Bildoze-Onizepea

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Bildoze-Onizepea

 Zuberoa
Bildozeko eliza
Bildozeko eliza
Izen ofiziala Viodos-Abense-de-Bas
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Oloroe-Donamaria
Maule Lextarre
Alkatea Pierre Sueskun
(2008-2014)
Herritarra bildoztar-oniztar[1]
Koordenatuak 43°14′30″N 0°52′48″W / 43.24167°N 0.88000°W / 43.24167; -0.88000Koordenatuak: 43°14′30″N 0°52′48″W / 43.24167°N 0.88000°W / 43.24167; -0.88000

Bildoze-onizepea kokapena.png

Eremua 12,71 km2
Garaiera 110 - 420 m
Distantzia 2,5 km Maule-Lextarrera
Posta kodea 64130
INSEE kodea 64559
Biztanleria 740 bizt.
Dentsitatea 58,22 bizt./km²
Sorrera 1842

Bildoze-Onizepea[2] Zuberoako iparraldean dagoen udalerria da, Pettarra eskualdekoa.

Zuberoako udalerri jendetsuenetatik laugarrena da; izan ere, 743 biztanle zituen 1999an. Maulerekiko hurbiltasunak esker, ez du Zuberoako herri gehienek bezainbesteko biztanle galerarik izan.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantsesezko bere izena Viodos-Abense-de-Bas da.

Bildozerentzat Jean-Baptiste Orpustanek[3] euskarazko jatorrizko formaren etimologia topatzeko zokoratzen ditu Dauzat eta Rostaingen teoria (bildots hitza oinarritzat) zein Lemoinerena (latinezko Vinatius); -oz amaiera duten gehienetan bezala oinarri antroponimikoa duela uste du. Egun frantsesez erabiltzen den Viodos toponimoa agertu baino lehen[4] honako itxurak izan ditu: Biudos (1337), Biodos (1496, Ohixen kontratuak[5]), Viudos (1690).

Onizerena azaltzeko, Orpustanek Onizmendi muino eta etxe noblearen presentzia aipatzen du. Abense-de-Bas toponimoa azaltzeko,[4] berriz, Abenssa dejus Mauleon eta Avensa (1460an eta 1496an hurrenez hurren, Ohixen kontratuak[5]) eta Beata Maria d'Abence Inferioris (1658, Oloroeko elizbarrutiaren paperak[6]).

Okzitanieraz Biudòs-Avensa de Baish deritzo. Zuberoan herri askoren izenekin gertatu bezala, euskarazko jatorrizko izenetik gaskoi aldaera bat sortu zen, eta gaskoi forma horretan oinarritu zen frantsesez arautu eta ofizial bihurtu dena. Okzitanian bada herri homonimo bat, Landetako Biudòs (frantsesez Biaudos), Baionarekin harreman handia duen Senhans (Seignanx) eskualdean.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanle-entitateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egungo udalerriak batu ziren biren batuketa da; bakoitzak zenbait auzo ditu.

  • Bildoze (oraingo udalburua): biztanle gehienak herri barnean eta bere iparraldean zabaltzen den Eki Begia auzoan biltzen dira. Auzo txiki sakabanatuen artean mendebalderantz dagoen Bizkaiburu edo Uhaitzandi ondoko Uhartia.
  • Onizepea: kaskoaz gain hegoaldean Bildozerekiko mugan dagoen Haitz Bidea nabarmentzen da; txikiagoak: Onizmendi (gaztelua barne) eta mendebalderantz dauden Agerreberria, Aizagerria eta beste. Azkenik udalerriak Uhaitzandiren ekialdean duen lur zati bakarrean Urdagieta auzo zaharra dago.

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uhaitzandi ibaiak udalerriaren ekialdeko muga markatzen du, aipatu Urdagietaren salbuespena izan ezik; beste aldean Sohüta, Berrogaine-Larüntze eta Larrabile daude. Ibaiaren ertzean daude punturik baxuenak (120 bat m). Akharrabia[7] errekak mendebalde-ekialde norabidean antzinako bi udalerrien banaketa egiten du.

