Xabier Amuriza

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Xabier Amuriza
Xabier Amuriza 2000an.jpg
Bizitza
Izen osoa Xabier Cruz Amuriza Zarraonaindia
Jaiotza Etxano1941eko maiatzaren 3a (76 urte)
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Lehen hizkuntza euskara
Familia
Seme-alabak
Hezkuntza
Hizkuntzak euskara
gaztelania
Lanbidea
Lanbidea idazlea
Genero artistikoa olerkigintza
Sinesmenak
Alderdi politikoa Herri Batasuna

Xabier Cruz Amuriza Zarraonaindia,[1] Xabier Amuriza izen-deiturez ezaguna[2] (Etxano, Zornotza, 1941eko maiatzaren 3a) bertsolari, politikari eta idazle berritzailea izan da. Hainbat arlo lantzen dituzten liburuak eta zenbait disko argitaratu ditu. Kantarientzat ere letra eta bertso asko egin ditu. Euskaltzain urgazlea da. Miren Amuriza alabak ere bertsolaritzaren bidea hartu du.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Torreburu baserrian jaioa, 1965ean abade egin zen, eta 1968tik aurrera, Francoren diktadura garaian, zazpi urte egin zituen preso, hiru espetxealditan. 1976an utzi zuen apaizgoa. Politika arloan urte luzez militantzian aritu da eta horrez gain, idazle, kazetari, irakasle eta bertsolari lanetan aritu da eta aritzen da.

1980ko hamarkadan berritasun handia ekarri zion bertsogintzari. Haren hizkera (euskara batua bertsolaritzan aplikatuta), bere irudi eta metafora-mundua eta, oro har, bertsoak egituratzeko modua bereziak ziren, ordu artekoak ez bezalakoak. Neurri eta doinuetan ere berrikuntza handiak ekarri zituen: neurri eta doinu asko sortu zituen, ordu artekoetatik oso bestelakoak. Amurizarekin, bertsolaritza beste aro batean sartu zen. Bera da urte haietako bertso eskolen eragile eta irakasle nagusia ere. Bi aldiz izan da Euskal Herriko Bertsolari Txapelduna, 1980 eta 1982an.

1990eko hamarkadan, plazarik plazako ibilia utzi, eta bestelako formatu batzuk lantzeko ahalegina egin zuen (gai-emailerik gabeko saioak bultzatu zituen). Gaur egun, formatu horietan ibiltzen da gehien.

Txapelketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Idazlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertsolaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Laurehun herri, mila bertso berri (1982, AEK-Elkar).
  • Harri eta irri (1985, Elkar).

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Enaz banaz, autobiografia (1999, AEK - Bertsozale Elkartea).
  • Vulkanoren atzamarrak: Rufino Arrola (2002, Euskal Herriko Trikitixa Elkartea).

Itzulpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Narrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Agur sagar beltzaran (2001, Bertsolari).

Eleberria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Hil ala bizi (1983, Elkar).
  • Oromenderrieta (1984, Elkar).
  • Emea (1985, Elkar).
  • Joan ziren zikloa:
  1. Dinosauroak horizontean (2007, Xabier Amuriza).
  2. Orain ezin naiz hil (2008, Interneten eskuragai).
  3. Olatu bat kuartelen gainetik (2009, Lanku).

Poesia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Menditik mundura (1977, Egilea editore).

Saiakera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Zu ere bertsolari (1982, Elkar).
  • Bertsolaritzaren historia (1996, Orain).
  • Euskara Batuaren bigarren jaiotza. Osoa, leihakorra, nazionala (2010, Lanku)
  • Zazpi ebidentzia birjaiotzarako (2012, Lanku)

Diskografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xabier Amurizaren olerkiak hainbat abestiren letra izan dira:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Xabier Amurizaren legebiltzarkide fitxa.
  2. Abizena Amuriza idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Amuritza onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.


Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Xabier Amuriza Aldatu lotura Wikidatan
Wikiliburuetan liburu bat dago honi buruz:
Xabier Amuriza