Jose Ramon Etxebarria

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Jose Ramon Etxebarria
Jose Ramon Etxebarria ingeniaria 2010ean.jpg
Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkideak I. legealdian

Bizitza
Jaiotza Gernika-Lumo1948ko maiatzaren 27a (70 urte)
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Hezkuntza
Heziketa Euskal Herriko Unibertsitatea
Hizkuntzak euskara
gaztelania
frantsesa
ingelesa
Jarduerak
Jarduerak fisikaria, unibertsitateko irakaslea eta politikaria
Enplegatzailea(k) Euskal Herriko Unibertsitatea
Kidetza Udako Euskal Unibertsitatea
Euskaltzaindia
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoa Herri Batasuna
Euskal Herriko Alderdi Sozialista
Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea

Jose Ramon Etxebarria Bilbao (Gernika, 1948ko maiatzaren 27a) euskal herritar ingeniaria, fisikan doktorea, irakaslea, euskaltzalea, idazlea, itzultzailea eta politikaria da. Zientzia eta teknologia gaiak euskaraz ezagutarazteko testuak egiteko lanean nabarmendu da.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikasketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko Ingeniaritzako Goi-Eskolan Ingeniaritza Industriala ikasi zuen. 1971n aurkeztu zuen bukaerako proiektuan erreaktore nuklear baten parametroen kalkulua landu zuen ("Cálculo de los parámetros de un reactor nuclear de tipo piscina").

1987an Industria Ingeniaritzan doktore titulua lortu zuen. Eskola berean aurkeztu zuen bere tesia izenburu honekin: "Ecuaciones hereditarias: I- Radiacion electromagnetica; II- Fronteras fractales entre cuencas de atraccion // Ekuazio jaraunskorrak: I. Erradiazio elektromagnetikoa; II. Osin-muga fraktalak" .[1][2]

Euskara ikasteko material sortzailea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1966an pertsona helduei euskara irakasteko gau-eskolen sortzailetako bat izan zen, Bilboko Santutxu auzoan. Bera garai hartan ez zen ingeniaritzako ikaslea baino. Urte haietan sortu zituzten euskara modu komunikatiboan eta praktikoan irakasteko Euskalduntzen eta Alfabetatzen liburuak. Ordura arte erabili zen "Euskara ire laguna" liburua agortu zenean, euskara batu berri hura ikasteko metodologia berritzaile bat sortu zuten. Modu autodidaktan, talde-lanean, eta Imanol Berriatuaren gidaritzapean asmatu zuten metodoak arrakasta lortu zuen gero, eta hainbat gau-eskoletan erabili izan zen hainbat urtez.[3][4] Anaitasuna aldizkarian hasi zen idazten, erlatibitatearen teoriari buruz hasieran eta orokorean dibulgazio zientifikoari buruz gero.[5]

Fisika irakaslea unibertsitatean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingeniaritzako ikasketak bukatuta Fisikako irakasle gisa aritu zen hainbat urtez Euskal Herriko Unibertsitatean eta Udako Euskal Unibertsitatean.[6] Garai hartan sortu zuten Udako Euskal Unibertsitatea, euskara unibertsitateko gaietan ere erabili ahal izateko. Etxebarria Fisika saileko sortzailea izan zen, baita sailburua ere urte luzeetan. 1976an irakasle eta ikasleen artean Leioako Zientzia Fakultatean mintegi bat eratu zuten, denen artean zientziako gaiak euskaraz lantzeko.[7] [8][9]

« Mundu zabaleko adibideak ikusirik, badirudi hizkuntza ezofizial eta minoritarioak, unibertsitatera heltzen direnean, beti ere letra-arloan hasten direla erabiltzen, literatura, historia, geografia etab. emateko. Gurean ordea, letra fakultaterik ezaz, Bilboko Industri Ingeniarien Eskolan ibilirikoek bultzatu zuten, lehen aldiz, unibertsitate mailako irakaskuntza euskaraz, fisika, matematika eta kimika, adibidez, gure hizkuntzaz azalduz. Eta ene ustez hori guztiori Jose Ramon Etxebarria fisika-irakasle gernikarrari zor zaio batik-bat. »

