Joana I.a Nafarroakoa

Joana I.a
Joana I.a Nafarroakoa
Nafarroako erregina
1274 – 1305
Norekin	Filipe I.a
Aurrekoa	Henrike I.a
Ondorengoa	Luis I.a
Frantziako erregina ezkontidea
1284 – 1305
Norekin	Filipe IV.a
Aurrekoa	Maria Brabantekoa
Ondorengoa	Margarita Borgoinakoa
Xanpainako kondesa
1274 – 1305
Norekin	Filipe I.a
Aurrekoa	Henrike I.a
Ondorengoa	Luis I.a
Brieko kondesa
1274 – 1305
Norekin	Filipe I.a
Aurrekoa	Henrike I.a
Ondorengoa	Luis I.a
Jaiotza	1271ko urtarrilaren 14 Bar-sur-Seine
Heriotza	1305ko apirilaren 2 Vincennes
Ezkontidea	Filipe I.a
Egoitza	Paris
Erlijioa	Kristaua

Joana I.a (Bar-sur-Seine, 1271ko urtarrilaren 14 - Vincennes, 1305ko apirilaren 2), Nafarroako erregina eta Xanpaina eta Brieko kondesa izan zen (1274 - 1305).

Biografia

Joana Nafarroakoa

Filipe IV.a Ederra ezkondu zuenez, Frantziako erregina ezkontidea ere bazen (1285 - 1305). Aita Henrike I.a eta ama Blanka Artoiskoa zituen, Xanpaina leinuko azkenengo erregina izanik.

Aita Henrike I.a hiru urte zituela hil zitzaionez gero, ama zen erregeordea. Egoera hau zela eta inguruko Gaztela, Aragoi eta Frantziak hertsatu zuten erregina ezkondu eta Nafarroako Erresuma bereganatzeko. Ixabel Frantziakoa, Joanaren izekoa, frantziarra zenez Filipe III.a Frantziakoa nebari laguntza eskatu eta honek bere lehensemearekin Notre-Dameko katedralean ezkontzea lortu zuen. Ezkontza egunean, 1284ko abuztuaren 16an, Joanak 11 urte eta Filipek 16 urte zituzten. Era honetan, Filipe Ederra Filipe I.a Nafarroakoa bihurtu zen eta baita Xanpaina eta Brieko kondea ere.

1285an Filipe III.a Frantziakoa hil zenean, Filipe Ederra Filipe IV.a Frantziakoa bihurtu eta Frantzia eta Nafarroako Erresumak koroa beraren azpian geratu ziren. Filipek gobernu zentralizatzaile eta ahalguztiduna bultzatu zuen. Politika hau mantentzeko diru franko behar eta neurri hauek hartu zituen:

• Monetaren baliogutxitzea, urre eta zilarrezko bere pisua gutxituz.
• Juduei zerga handiak ezartzea. Hauek dirua zutenak ziren, Eliza kristauei bankari ekitei galarazi zitzaielako.
• Burges aberatsei noblezia titulu saltzea.
• Jopuen betebeharrak diruagatik salbuestea.
• Elizjendeei hamarrena ezartzea.

Bonifazio VIII.a aita santuak ez zituen gustukoak neurri hauek eta kleroari laikoei laguntzak ematea galarazi zion; erantzun gisa, Filipek urrea eta zilarra erresumatik ateratzea debekatu zuen. Azkenean, Bonifaziok amore eman zuen. 1301ean erregeak Pamierseko apezpikua atxilotu eta Bonifaziok erregea eskuminatzerakoan zegoen hil zenean. Bere oinordekoak ziren Benedikto XI.a eta Klemente V.ak atzera bota eta Avignonen bizitzera joan ziren Erroma utzita.

Bankariak ziren Tenpluko ordenaren kideak ere borrokatu zituzten Joana eta senarrak. Ordena heresiaz salatu eta 1307 eta 1314 artean desegitea lortu zuten: 1307an Jacques de Molay Maestre Handia atxilotu, 1309an buruzagi talde bat sutzarrean erre, 1312an Aulki Santuak Ordena desegin eta 1314an beste buruzagi taldea erre. Horrela, Filipe eta emazteak Ordenaren higigarria hartu zuten, higiezina Maltako Ordenak hartuta.

