Gaskoi (hizkuntza)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Gaskoia
Gascon
Non mintzatzen den: FrantziaFrantzia
EspainiaEspainia
Euskal HerriaEuskal Herria 
Eskualdea: Gaskoinia, Baiona (Euskal Herria), Arango harana (Katalunia)
Hiztunak: 250.000 inguru 
Rankina: Ez 100 mintzatuenen artean
Hizkuntza familia: Indoeuroparra
 Italikoa
  Erromanikoa
   Okzitaniar-katalana
    Okzitaniera
     Gaskoia 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: Aranera
( Katalunian)
Erakunde araugilea:
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: ez du
ISO 639-2: gehitzeko
ISO 639-3:

 

Gaskoia[1] okzitanieraren dialektoa da hizkuntzalari gehienentzat, nahiz eta beste batzuek hizkuntza autonomotzat hartzen duten. Gaskoiniako lurraldean hedatzen da, Frantziako hego-mendebaldeko bederatzi departamendutan, eta ez du inolako onarpen ofizialik. Azkenaldi honetan guztiz murriztu da haren erabilera, eta egun 200.000 inguru dira gaskoi-hiztunak.

Aldaerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Aranera

Gaskoiaren barruan lau aldaera bereizten dira:

Gaskoia, arrosaz, okzitanieraren dialektoak erakusten dituen mapan.

Gaskoia Euskal Herrian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Behe Erdi Aroan, XII. mendearen erdialdean eta merkatarien artean bereziki, gaskoia Aturriren hegoaldeko alde euskaldunetara hedatu zen. Angelu, Miarritze, eta Baiona neurri handi batean gaskoitu ziren. Gipukoako lurraldeko kostaldean ere izan zuen bere hedapena, Hondarribi, Errenteria, Pasaia eta Donostia aldera arte. Gaskoiak izen ugari laga ditu Donostian, horietako asko gaur egun arte iritsi direlarik: Urgull (gaskoieraz Orgull edo Urgullus, euskarara Urgull bezala itzuli zen), Gros, Polloe (gaskoierazko Poll eta Pollet hitzetik dator, Polloe bezala euskaratu zen), Morlans, Monpas (Mont-pas), Aiete (gaskoieraz Ayet, Aiete bezala euskaratu zen), Ulia (gaskoieraz Oli, euskaraz Ulia edo Uliamendi) eta Miramon (gaskoieraz Miramont).[2]
Euskal substratuaren eraginez edo, gaskoiak beste okzitaniar hizkuntzek ez bezalako ezaugarriak ditu.

Gaskoiaren isoglosak

Fonetika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezaugarri fonetiko nagusiak ondoko hauek dira:

  • Hitz-hasierako F 'h' hasperendun bilakatzea (filium > hilh, 'semea') (2. isoglosa).
  • Hitz-amaierako LL 't' bilakatzea (bellum > bell > bèth, 'ederra') (1. isoglosa).
  • Bokal aurreko LL 'r' bihurtzea (bella > bèra) (9. isoglosa).
  • Bokal arteko N desagertzea (luna > lua, 'ilargia') (4. isoglosa).
  • V 'b' bilakatzea (vita > bita, bizitza) eta ezpainkari-aurreko o a bihurtzea (novum > nau, berria).
  • Hitz-hasierako R 'arr' bihurtzea (riu > arriu, 'ibaia') (3. isoglosa)

Gaskoiak euskararen eragina du, fonetikan batez ere.

Halaber, Pirinioetako gaskoiak lotura zenbait ditu goi aragoierarekin (adibidez: eth/era artikulua).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Izen horrekin ageri da Zehazki, Elhuyar gaztelania-euskara, Orotariko Euskal Hiztegia eta Euskalterm hiztegietan, beste aukerarik eman gabe. 3000 hiztegian gaskoi ageri da herritarraren izentzat, eta hizkuntzaren izenik ez da aipatzen. Hiztegi Batuan gaskoi ageri da, ea herritarraz ala hizkuntzaz ari den zehaztu gabe. Horrenbestez, badirudi zenbait tokitan ageri den gaskoiera edo gaskoinera izenak ez duela oinarririk.
  2. http://www.ingeba.org/lurralde/lurranet/lur33/33orella/33orella.pdf

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gaskoi (hizkuntza) Aldatu lotura Wikidatan