Xabier Kintana[10]

Militantzia politikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abertzale militantea, 1972an atxiloaldi batean Guardia Zibilek torturatu egin zuten La Salve kuartelean, Bilbon.[11]

EAS, EHAS, HASI eta HB alderdi politikoetan militatu izan zuen. HBko parlamentari izan zen, bai eta AuBko eledun ere. Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea izan zen I. legegintzaldian.[12] 1981eko Gernikako Batzarretxeko istiluan HBko parlamentaria zen.

Joserra Aihartza zoologoa 2010ean, Ornodunak liburua aurkeztu zen egunean. UEUko burua zen Lore Erriondorekin eta Joserra Etxebarria testu-orraztailearekin.

Itzultzaile, zuzentzaile eta euskaltzain urgazle[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Erlatibitatearen teoria, Einsteinek berak azaldua" liburua itzuli zuen Etxebarriak.

1992tik 2006ra arte parentesi bat izan zuen bere irakasle-jarduerak. Garai horretan lan zabala egin zuen liburugintzan, aurreko urteetan lortuta zuen trebetasuna areagotu egin zen. Guztira gutxienez 10 liburu itzuli ditu unibertsitate mailako zientzia eta teknologiari buruz. Eta lehen eta bigarren hezkuntzako liburugintzan 40 baino gehiago dira Etxebarria izan dutenak testuen prestatzaile, itzultzaile eta egokitzaile. Horien artean aipagarriena 2008an itzuli zuen Erlatibitatearen teoria, Einsteinek berak azaldua izenburuko liburua da.[13]

Euklides-en Elementuak liburua zuzendu zuen Etxebarriak, Patxi Angulo Martin-ek itzulita.

Bestalde, 50 baino gehiago dira zuzentzaile gisa orraztu dituen liburuak eta tesiak. Horien artean aipagarriak dira Joserra Aihartza zoologoaren Ornodunak liburua eta matematikan klasikoetan klasikoenetako bat den Euklides-en Elementuak liburua, Patxi Angulo Martin-ek itzuli eta 2005ean Elhuyarrek argitaratu zuena.[14]

Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 2006ko maiatzaren 26an. Euskaltzaindiako Gramatika Batzordean parte hartu izan du, baita Euskera agerkariaren batzordean ere.[15]

Testugintza teknikoko irakaslea unibertsitatean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testugintza teknikoan, hiztegigintzan eta dibulgazio zientifikoan pertsona zaildua izanda, unibertsitaterako irakasle kontratatuaren irudia onartu zenean berriro bihurtu zen EHUko irakasle 2007an, orduan Bilboko Ingeniaritza Eskolan eta Euskara teknikoa ikasgaia irakasteko. Azken garai honetan terminologia eta fraseologia berezituaren arloetan ari da Ikerketa-lanean.[16][1]

Pentsamendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Unibertsitatearen sustatzaile[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruñean UEUn 1984an

Udako Euskal Unibertsitateko sorreran paper garrantzitsua jokatu zuen.[17] Fisika Saileko burua izan zen. EHUko Zientzia Fakultateko euskal adarreko sustatzaile nagusietako bat izan zen, bertan 1980-81 ikasturtean jarri zuten martxan Zientzia Fakultateko lehen ikasgai ofizial bat euskaraz, zientziako testuak zelan idatzi behar ziren irakasteko ('Euskara Zientifikoa').[7][8][9]

Testuinguru horretan, 1976ko abuztuan Paris-Match frantses aldizkariko kazetari batek Adolfo Suarez Espainiako presidenteari galdetu zion ea batxilergoa euskaraz edo katalanez ikasi ahal izango zen. Eta Suarezek erantzun zion galdera hori ergelkeria hutsa zela, ez zegoela irakaslerik fisika nuklearra euskaraz edo katalanez irakasteko gai. Euskal kulturako jendeak iraintzat jo zuen Suarezen esaldia, eta erantzun ugari jaso zituen; hala ere, ez Katalunian beste. Erantzunen artean ezagunena Jose Ramon Etxebarriarena izan zen, berak fisika euskaraz irakasten zuela.[7][18]

