Atharratze-Sorholüze

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Atharratze-Sorholüze

 Zuberoa
Atharratzeko plaza.
Atharratzeko plaza.

Atharratzeko armarria

Izen ofiziala Tardets-Sorholus
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Oloroe-Donamaria
Atharratze-Sorholüze (burua)
Alkatea Arnaud Villeneuve
(2008-2014)
Herritarra atharraztar-sorholüztar
Koordenatuak 43°7′N 0°51′W / 43.117°N 0.850°W / 43.117; -0.850Koordenatuak: 43°7′N 0°51′W / 43.117°N 0.850°W / 43.117; -0.850

Atharratze kokapena zuberoa.jpg

Eremua 14,99 km2
Garaiera 209 - 793 m
Distantzia  ? km Maule-Lextarrera
Posta kodea 64470
INSEE kodea 64533
Biztanleria 613 bizt. (2006)
Dentsitatea 40,89 bizt./km²
Sorrera 1859 (Atharratze eta Sorholüze batu)

Atharratze-Sorholüze Zuberoako udalerri nagusietatik bosgarrena da, Maule, Sohüta, Barkoxe eta Bildoze-Onizpea udalerrien ondoren. Halaber, Basabürüko hiriburua da.

Udalerri mugakide hauek ditu: Barkoxe iparraldean, Aloze eta Iruri mendebaldean, Montori hego-ekialdean eta Liginaga-Astüe hegoaldean.

656 biztanle zituen 1999an. Probintziako beste udalerrien moduan, galera demografiko etengabekoa izan du azken mendean. Izan ere, 1896an, 1.100 lagun bizi ziren bertan.

Benito Lertxundi kantariak ezagunago egin zuen herria "Atharratzeko Jauregia" abestiagatik.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria Oloroeko uhaitzaren ibaiadar batzuek zeharkatua da[1]:

  • Joos erreka eta haren ibaiadarrak:
    • Ibarra erreka
    • Sustaris erreka
  • Ühaitza eta haren ibaiadarrak:
    • Batasse erreka
    • Etxeberri erreka eta haren ibaiadarrak:
      • Adacassé erreka
      • Erretzu erreka
      • Goienlepue erreka
    • Jaga erreka
    • Laritolle erreka eta haren ibaidarra:
      • Lauzibar erreka

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Atharratze" toponimoak[2] aldaera hauek izan zituen: Tardedz (1249, Oloroeko notarioa[3]), Tardetz (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia[4]), Tarzedz (1310, Baionako kartularioa[5]), Tardix (1692, Lextarreko Gortearen arautegia).

"Sorholüze" toponimoa[2] 1520ko Zuberoako ohituran[6] agertzen da. Agian euskarazko sorho edo "soro" hitzarekin lotura du.

Frantsesez eta okzitanieraz Tardets-Sorholus du izena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1790, Atharratzeko Kantonamendua 10 herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri[2].

1859ko apirilaren 17an, Atharratze eta Sorholüze herriak batu eta Atharratze-Sorholüze udalerria sortu zuten, Onizegaine antzinako herriaren zati batekin batera (beste zatiak Aloze-Ziboze-Onizegaine sortu zuen). Segidan eliza berria eraikitzeari ekin eta 1866an bukatu zuten. Antzinako eliza 1883an bota zuten.

1905eko irailaren 1ean Oloroe-Maule trenbidearen Landa-Atharratze tartea ireki zuten.

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Alkatea Alderdia Lanbidea
1995-2001 Pierre Erbin
2001-2008 Pierre Erbin
2008-2014 Arnaud Villeneuve

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarritua (abelazkuntza, belardiak). 2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 330 ziren, horien artean 233 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 233 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (119 gizon eta 100 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.[7]

Diru sarrerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an Tardets-Sorholus udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 467 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.577€ zen. [8]

Ekonomia jarduerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[9]

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak eta 1 apaindegia.[10]

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 zapata-dendak eta 2 drogeria ziren.[11]

2000. urtean Tardets-Sorholus udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 690 hektarea erabiltzen.[12]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean de Jaurgainen "Journal de Pierris Casalivetery" egunkariaren arabera[13] Maule-Lextarreko notarioa zen Pierre Casaliveteryk zioen 1460 eta 1481 artean 7,5 su zeudela Atharratzen eta 1540 eta 1548 artean 47, hau da, 41 eta 258 biztanle hurrenez hurren.

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
413 329 451 491 505 526 503 592 506
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
1.002 1.050 1.089 1.004 1.036 1.049 989 1.024 1.102
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
1.080 1.102 1.191 1.186 1.046 1.047 1.047 1.075 1.087
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2005 - -
1.107 915 818 787 704 656 628 - -

2005eko biztanleria INSEEk eginiko behin-behineko zenbaketa da

Biztanleriaren banaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 616 ziren. Familiak 258 ziren, horien artean 109 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 74 bakarrik bizi ziren emakumeak), 90 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[14]

Erroldatutako biztanleak

Etxebizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an 363 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 128 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 120 etxetan auto bat zegoen eta 87 bi edo gehiago zeuden[15]

Biztanleria-piramidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

Populazio piramidea: Tardets-Sorholus (2009) [16].
Gizonak Adinak Emakumeak
95 o +
90 a 94
12 
16 
85 a 89
24 
12 
80 a 84
20 
12 
75 a 79
32 
20 
70 a 74
20 
28 
65 a 69
16 
20 
60 a 64
12 
55 a 59
12 
20 
50 a 54
20 
28 
45 a 49
12 
32 
40 a 44
32 
35 a 39
28 
28 
30 a 34
12 
24 
25 a 29
28 
12 
20 a 24
20 
12 
15 a 19
20 
12 
10 a 14
12 
12 
5 a 9
20 
16 
0 a 4

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharratze-Sorholüzeko jaiak abuztuaren 15aren inguruan izaten dira, pilota txapelketa, suzko zezena eta dantza tradizional zuberotarrak egoten dira bertan.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharraztar-sorholüztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekipamenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Osasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika bat eta anbulantzia bat zegoen.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharratzetik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zuen, uztailaren 25ean egina eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atharratzek haur-eskola bat eta lizeo bat, Jaureguy[18] izenekoa, ditu.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Sandre Datu-basea
  2. a b c Paul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  3. Oloroeko notarioa - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. Duchesne Bilduma, 99 - 114. Liburukiak, Oihenarten paperak, - Bibliothèque nationale de France
  5. XIV. mendeko Baionako kartularioa edo "Livre d'Or" - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  6. "Coutume de Soule de 1520", 1760ean Pauen argitaratua
  7. Emploi et population active 1999 et 2007
  8. Revenus fiscaux des ménages en 2008
  9. Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  10. Nombre d'équipements des services aux particuliers
  11. Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  12. Exploitations agricoles
  13. Manex Goyhenetche: "Histoire générale du Pays basque" 3. Liburukia Elkarlanean, 2001, ISBN 2-913156-34-7, 24. orr.
  14. Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  15. Logement, 1968-2007]
  16.   Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999, http://www.recensement-2007.insee.fr, http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal. Noiz kontsultatua: 2010-07-13 .
  17. Mérimée datu basea
  18. Jaureguy

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Atharratze-Sorholüze Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa