Leonor I.a Nafarroakoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Leonor I.a Nafarroakoa

1479ko urtarrilaren 28a – 1479ko otsailaren 12a
Aurrekoa Blanka II.a Nafarroakoa
Ondorengoa Frantzisko I.a Nafarroakoa

1462 – 1479
Norekin Gaston IV.a Foixkoa (1472ra arte)
Aurrekoa Joanes I.a Foixkoa
Ondorengoa Frantzisko I.a Nafarroakoa

Jaiotza 1426ko otsailaren 2a
Erriberri
Heriotza 1479ko otsailaren 12a
Tutera
Ezkontidea Gaston IV.a Foixkoa
Erlijioa Kristau katolikoa

Leonor I.a (Erriberri, 1426ko otsailaren 2Tutera, 1479ko otsailaren 12), Nafarroako XXX. erregina izan zen 1479an.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erriberriko Nafarroako Erregeen Jauregian jaioa, Joan II.a Trastamarakoaren eta Blanka I.a Nafarroakoaren alaba izan zen, eta, beraz, Karlos IV. Bianako printzearen arreba eta Blanka II.aren ahizpa. Joana ahizpa nagusia 1425eko abuztuaren 22an hil zitzaion eta Karlos III.a Noblea irailaren 8an. Beraz, ama Nafarroako erregina bilakatu zen.

Aitaren begikoa, honi esker Nafarroako Gorteek Iruñean 1427ko abuztuaren 9an bere lekua ondorengotza-ordenan zin egin zuten, beti ere neba-ahizpen eskubideak errespetatuz.[1]

1434ko abenduaren 22an aitak Gaston IV.a Foixko kondeari ezkontzeko hitz eman[2] eta bi urte geroago, 1436ko uztailaren 30an, akordioa berrestu zuen[3][4][5]. Ezkonsaria 50.000 aragoiar florin izan ziren, Miranda Arga, Larraga eta Faltzes hiribilduak fidantza izanik. Ezkontza formala amaren heriotza eta gero egin zuten, 1442an hain zuzen ere. Harrezkero, Leonor Bearnora bizi zen.[1][3]

Joanes II.a eta Karlos IV.a aita-semeen artean izandako tirabiren ondoren, Leonorrek Nafarroako erresumako ondorengotza-eskubidea eskuratu zuen, Karlos Vianako Printzearen eta bere ahizpa zaharragoa zen Blanka II.aren eskubideen gainetik.[6] Karlos IV.a hil (1461) eta Blanka giltzaperatu zutenean, Leonor eta Gaston IV. Foixkoa, Vianako printze eta erregetzarako ondorengo izendatu zituzten. Leonor eta bere aita Joan II.aren artean gatazka sortu eta Gerra Zibila piztu zen; beaumondarrak printzearen alde eta agaramontarrak Joan II.aren alde jarri ziren, anaia arteko borrokak piztu ziren.

Gerra Zibilaren urteetan erresuma gobernaezin bilakatu zen eta agaramontarren buruzagiak ziren Martin eta Pierres Peraltakoa benetako agintariak izan ziren. 1462ko apirilaren 12an Joanes II.ak, alaba eta suhiarekin batera, Erriberriko Ituna sinatu zuen. Itun honen arabera, Joanes errege moduan onartzen zuten, Leonor legezko oinordekoa izanik. Horretarako, Blanka ahizparen desagerpena beharrezko bilakatu zen. Leonor eta Gaston Foixkoa bere senarrak Blanka atxilotu eta Montcada dorrean, Orthezen, espetxeratu zuten. Blanka preso zegoela hil zen 1464ko abenduaren 2an. Historialari batzuek ahizpak eraila zela esaten dute, besteek, aitak.[7]

Hurrengo urtean, Leonorrek beaumondarrekin tregoa sinatu zuen eta Leonor eta bere senarraren arteko tirabirak hasi ziren tronua izateko. Leonorrek beaumondarren laguntza izan zuen, senarrak, berriz, agaramontarrena. 1468an hil zuten agaramontarrek Nikolas Etxabarri Iruñeko apezpiku eta Leonorren aholkularia. Ondorioz Joanes II.ak Leonorren seme Gaston Vianako Printzea, bere alaba erabat bazter utzita, izendatu zuen Nafarroako gobernari (1469). Gaston Vianako Printzea hil zenean (1470), Leonorrek agaramontarren laguntza eskatu zuen; Fernando II.a Inkisiziokoak, ordea, beaumondarren laguntza lortu zuen. Leonor bere aitaren ordez agindu zuen Nafarroan (1464-1479). Joanes II.ak Aragoiko koroari uko eginarazi zion 1471an. Hurrengo urteko uztailaren 10ean senarra hil zitzaionean bere eskubideen aurkako erasoak areagotu zituzten baina, Nafarroako benetako erregina izatea Tuteran 1479ko urtarrilaren 28an lortu zuen[8], aita hil ondoren (1479-I-19); erregetzan hamabost egun baino ez zituen egin, hil egin baitzen (1479-II-12).

Testamentuan, amaren testamentua aldarrikatuz, Karlos IV.a Vianako printzea nebaren titulu guztiak eskatu zituen bere ondorengotzat eta biloba Frantzisko I.a Febusi utzi zion Nafarroako erreinua. Azken aholku batean esaten zion Luis XI.a Frantziako erregearengana jotzeko, laguntza behar izanez gero.

Familia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aitona
Armoiries Aragon Sicile.svg Fernando I.a
Aragoiko errege
Siziliako errege
Amona
Arms of Sancho of Castile (son of Alfonso XI el Justiciero).svg Leonor
Albukerkekoa
Aitona
Armoiries Navarre Evreux.png Karlos III.a
Nafarroako errege
Amona
Blason Castille Léon.svg Leonor
Gaztelakoa
Aita
Armoiries Aragon Sicile.svg Joanes II.a
Nafarroako errege
Aragoiko eta Siziliako errege
Ama
Armoiries Navarre Evreux.png Blanka I.a
Nafarroako erregina
Armoiries Aragon Navarre.png Leonor I.a
Nafarroako erregina

Ezkontza eta seme-alabak: Lau Erregina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leonor ezkondu zen 1434an Foixko Gaston IV.a kondearekin. Haur aunitz izan zituen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Auñamendi Eusko Entziklopedia, Leonor I de Navarra, http://www.euskomedia.org/aunamendi/80474 .
  2.   Sainte-Marie, Anselme de, Histoire généalogique et chronologique de la maison royale de France, 3, 374. orrialdea .
  3. a b   Ramírez Vaquero, Eloísa, La reina Blanca y Navarra, http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=16174 .
  4. Charles Cawley: Foundation of Medieval Genealogy (Ingelesez)
  5. Trastámara leinuaren genealogia (Ingelesez)
  6.   Usunáriz Garayoa, Jesús María (2006), Historia breve de Navarra, Silex, 91. orrialdea, ISBN 8477371474, http://books.google.es/books?id=LT1RaZEqhR8C&lpg=PA90&dq=&pg=PA91#v=onepage&q=&f=false .
  7.   Auñamendi Eusko Entziklopedia, Nafarroako Blanka II, http://www.euskomedia.org/aunamendi/ee22028 .
  8.   Raoul, Anthony (1931), Identification et Etude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar, Paris: Masson .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Aurrekoa
Joanes II.a
Blason Navarre.png
Leonor I.a
Nafarroako erregina

(1479)
Ondorengoa
Frantzisko I.a