« Adolfo Suarezek, sasoi hartan Espainiako presidentea zenak, berari egindako galdera bati erantzutean (euskararen erabilerari buruzkoa nonbait) esan zuen, gutxi gora behera, ezinezkoa zela Fisika Nuklearra euskaraz lantzea. Nonbaiten erantzun nion bi gauza baino ez zirela behar horretarako: euskara jakitea eta Fisika Nuklearra jakitea. »

—Joserra Etxebarria

CAF-Elhuyar Merezimendu Saria jaso zuen 2011 urtean euskarazko zientzia eta teknologiaren kulturan egindako lanarengatik.

Zientziarekin disfrutatu[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Unibertsitatea eraikitzeko prozesua luzea da, eta horretan parte hartzeko zientzia maitatu egin behar da, pasioa eduki behar da zientzia egiteko, gogotsu ibili. Zientzia maitagarria da. Lan asko egin behar da, baina disfrutatu ere egiten da horretan. Konfiantza eduki behar da, eta lan eginez gero zerbait berri aterako dela sinistu. [19][20]

Testu teknikoak era ulergarrian idazteko joera berriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara batuaren oinarriak 1966an sortu eta gero, euskara batu horrekin unibertsitate mailako hizkuntza ulergarri, zehatz eta komunikatibo bat sortu behar izan zenean, Jose Ramon Etxebarria erronka hori gainditzeko sortu ziren aitzindari arrakastatsuetako bat izan zen (Andoni Sagarna, Mikel Zalbide, Luis Bandres, Joseba Intxausti, Klaudio Harluxet, Jose Antonio Aduriz, Martxel Aizpurua, Lore Azkarate, Andres Urrutia...).[21]

Belaunaldi horrek itzulpenak egiteko modu berriak ekarri zituen. Itzulpen literala ez zen sustatzen. Helburu nagusia testu ulergarriak lortzea zen, testuaren egitura apur bat aldatu behar bazen ere.

« Zientzia euskaraz lantzeko euskarri bi baino ez dira behar: zientzia egitea eta euskara erabiltzea. Posiblea da, borondatea badago; eta batzuek badakigu hizkuntza guztiak gai direla edozein jakintza-arlo lantzeko, pertsonengan bizirik badaude; hau da, benetan erabiltzen badira. »

—Joserra Etxebarria (aikor.eus)

Euskaraz idazten trebakuntza lortzeko hainbat ikastaro eman zituenez, hainbat egileri testuak orrazten eta hobetzen lagundu zienez, unibertsitate mailako euskararen normalizazioko 'maisuen maisu' izan zela esan daiteke. Besteak beste, irakasle hauei lagundu zien beren tesi, tesina edo ikas-materialak prestatzen: Elena Agirre, Iñaki Alegria, Oscar Ezenarro, Maria Jesus Esteban, Iñaki Goirizelaia, Jazinto Iturbe, Andoni Larrea, Laura Mintegi, Txelo Ruiz, Kepa Sarasola, Jesus Mari Txurruka, Arantza Urkaregi...[22]

Mugimendu antinuklearra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia nuklearraz bazuen ezagutza, 1971n ingeniaritza titulua lortzeko egin zuen bukaerako proiektuan aztertu zuen eta. Baina energia nuklearraren erabileraz fidatzen ez zenez, Mugimendu antinuklearrarekin hainbat hitzaldi eman zituen 1970eko hamarkadan haren arriskuak azaltzeko. Bere ustez, gizartean baliatzeko energia sortzeko zentral nuklearrak eraikitzean, bazirudien konponduta geratuko zela hornikuntza elektrikoaren arazoa. Baina hasierako handiusteko propaganda laster isildu zen, arazo hura konpondu ez eta berriak agertu zirelako, hala nola energia horren mugatasuna, hondakin erradioaktibo arriskugarrien agerpena, zentralen inguruko jendearen aurkakotasuna... eta zoritxarreko istripuak.[23][24]

