Carlos Arias Navarro

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Carlos Arias Navarro

1973ko abenduaren 31 – 1976ko uztailaren 1a
Aurrekoa Luis Carrero Blanco
Ondorengoa Adolfo Suárez González

Espainiako Gobernazio ministroa
1973ko ekainaren 9a – 1973ko abenduaren 31
Presidentea Luis Carrero Blanco
Torcuato Fernández Miranda
Aurrekoa Tomás Garicano Goñi
Ondorengoa José García Hernández

Madrilgo alkate
1965eko otsailaren 5a – 1973ko ekainaren 12a
Aurrekoa José Finat y Escrivá de Romaní
Ondorengoa Miguel Ángel García-Lomas Mata

Jaiotza 1908ko abenduaren 11
Madril, Espainia
Heriotza 1989ko azaroaren 27a (80 urte)
Madril, Espainia
Alderdi Politikoa FET y de las JONS, Alianza Popular

Carlos Arias Navarro (Madril, 1908ko abenduaren 11ibidem, 1989ko azaroaren 27a), Arias Navarro markesa titulua izan zuen lehena eta Espainiako Handiki, espainiar abokatu eta politikari bat izan zen diktadura frankistan zehar.

Zuzenbidean lizentziaduna, notario eta fiskala. León, Tenerife (1952-1954) eta Nafarroako (1954-1957) gobernadore zibila, Madrilgo alkatea (1965-1973), Gobernazio ministro (1973), Gobernuko eta Joan Karlos I.aren monarkiako lehen presidente (1973-1976).

Zuzenbideari lotutako enpleguekin hasi bazen ere, gerra zibila hastean, Francoren aldera pasa zen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Málaga konkistatu ondoren gertatu zen errepresio gogorrean paper nabarmena izan zuen (1937) eta, honengatik, Málagako harakina ezizena jarri zioten.

Arias Ministro-Kontseiluko presidente izan zenean Estatu terrorismoa toleratu izanaz salatu zuten, "Jurramendiko hilketak"-engatik (1976) batez ere. Gobernutik at geratu zenean, hainbat komunikabideek Arias Navarrok bere ministro guztien, baita garai hartan Espainiako printze zen Joan Karlos Borboikoarena ere, telefono-hizketaldien espioitza sistematikoa agindu zuela jakinarazi zuten[1].

Franco hiltzean Franco ha muerto hitz ospetsuak irakurri zuen telebistan.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Prestakuntza eta lehen urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Carlos Arias Navarro ekonomikoki ondo zegoen familia industriari baten senan jaio zen. Erlijio katolikoari oso lotuak, aita 1912an hil zitzaion, Carlosek 3 urte besterik ez zituenean eta amarekin harreman hestua izan zuen bizitza osoan.

Madrilgo San Isidro institututan egin zuen Batxilergoa eta oso ikasle ona izan zen. 1923an, 14 urte zituenean, Zuzenbide ikasketak hasi zituen eta 3 urtetan bukatu zituen, 1926an lizentziatu zelarik. Julian Besteiroren ikasle izan zen eta irakasle ona zela esan ohi zuen[2].

1929an, Espainiako Justiziaren Ministerioko funtzionario, Malaga eta Madrilgo fiskal eta notario izan zen.

1936ko uztailaren 18ko estatu kolpea eman zutenen alde agertu zen Espainiako Gerra Zibilean. Hala ere, Manuel Fraga Iribarne eta Jose Maria Areiltzak gerraren aurretik Ariasek hainbat esparrutan Ariasek ezkerrari estimu arin bat baziola zioten, hala nola, antiklerikalismoan. Egia esateko, bere prestakuntzan eragin determinatzailea izan zuten Sánchez-Román katedratikoak eta Azañak eta azken honen agindupean lan egin zuen Justiziaren Ministerioan.

Bando frankistaren gerra-kontseiluan fiskaltzat parte hartu izanagatik eta Gerra Zibilean eta gerra ondorenean Málagan Errepublikaren aldeko hainbat pertsona esanguratsu hilarazi izanagatik, Málagako harakina goitizena jarri zioten. Errepresio honengatik, 4.300 disidente baino gehiagoren heriotza leporatzen zaio[3].

Frankismo garaiko karguak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diktadura frankistaren ondoren, Leóngo gobernaore zibila izendatu zuten (1944) eta, geroago, Tenerifekoa (1951).

