Gaskoi (hizkuntza)
| Gaskoia Gascon |
||
|---|---|---|
| Non mintzatzen den: |  Frantzia Espainia Euskal Herria |
|
| Eskualdea: | Gaskoinia, Baiona (Euskal Herria), Arango harana (Katalunia) | |
| Hiztunak: | 250.000 inguru | |
| Rankina: | Ez 100 mintzatuenen artean | |
| Hizkuntza familia: | Indoeuroparra Italikoa Erromanikoa Okzitaniar-katalana Okzitaniera Gaskoia |
|
| Estatus ofiziala | ||
| Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: | Aranera (  Katalunian) |
|
| Erakunde araugilea: | ||
| Hizkuntza kodeak | ||
| ISO 639-1: | ez du | |
| ISO 639-2: | gehitzeko | |
| ISO 639-3: | —
|
|
| Oharra: baliteke orri honek Unicode kodearekin emandako NAF fonetika ikurrak edukitzea. | ||
Gaskoia[1] okzitanieraren dialektoa da hizkuntzalari gehienentzat, nahiz eta beste batzuek hizkuntza autonomotzat hartzen duten. Gaskoiniako lurraldean hedatzen da, Frantziako hego-mendebaldeko bederatzi departamendutan, eta ez du inolako onarpen ofizialik. Azkenaldi honetan guztiz murriztu da haren erabilera, eta egun 200.000 inguru dira gaskoi-hiztunak.
Eduki-taula |
Aldaerak [aldatu]
Gaskoiaren barruan lau aldaera bereizten dira:
- Itsasaldekoa (Miarritze eta Baiona —Euskal Herrian— eta kostaldeko Landak)
- Barnealdekoa (Auski)
- Bearnera (Paue)
- Garona Garaikoa (Garona Garaia)
- Garona Beherekoa (Gironda)
Gaskoia Euskal Herrian [aldatu]
Behe Erdi Aroan, XII. mendearen erdialdean eta merkatarien artean bereziki, gaskoia Aturriren hegoaldeko alde euskaldunetara hedatu zen. Angelu, Miarritze, eta Baiona neurri handi batean gaskoitu ziren. Gipukoako lurraldeko kostaldean ere izan zuen bere hedapena, Hondarribi, Errenteria, Pasaia eta Donostia aldera arte. Gaskoiak izen ugari laga ditu Donostian, horietako asko gaur egun arte iritsi direlarik: Urgull (gaskoieraz Orgull edo Urgullus, euskarara Urgull bezala itzuli zen), Gros, Polloe (gaskoierazko Poll eta Pollet hitzetik dator, Polloe bezala euskaratu zen), Morlans, Monpas (Mont-pas), Aiete (gaskoieraz Ayet, Aiete bezala euskaratu zen), Ulia (gaskoieraz Oli, euskaraz Ulia edo Uliamendi) eta Miramon (gaskoieraz Miramont).[2]
Euskal substratuaren eraginez edo, gaskoiak beste okzitaniar hizkuntzek ez bezalako ezaugarriak ditu.
.svg)
Fonetika [aldatu]
Ezaugarri fonetiko nagusiak ondoko hauek dira:
- Hitz-hasierako F 'h' hasperendun bilakatzea (filium > hilh, 'semea') (2. isoglosa).
- Hitz-amaierako LL 't' bilakatzea (bellum > bell > bèth, 'ederra') (1. isoglosa).
- Bokal aurreko LL 'r' bihurtzea (bella > bèra) (9. isoglosa).
- Bokal arteko N desagertzea (luna > lua, 'ilargia') (4. isoglosa).
- V 'b' bilakatzea (vita > bita, bizitza) eta ezpainkari-aurreko o a bihurtzea (novum > nau, berria).
- Hitz-hasierako R 'arr' bihurtzea (riu > arriu, 'ibaia') (3. isoglosa)
Gaskoiak euskararen eragina du, fonetikan batez ere.
Halaber, Pirinioetako gaskoiak lotura zenbait ditu goi aragoierarekin (adibidez: eth/era artikulua).
Erreferentziak [aldatu]
- ↑ Izen horrekin ageri da Zehazki, Elhuyar gaztelania-euskara, Orotariko Euskal Hiztegia eta Euskalterm hiztegietan, beste aukerarik eman gabe. 3000 hiztegian gaskoi ageri da herritarraren izentzat, eta hizkuntzaren izenik ez da aipatzen. Hiztegi Batuan gaskoi ageri da, ea herritarraz ala hizkuntzaz ari den zehaztu gabe. Horrenbestez, badirudi zenbait tokitan ageri den gaskoiera edo gaskoinera izenak ez duela oinarririk.
- ↑ http://www.ingeba.org/lurralde/lurranet/lur33/33orella/33orella.pdf