Lemoizko zentral nuklearraren aurka nabarmendu zenez, zentral haren enpesa bultzatzaileak, Iberduerok, mendekuz, etxeko argindarra kendu zion zenbait hilabetez, Etxebarriaren alabak txikiak zirela.[25][5]

Unibertsitateko irakasleria propioaren aldeko ekintzaile[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara teknikoko irakasle kontratatua 2007tik 2018ra Bilboko Ingeniaritza Eskolan (Arg.: aikor.eus)
Argia aldizkariko azala (1992-10-18)

1980eko hamarkadan unibertsitate asko sortu ziren eta irakasleriaren kontratazioa baldintza txarretan egiten zenez, hainbat protesta, eztabaida eta greba izan ziren lan-kontratua eta irakasleria propioaren alde. 1990an herrialdeko epaitegiek arrazoia eman zien 100 irakasle batzen zuen mugimenduari, baina geroxeago Madrileko epaitegiak bertan behera utzi zuen erabaki hori eta irakasle gehienek lanera itzuli behar izan ziren lan-kontratuari uko eginez kontratu administratibo bat onartuta. Etxebarriak eta beste sei irakaslek ez zuten horrelako kontraturik onartu eta 1992-2007 bitartean EHUtik kanpo izan ziren. Hamabost urteko borroka egin ondoren lortu egin zen gaur egun indarrean dagoen kontratu-mota hori, eta Etxebarria 2007an itzuli zen unibertsitateko irakaskuntzara, eskatzen zuten moduko lan-kontratu baten jabe[25]. Bizitako esperientzia liburu batean jaso izan zen geroago.[26]

2006tik euskara teknikoa irakatsi zuen lan-kontratu batekin EHUko Bilboko Ingeniaritza Eskolan. 2018ko maiatzean, erretiroa hartu zuen 70 urterekin.[25][5]

Idazlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Jose Ramon Etxebarriaren lanen zerrenda»

Anaitasuna aldizkarian 249 artikulu idatzi zituen 1971-1982 urteetan.[27] Eta beste asko Argia aldizkarian, edo Egin, Euskaldunon Egunkaria, Gara eta Berria egunkarietan. Itzulpenak, zuzentze-lanak eta testuliburuak kontuan hartu gabe ere, gutxienez 18 liburu idatzi ditu, 22 liburu-kapitulu, 32 artikulu zientifiko (fisikaz eta hizkuntzalaritza aplikatuaz) eta 17 euskal gaiei buruz. Bestalde, Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-baseak, guztira berak sorturiko 170 lan baino gehiago erakusten ditu.[28] Bere liburu aipagarrienak hauek dira:

  • Euskalduntzen metodoa. (Cinsa, 1972 eta 1973) Euskalduntzen taldearekin.
  • Alfabetatzen metodoa. (Cinsa, 1975) Euskalduntzen Taldearekin
  • "Fisika generala: mekanika" (UEU, 1978). I. Lasa, P. Ugald- rekin. Fisikari buruz euskara batuaz sortu zen lehen liburua.
  • Erlatibitatearen teoria espeziala (UEU, 1978) L. Emaldi, B. Jauregizar, eta B. Zurimendi.
  • "Mekanika analitikoa" (UEU, 1988). J. M. Agirregabiria-rekin.
  • Fisika Orokorra. Ariketak (UEU, 1989)
  • "Fisikaren historia laburra" (UEU, 1990). J.A. Billalabeitia eta beste batzuekin. 1979-80 ikasturtean Leioako Zientzia Fakultatean eginiko mintegi batean du abiapuntua. Zientziaren funtzio sozialari buru kexka berezia zegoen Ikasle batzuen artean. Fisika-ikasketak egitean aurkitzen zuten hutsune bat betetzeko helburuarekin egin zuten, izan ere, ikasketa-plangintza ofizialean zehar ez baitzegoen irakasgai bakar bat ere, Fisikaren sorreraren eta fisikarien lan-nekeen berri ematen zuenik. [29]
  • Albert Einstein. Kosmoa pentsagai. (Gaiak, 1990).
  • "Fisika orokorra" (UEU, 1992) J. M. Agirregabiria eta beste batzuekin. Liburua kalitate aldetik mugarri bat izan zen Unibertsitate mailako euskarazko testugintzan (1992).
  • Mekanika eta uhinak. (UEU, 1992) F. Plazaolarekin (599 or.)
  • "Fisika orokorra (2. argitalpena, zuzendua eta berregokitua)" (UEU, 1993)
  • Teoria Fisikoen oinarriak (UEU, 1994)
  • Historia de una pancarta. La lucha por el profesorado propio en la UPV (1988-1999) (Arabera, 1999) A. Azkargorta, J.R. Etxebarria, J.L. Herrero, N. Xamardo, J.M. Zalakain
  • "Zientzia eta teknikarako euskara: zenbait hizkuntza-baliabide" (UEU, 2002)
  • "Zientzia eta teknikarako euskara: zenbait hizkuntza-baliabide (II. argitalpena)" (UEU, 2008)
  • Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak [EIMAren estilo-liburuaren seigarren atala]. (Eusko Jaurlaritza, 2011)
  • "Komunikazioa euskaraz ingeniaritzan" (UEU, 2014)