1954ko urriaren 15ean Nafarroako Mugimendu Nazionalaren Gobernadore Zibil eta agintari probintzial izendatu zuen, Luis Valero Bermejo ordezkatuz. Kargu honek Mugimenduko kontseilari nazional izatera eraman zuen.

1957an Segurtasuneko agintari nagusia izatera heldu zen, ordena publikoaz eta poliziaren kontrolaz arduratzen zen erakunde handia. Denboraldi honetan Julián Grimau komunista buruzagiaren atxiloketa nabarmendu zen, geroago heriotzera kondenatua izango zena. Arias Segurtasun Zuzendaritza Nagusitik nabarmentzen zen antifrankisten aurka egin zuen errepresio lanengatik, Gobernazioko ministro zen Camilo Alonso Vegaren laguntzaile nagusiena izanez. Kargu honetan denbora luzez egon zen, 1965ean Madrilgo alkate izendatu zuten arte.

Bere alkatetzaren kudeaketaren emaitzetako bat, beste askoren artean, Valentziako dorrearen eraikuntza izan zen, Retiroko lorategietan kokatua. Dorre honek eztabaida ugari sortu zituen eraikitzen ari zen unean; izan ere, Cibeles iturritik Alcaláko atearen ikuspegia eragozten zuela kontsideratzen zen. Dirudienez, Ariasek eraikin hau aurrera eramateko baimena emanaren arrazoia hau gauzatu behar zuen arkitektoaren kargu politikoa izan zen.

1973ko ekainean, Gobernazio ministro izendatu zuten Luis Carrero Blanco almiranteak zuzendutako kabinete berrian. Handik gutxira, diktadorearen familiarekin zuen gertutasunari esker, gobernuko presidentearen erailketak (1973ko abenduaren 20a) Ariasek haren kargua hartzera eramango zuen.

Gobernuko presidentetza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Carreroren garaiekin alderatuta, lehen gobernaldian, Ariasek erregimenaren irikitze zeinu batzuk eskaini zituen, "otsailaren 12ko espiritua" deitu zitzaiona; frankisten artean frankismoa irekitzearen alde zeudenengandik harrera ona izan zuen, baina antifrankistak, oso eszeptiko azaldu ziren egoera berri honen aurrean. Hala eta guztiz ere, "búnker"rak (gizarteko sektore kontserbadoreenak) hasieratik ezarritako presioak azkar zapuztu zuen ahalegin hau eta, proposamen liberalizatzaile hauek oso gutxi iraun zutenez, proletalgoa desengainatuta sentitu zen.

Otsailaren 24an, Bizkaiko elizetan Bilboko gotzain zen Antonio Añoverosen homilia irakurri zuten eta, zeharka izanik ere, euskararen erabilpenaren alde azaltzen zen eta baita euskaldunen balore eta kulturaren alde ere. Ariasen gobernuak haserre hartu zuen idatzi hau, Espainiaren batasunaren aurkakoa zela arrazoituz. Ondorioz, gotzainaren eta bere apezpikuaren etxe-atxiloketa agindu zuen, eta Bilbo-Loiu aireportura hegazkin bat bidali zuen gotzaina Espainiatik bidaltzeko. Añoveros gotzainak Vaticanoren eta apezpiku-konferentziaren babes irmoa izan zuen eta gotzaina Espainiatik kanpora bidalduz gero, gobernu osoaren eskumikua beteko zela mehatsatu zuten. Azkenean, Ariasek etsi egin zuen, baina harrez geroztik, Eliza Katolikoaren eta frankismoaren arteko krisialdia nabarmena izan zen. Egun batzuk geroago, beste gertaera batek ere mugak jarri zizkion borondate aurrerakoiari: martxoaren 2an, Salvador Puig Antich anarkista katalanari heriotza-zigorra ezarri zioten. Europan zehar izandako jendearen hasarreak eta protestek ez zuten geldiarazi Francok eta Ariasek hartuta zuten erabakia. Bi ekintza hauek erabateko muga jarri zioten otsailaren 12an iragarri zen borondate aurrerakoiari. Hala ere, Erregimenaren barnean ere, hasiak ziren irekitasun eta erreforma gehiago eskatzen, "Tazito Taldea"ren bidezko publikazioen bidez.

