa? In omnibus operibus obtimus perstitit. Belligerator aduersus gentes Ysmaelitarum multipficiter strages gessit super Sarrazenos. Idem cepit per Cantabriam a Nagerense urbe usque ad Tutelam omnia castra. Terram quidem Degensem cum opidis cunctam possideuit. Arbam namque Panpilonensem suo iuri subdidit, necnon cum castris omne territorium Aragonense capit. Dehinc expulsis omnibus biotenatis XX' regni sue anno migrauit a seculo. Sepultus sancti Stefani portico regnat cum Xpo in polo (Obiit Sancio Garseanis era DCCCCLXIIII (A marg.)) 944. eran (A. D. 905) Antso Gartzez izeneko errege bat agertu zen Iruñean. Kristorengan debozio apurtezina zuen gizona izan zen , fededunekin errukiorra eta zapaldutako katolikoekin gupidatsua. Zer gehiago? Beti gudari handi baten moduan aritu zen ismaeldarren aurka; sarrazenoei sarraski asko eginez. Bera zen Kantabrian gotorleku guztiak konkistatu zuena, Naiara hiritik Tuterara. Gainera Deioko eskualde guztia eta bere herriak okupatu zituen. Iruñeko "Arba" bere legearen azpian jarri zen, eta Aragoiko konderria bere gotorlekuekin batera konkistatu zituen. Azkenekoz, fedegabe guztiak bota ondoren, bere erreinaldiaren hogeigarren urtean mundu hau utzi zuen. San Esteban lurperatua, Zeruan Kristorekin batera erreinatzen du (Antso Gartzez erregea 964. eran (925) hil zen (albo-oharra))	»

Seme-alabak

Antso I.ak Toda Aznar ezkondu zuen eta, Rodako kodexaren arabera, zazpi seme-alabak izan zituen:

• Urraka, Leongo Ramiro II.a ezkonduko zuena.
• Oneka, Leongo Alfonso IV. aren emaztea. Leongo erregina 926 eta 931 artean. 931an hila.
• Antsa, lehendabizikoz Ordoño II.a Leongoa, bigarrenez Arabako kondea Alvaro Herrameliz eta hirugarrenez Fernan Gonzalez, Gaztelako kondea ezkondu zuena.
• Gartzia Antso, Iruñeko erregea, Andregoto Galindez eta Leongo Teresa ezkondu zuena.
• Belaskita Antso, lehendabizikoz Arabako Munio Belaz kondea, bigarrenez Ribagorzako Galindo eta hirugarrenez Fortun Galindez ezkondu zuena.
• Munia Antso.
• Orbita Antso, ziur asko al-Tawil, Huescako gobernadorea ezkondu zuena.

Alaba ez legitimoa ere bazuen, Lupa izenekoa, Raimundo I.aren ama, Bigorreko kondea izango zena.