Sariak eta errekonozimenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Jose Ramon, Etxebarria Bilbao, «Ekuazio jaraunskorrak: I. Erradiazio elektromagnetikoa; II. Osin-muga fraktalak.» (pdf), Tesiker, euskarazko tesiak. Eusko Jaurlaritza., http://www.euskara.euskadi.net/appcont/tesisDoctoral/PDFak/jose_ramon_etxebarria.pdf. Noiz kontsultatua: 1986 .
  2. (Gaztelaniaz)  Etxebarria Bilbao, Jose Ramon, «ECUACIONES HEREDITARIAS: I-RADIACION ELECTROMAGNETICA II- FRONTERAS FRACTALES ENTRE CUENCAS DE ATRACCION» (pdf), Tesis doctorales: TESEO. MECyD, https://www.educacion.gob.es/teseo/mostrarRef.do?ref=49266. Noiz kontsultatua: 1986 .
  3.   Santutxuko gau eskolak 50 urte. (11:20 -18:40 debora-tartean), Bilbo Hiria irratia, 2016, http://www.bilbohiria.eus/41571. Noiz kontsultatua: 2017-12-02 .
  4.   Astiz, Iñigo (2014), «Batasunari putz egin ziotenak», Berria (berria.eus), https://www.berria.eus/paperekoa/1859/028/001/2014-10-02/batasunari_putz_egin_ziotenak.htm. Noiz kontsultatua: 2017-12-27 .
  5. a b c   Muñagorri Garmendia, Lander (2018-06-10)), ««Beldurrak, blokeatu, eta erabaki txarrak hartzera behartzen zaitu»», Berria, https://www.berria.eus/paperekoa/1890/046/001/2018-06-10/beldurrak_blokeatu_eta_erabaki_txarrak_hartzera_behartzen_zaitu.htm. Noiz kontsultatua: 2018-06-10 .
  6. Donibaneko II. udako euskal unibertsitateaz Jose Ramon Etxebarria. Elhuyar aldizkaria, 2. zbkia, 3-5 orr., 1975
  7. a b c   Aizpuru Murua, Mikel (2003-11-26), Udako Euskal Unibertsitatea euskal kulturgintzan: Hasierako urteak 1973-1984, http://www.buruxkak.eus/liburua/udako-euskal-unibertsitatea-euskal-kulturgintzan-hasierako-urteak-1973-1984/166. Noiz kontsultatua: 2017-12-18 .
  8. a b   Iturbe, Jacinto (2011-07-18), «LIBURU-IRUZKINA: AIZPURU MURUA, Mikel: Udako Euskal Unibertsitatea euskal kulturgintzan. Hasierako urteak 1973-1984. UEU, Bilbo, 2003», EKAIA Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Aldizkaria (18), ISSN 0214-9001, http://www.ehu.eus/ojs/index.php/ekaia/article/view/2463. Noiz kontsultatua: 2017-12-18 .
  9. a b   Gartzia Isasti, Pruden (2005), «Udako Euskal Unibertsitatea euskal kulturgintzan: hasierako urteak, 1973-1984», Uztaro: giza eta gizarte-zientzien aldizkaria (Uztaro 54), ISSN 1130-5738, http://www.uztaro.eus/artikulua/55/udako-euskal-unibertsitatea-euskal-kulturgintzan-hasierako-urteak-1973-1984/844. Noiz kontsultatua: 2017-12-18 .
  10.   Kintana, Xabier (1994), Bilbao, euskararen bizitzan. X. Kintanaren Euskaltzaindian sartzea, Euskaltzaindia, https://www.euskaltzaindia.eus/dok/euskera/49065.pdf .