1974ko irailaren 13an, ETAk Rolando kafetegiko atentatua burutu zuen, Ariasek erreformista itxurak utz zizan. Atentatu honek hitzaldi immobilistaren zitalkeria haztea eragin zuen. Ariasek erakusten zuen erreformen aurkako jarrera hori Iniesta Cano jenerala eta José Antonio Girón de Velasco falagista bezalako ultrek bultzatua izan zen. Frankismoaren krisi ezberdinak batuz zihoazen, diktadura berarentzat tranpa perfektua bilakatuz.

1975eko urte hasieran, Ariasen gobernua ikasle sektorearen eta proletalgoaren erbateko oposizioarekin eta ETAren ekintzen ugaritzearekin aurkitu zen. Proletalgoaren oposizioaren zati handi batek 1973ko petrolioaren krisiarekin zeukan lotura, azken finean, inflazioa ikaragarri handitzea ekarri baitzuen. Sindikatu ilegalen ekintzak (batez ere Langile Komisioak-enak) oso azkar hazi ziren, baita erregimenaren lan-politikatik enpresarioen aldentzea ere. Honek egoera arraro bat sortu zuen, enpresarioek nahiago baitzuten proletalgo ilegalen ordezkariekin zuzenean negoziatu eta Sindikatu bertikala alde batera utzi. Uda horretan, frankismoarentzat gertakari larri bat gertatu zen, Arias Navarrorentzat batez ere; Indar Armatuetako zenbait ofizial atxilotu zuten Unión Militar Democrática erakunde klandestinoan zeuden salaketapean. Erregimenaren aurkako giro honetan, errepresioa terrorismoaren aurkako lege batez bultzatua izan zen.

1975eko urte bukaeran izandako gertaera asko -iraileko exekuzioak, Ibilaldi Berdea, Francoren gaixotasun eta heriotza)- nabarmen utzi zuten gobernuaren gaitasunik eza. Urte horretan bertan, eskaini zitzaien Estatu Batuei Portugalen aurkako gerran sartzea. Portugalen Krabelinen Iraultza eman berria zen eta gobernu ezkertiar bat ezarri zen Lisboan. 1974tik aurrera Portugalen izandako ekintza iraultzaileek Espainiako irekitasunaren aldeko politikaren aurka jartzea bultzatu zuten. Iparramerikarren aurrean, Portugal inbaditzeko prest aurkeztu zen Arias Navarro[4]. Nazioarteko presio izugarria zegoelarik, iraileko fusilamenduenduengatik eta Francoren azken egunak zirelarik, Arias Navarrok etsi egin zuen Marokoren aurrean eta Madrilgo Akordioengatik Saharako probintziaren administrazioa Maroko eta Mauritaniari eman zien[5].

Franco gabeko frankismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diktadorearen heriotzaren ostean, 1975eko azaroaren 20an, Joan Karlos I.a errege berriak eratu zuen lehen gobernuan izan zuen konfiantza eta lehen erreformak egingo zituela uste zen. Hala eta guztiz ere, Arias Navarrok ez zuen behar bezain besteko lidergoa izan eta zeinbait ministrorengatik gainditua sentitu zen, Manuel Fraga eta Jose Maria Areiltzarengati batez ere.

Bere aldaketen aurreko borondate txarrak eta demokrazia normalizazioa eskatzen zuen gizartean diktadorearen legatua mantentzeko setatu izanak ekarri zuen bere eroraldira. Beste alde batetik, gobernuaren izena zikinduko zuten bi gertaera jazo ziren: batetik, 1976an Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia, bertan Polizia armatuak hainbat manifestatzaile tirokatu eta 5 hildako eta ehun zauritu baino gehiago izan ziren; bestetik, hilabete batzuk geroago Jurramendiko hilketak Nafarroan.

1976ko uztailaren 1ean, erregearekin izandako bilera tirabiratsu baten ondoren, Arias Navarrok dimititu egin zuen eta Joan Karlos I.ak Adolfo Suarez izendatu zuen bere posturako. Gobernutik at geratu zenean, hainbat komunikabideek Arias Navarrok bere ministro guztien, baita garai hartan Espainiako printze zen Joan Karlos Borboikoarena ere, telefono-hizketaldien espioitza sistematikoa agindu zuela jakinarazi zuten[6].

Ondorengo ibilaldia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo hauteskunde demokratikoetan, Alianza Popularrean (AP) sartu zen, Manuel Fraga buru, Madrilgo Senatuko hautagai izanez, baina ez zen hautatua izan. Porrot honen ondoren, ez zuen gehiago politika espainiarrean parte hartu. 1989an bukaeran hil zen, 80 urte zituelarik.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]