Finlandiako golkoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Finlandiako golkoaren kokapena Baltikoan.
Finlandiako golkoa satelite bidez.

Finlandiako golkoa[1] (finlandieraz: Suomenlahti, estonieraz: Soome laht, errusieraz: Фи́нский зали́в) Itsaso Baltikoaren zati da, eta Europa iparraldean dago, iparraldean Finlandia, hegoaldean Estonia eta ekialdean Errusia dituelarik.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Golkoaren ekialdeko muturrean, Neva ibaia itsasoratzen den tokian, San Petersburgo dago, Errusiako bigarren hiririk handiena. Golkoaren kostaldean aurkitzen diren beste hiri garrantzitsu batzuk, Finlandiako hiriburua den Helsinki eta Estoniako hiriburua den Tallinn dira, lehenengoa iparraldeko ertzean, bigarrena hegoaldekoan.

30.000 km²-ko azalera hartzen duen golko luzea da, luzeran 400 kilometro eta zabaleran 70 inguru dituena (ahoan 130 km eta Neva itsasoratzen den puntuan 12 baino ez). Batazbesteko sakonera 38 metrotakoa du eta ahoan sakonera maximoa ez da 100 metro baino gehiagokoa.

Iparraldeko ertzak golko eta penintsula ugari ditu eta uharte txikiz josita dago. Hegoaldeko ertza zuzenagoa da eta ertzean Baltikoko Klinta dago, 55 metro ere har ditzakeen itsaslabarra.

Uharteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uharte ugari daude golkoan eta 1700 urtetik aurrera beste 19 artifizial eraiki zituen Errusiak bertan gotorlekuak ezartzeko. Uharte handienak honako hauek dira:

Ibaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Finlandiako Golkora urak isurtzen dituzten ibaiak ere ugari dira. Garrantzitsuenak honako hauek dira: Neva ibaia ekialdean, Narva ibaia hegoaldean eta Kymi ibaia iparraldean.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Neva ibaiak dakarren urari esker gazitasun oso txikia dauka.

Tenperaturari dagokionez neguan 0ºC inguruan izaten da eta golkoaren ertzak izoztu egiten dira, ekialdean hasi eta mendebalderantz zabalduz. Golko guztia izoztea ere ez da arraroa izaten. Udan berriz 15-17ºC inguru hartzen da azalean.

Flora eta fauna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Finlandiako golkoa inguratzen duten basoak koniferaz eta zuhaitz hostoerorkorrez daude. Espezie ugarienak pinua, izeia, urkia eta sahatsa dira. Golkoaren ekialdeko muturreko paduretan lezka eta igebelarrak agertzen dira.

Faunari dagokionez nagusiak arrainak dira, betse askoren artean izokina, perka, sardinzarra, bakailaoa, ibai-aingira... Itsas txakur edo fokak ere ikusten dira, grisa eta marmolairea besteak beste.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Duela 9.000 urteko aztarna ugari aurkitu dira Finlandiako golkoaren ertzetan. Sestra ibaiaren inguruan (Errusia) 11 neolitoko eremu aurkitu dira esate baterako.

Ondoren fino-hungariarrak iritsi ziren eremu honetara eta VIII eta IX artean eslaviarrak. 1219ko Lyndanisseko gudaren ondoren Danimarkak konkistatu zuen eremua baina 1343ko estoniarren altxamenduaren ondoren Ordena Teutonikoak eskuratu zuen golkoaren hegoaldeko ertza. Iparraldean tribu finlandiarrak zeuden baina XII eta XIII mendeen artean Suediako inperioak menperatu zuen lurraldea.

1700 eta 1721 artean Iparraldeko Gerra Handia izan zen eta Errusiak ekialdea eskurat zuen. 1703an sortu zuten San Petersburgo hiria, Errusiako hiriburu bihurtu zena, eta oraindik ere inguruko hiri handiena izaten jarraitzen duena. Hurrengo urteetan suediarren eta errusiarren arteko borrokak izan ziren.

XX mendean inguruko herrialdeen independentzia iritsi zen. Finlandia 1917an bihurtu zen estatu eta Estonia 1918an. Sobietar Batasunak Estonia hartu zuen baina 1991 urtean berriz ere independentea bihurtu zen.

Hiri handienak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiria Biztanleria (2017)
1 Errusia San Petersburgo 5.323.300
2 Finlandia Helsinki 642.045
3 Estonia Tallinn 447.414
4 Finlandia Espoo 277.375
5 Errusia Vyborg 79.962
6 Errusia Petergof 73.199
7 Errusia Sosnovy Bor 65.788
8 Finlandia Kotka 53.730
9 Finlandia Porvoo 50.203
10 Errusia Kronstadt 43.005

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Finlandiako golkoa Aldatu lotura Wikidatan
  1.   159. araua, Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0159.pdf. Noiz kontsultatua: 2010-10-18 .