  11.   Zapiain, Markos (2018-05-19), «Jose Ramon Etxeberriari elkarrizketa», Ortzadar-Deia (547), https://issuu.com/deia.com/docs/ortzadar________190518. Noiz kontsultatua: 2018-05-22 .
  12.   Jose Ramon Etxebarria. Legebiltzarkideak eta organoak. Norberaren fitxa, Eusko Legebiltzarra, 1980, http://www.parlamentovasco.info/fichas/e_375.html. Noiz kontsultatua: 2017-12-20 .
  13.   1879-1955., Einstein, Albert, (2008), Erlatibitatearen teoria, Einsteinek berak azaldua (1. argit. argitaraldia), Klasikoak, ISBN 9788496455245, https://www.worldcat.org/oclc/434110093 .
  14.   Euclid. (2005), Eukleidou stoicheia = Euklides elementuak, Elhuyar Fundazioa, ISBN 9788495338525, https://www.worldcat.org/oclc/62392488 .
  15.   Etxebarria, Jose Ramon (2006), Euskaltzain urgazleak, Euskaltzaindiak, http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_content&view=article&id=4735&Itemid=405&lang=eu. Noiz kontsultatua: 2017-12-18 .
  16. a b   Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldi orokorra: “Katedralaren eraikuntza“ (IkerGazte 2017-05-09), upnatv eta UEU, https://upnatv.unavarra.es/pub/jose-ramon-etxebarria. Noiz kontsultatua: 2017-12-05 .
  17.   Udako Euskal Unibertsitatea - UEU - (2018-04-25), Jose Ramon Etxebarria #NikUEU, https://www.youtube.com/watch?v=ThOBJbdpXSg. Noiz kontsultatua: 2018-06-10 .
  18.   Jose Ramon Etxebarria, EHUko irakaslea: “Euskal, Aikor aldizkaria, 2009-11-20, https://aikor.eus/txorierri/1477491331338-jose-ramon-etxebarria-ehuko-irakaslea-aeuskal#. Noiz kontsultatua: 2017-12-20 .
  19.   Udako Euskal Unibertsitatea - UEU - (2015-05-14), IkerGazte: kongresuaren bigarren egunean Jose Ramon Etxebarria elkarrizketatu dugu., Udako Euskal Unibertsitatea, 117 segundutik aurrera. orrialdea, https://www.youtube.com/watch?v=HhIB7aWJ_4Q&feature=youtu.be&t=117. Noiz kontsultatua: 2017-12-20 .
  20.   ««Konfiantza izan behar dugu ikertzaile gazteengan»», diariovasco.com (Diario Vasco), 2015-05-14, http://www.diariovasco.com/sociedad/ciencia/201505/14/zientzia-egiteko-pasioa-behar-20150514164638.html. Noiz kontsultatua: 2017-12-20 .
  21.   UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroa (2017-11-27), #LarretikNoranahi dokumentala, https://www.youtube.com/watch?v=nuwnKDI7Ds8&feature=youtu.be&t=355. Noiz kontsultatua: 2017-12-11 .
  22.   Bilbao Telletxea, Gidor; Gartzia Isasti, Pruden; Menika Basterretxea, Mari Karmen (2018), Bai, jauna, bai: fisika euskaraz!, Udako Euskal Unibertsitatea, ISBN 978-84-8438-650-6 .
  23.   Berria.eus, «Fida ote gaitezke?», Berria, https://www.berria.eus/paperekoa/1870/009/001/2016-04-17/fida_ote_gaitezke.htm. Noiz kontsultatua: 2017-12-18 .
  24.   Galarraga Aiestaran, Ana, Fukushimaren lezioa. Jose Ramon Etxebarria: "Istripua ala benetako arriskua?", Elhuyar Zientzia eta Teknologia aldizkaria, 2012. orrialdeak, http://aldizkaria.elhuyar.eus/erreportajeak/fukushimaren-lezioa/. Noiz kontsultatua: 2017-12-20 .
  25. a b c   Zapiain, Markos, «Jose Ramon Etxebarria, erretretaren bezperan — Eibar.ORG | Eibarko peoria», eibar.org, https://eibar.org/blogak/zapiain/jose-ramon-etxebarria-erretretaren-bezperan?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter. Noiz kontsultatua: 2018-05-22 .
  26.   Historia de una pancarta : la lucha por el profesorado propio (UPV 1988-1990) (1. ed. argitaraldia), Arabera, 1999, ISBN 9788492389957, https://www.worldcat.org/oclc/433050333 .
  27. Anaitasuna aldizkarian idatzi zituen artikuluak Euskaltzaindiaren webgunean.
  28. Jose Ramon Etxebarriaren produkzioa Inguma datu-basearen arabera (>170 produktu).
  29. Jose Ramon Etxebarria Ingumak laborategian bloga
  30.   Diez, Arrate (1999-03), «Jose Ramon Etxebarria "Unibertsitatean aspaldian hasi nintzen korrika euskara zabaltzeko"», Berton Mahatserriko aldizkaria (Begoña) (11), https://uriola.eus/prentsa/berton/. Noiz kontsultatua: 2018-01-21 .
  31.   Korrika: omenduak eta mezuen egileak, EiTB (Euskal Irrati Telebista), 2016-11-17, http://www.eitb.eus/eu/gaztea/korrika/osoa/4494725/korrika-2017-omenduak-eta-mezuen-egileak-19802015/. Noiz kontsultatua: 2018-01-21 .
  32. Jose Ramon Etxebarria, Caf-Elhuyar merezimendu saria bideoa. EITBko Teknopolis saioa (2011/03/28)
  33.   Etxebarria, Jose Ramon (2017-05-09), Katedralaren eraikuntza (Ikergazte 2017, Bideoa), Udako Euskal Unibertsitatea eta Nafarroako Unibertsitate Publikoa, https://www.youtube.com/watch?v=aGnpKgjZs-0&feature=youtu.be&t=6020. Noiz kontsultatua: 2017-12-04 .
  34.   «Mari Karmen Menika: “Jose Ramon langile fina eta nekaezina da, beti laguntzeko prest” | UEU365», www.unibertsitatea.net, http://www.unibertsitatea.net/blogak/ueu365/2018/06/22/mari-karmen-menika-jose-ramon-langile-fina-eta-nekaezina-da-beti-laguntzeko-prest/. Noiz kontsultatua: 2018-07-01 .
  35.   «Euskara Batuaren helduaroa.», www.ueu.eus (Udako Euskal Unibertsitatea. Udako Ikastaroak), 2018, http://www.ueu.eus/ikasi/jardunaldi-ikastaroa/1184/Euskara+Batuaren+helduaroa.. Noiz kontsultatua: 2018-07-01 .
  36.   Berria.eus, «UEUren 46. ikastaroen hasieran omendu dute Jose Ramon Etxebarria zientzialaria», Berria, https://www.berria.eus/paperekoa/5002135/007/003/2018-06-22/ueuren_46_ikastaroen_hasieran_omendu_dute_jose_ramon_etxebarria_zientzialaria.htm. Noiz kontsultatua: 2018-07-01 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jose Ramon Etxebarria