Filipe Ederra

Nafarroako Erresuman juduen aurkako neurriak areagotu zituzten: emandako maileguetan printzipala baino ez zieten itzuli behar, hau da, korriturik gabe.

Grandmont Ordenari Corellako eliza eta bere ondasun guztiak, urteko 125 libra eman zutenak, eman zizkion Tuterako monasterioaren zenbait ondasunen truke. Ordenak monasterioa zegoen orubea, baratzea, akueduktua eta Bardeako mendiaren ustiapena baino ez zituen mantendu.

Nafarroako Foru Orokorra kentzea ere saiatu zuen baina ezin eta nobleteriak 1250ean idatzita utzi zuen erregeen gehiegikeriak saihesteko.

1304an Joana gaizkitu eta bere 15 urteko oinordekoa zen Luis I.a Nafarroakoari titulua eman zion. 1305ean Vincennesko gazteluan hil zen erditzen zeudela. Hain zen misteriozkoa bere herioa non kronikagile batek bere senarrak hil zuela esan baitzuen. Bere mediku pertsonala Guido da Vigevano asmatzaile italiarra zen. Parisko Cordeliersen lurperatu zuten.

Historialari batzuk diote senarra jarraitu zuen Nafarroako Erresuma gobernatzen 1314an hil arte. Joana eta Filipe izandako hiru semeak Nafarroa eta Frantziako erregeak ziren, baina hiruek semerik gabe hil zirenez Frantzian Ehun Urteko Gerra hasi zen. Nafarroako Erresuman ostera ez zegoen arazorik emakume bat erregina izateko eta Luisen alaba zen Joana erregina bihurtu zen.

Familia

Aitona Tibalt I.a Nafarroako errege	Amona Margarita Borboikoa	Aitona Robert I.a Artoisko konde	Amona Matilde Brabantekoa
Aita Henrike I.a Nafarroako errege		Ama Blanka Artoiskoa
Joana I.a Nafarroako erregina

Ezkontza eta seme-alabak

1284ko abuztuaren 14an, Joanak Notre-Dameko katedralean Filipe IV.a ezkondu zuen.

Zazpi seme-alaba izan zituzten:

• Luis X.a (1289-1316), Nafarroako eta Frantziako erregea.
• Margarita (1290-1294)
• Filipe V.a (1291-1322), Nafarroako eta Frantziako erregea.
• Elisabet (1292-1358), Eduardo II.a Ingalaterrakoa erregearekin ezkondua (1308) eta Eduardo III.a Ingalaterrakoa erregearen ama
• Blanka (1293-1294)
• Karlos IV.a (1294-1328), Nafarroako eta Frantziako erregea.
• Roberto (1296-1308)

Ikus, gainera

• Nafarroako erregeen zerrenda

Kanpo loturak

• (Ingelesez) genealogics.org webgunean bere biografia
• (Alemanez) mittelalter-genealogie.de webgunean bere biografia

Bibliografia

• (Alemanez) Heimo Rau: Die Adlerin. Roman der Johanna von Navarra F. G. Speidel'sche Verlagsbuchhandlung , Viena & Leipzig. 1936
• (Gaztelaniaz) José Maria Lacarra: Historia politica del reino de Navarra, desde sus origenes hasta su incorporacion a Castilla, Iruñea, 1972-1973.
• (Italieraz) Hilda Johnstone: Francia: gli ultimi Capetingi, Storia del mondo medievale liburuan, VI. liburukia, 569-607 orr. 1999.

Aurrekoa: Henrike I.a	Joana I.a Nafarroako erregina (1274-1305) eta Filipe I.a Nafarroako errege (1284-1305)	Ondorengoa: Luis I.a
Aurrekoa: Henrike III.a	Joana I.a Xanpainako kondesa (1274-1305)	Ondorengoa: Luis I.a