Punturik altuenak mendebaldean daude: Lapitzaga (406 m) Ainharbetik oso hurbil eta beste muino bat (400 m) azken herri honetako, Bildozeko eta Lextarreko lurrek bat egiten duten lekutik hurbil. Urdagietan, Bildoze-Onizepea, Berrogaine-Larüntze, Ürrüstoi-Larrabile eta Mitikile-Larrori-Mendibilek bat egiten duten puntuan muino bat dago, Larleta (292 m); aztarnategi protohistorikoa dago.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jakes Bela, XVII. mendeko euskal idazleak Bildozen foruak zeudela azaldu zuen, ondo gordeta zeudenak ere[8].

Bildoze eta Onizepea herriak, lehenago udalerri bana zutenak, 1842an batu ziren udalerri bakarra osatzeko.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko ekonomia tradizionala laborantzan dago oinarritua (abelazkuntza, belardiak). Hala ere, Maulerekiko hurbiltasunak[9] sektore industrialaren garapena ere ekarri du, batez ere tailer eta lantegi txikiak[10].

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
422 408 443 377 442 482 746 724 718
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
617 585 612 611 651 662 658 674 698
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
663 732 802 750 724 648 574 576 669
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 - -
770 808 879 911 831 743 740 - -


Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkatea Agintaldia
Jean-Charles Barkoïsbide 1995-2001
Pierre Sueskun 2001-2008
Pierre Sueskun 2008-2014

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abuztuko lehen asteburuan ospatzen dira udalerriko zaindariaren jaiak.

Ikastetxeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bildozen eta Onizepean Lehen Hezkuntzako eskola publiko bana dago[11].

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Onizepeko Jasokundearen eliza. XVII-XVIII mendeetako erretaula dago bertan.
  • Bildozeko elizak XVII-XVIII mendeetako erretaula du. Eliza XVIII. mendekoa da.
  • Onizepeko Onizmendi jauregia, herriaren izena daramana.

Bildoztar-oniztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kartografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • IGN frantseseko 1445 E (Mauléon-Licharre, lur gehienak hartzen dituena) eta 1445 O (Saint-Palais, mendebaldeko bazterrak) mapak, 1:25.000 eskalakoak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia: [http://euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0099.pdf 99. araua: Zuberoako herri eta herritarren izenak.
  2. Euskaltzaindia: [http://euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0092.pdf 92. araua: Zuberoako herri izendegia.
  3. Jean-Baptiste Orpustan: Toponymie basque, Presses Universitaires de Bordeaux, Bordele, 1991.
  4. a b Paul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  5. a b XV. mendeko Zuberoako notarioa zen Ohixen kontratuak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  6. XVII. mendea - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  7. Accarabie Cassiniren mapan eta Recalt (Errekalte, Errekarte) Paul Raymonden Dictionnaire topographique du département des Basses-Pyrénées, 1863.
  8. Philippe Veyrin, "Les Basques", 156. orr. Arthaud, 1975, ISBN 2-7003-0038-6 . Jatorrizko testuak honela zioen: "c'est au village de Viodos que de tout jamais en ça les habitants de Soule ont mis et tiennent les escrits de leurs privilèges, qui y sont serrés en l'église, dans un endroit de la muraille à ce destiné et qui se ferme à sept clefs, qui sont gardées par les sept dégans du païs, chascun en ayant une"
  9. Maule-Lextarre eta Sohütarekin "konurbazio" txiki bat osatzen duela esan daiteke.
  10. Etrxegintzarekin zerikusia duten enpresa batzuk adibide gisa.
  11. Eskola zerrenda Zuberoako Herri Elkargoaren webgunean.
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bildoze-Onizepea Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa