Finlandiako golkoa

Finlandiako golkoa
Finlandiako golkoa
Datu orokorrak
Mota	badia eta itsasoa
Azalera	29.500 km²
Sakonera	121 m
Eponimoa	Finlandia
Geografia
Koordenatuak	59°50′00″N 26°00′00″E / 59.833333333333°N 26°E
Honen parte da	Itsaso Baltikoa
Hidrografia
Betebidea	ikusi Raisionjoki; Santajoki (en) ; Altja River (en) ; Mustoja (en) ; Karepa Stream (en) ; Raseborgsån (en) ; Zhemchuzhnaya River (en) ; Martyshkin Ruchey (en) ; Virojoki; Taasianjoki; Summa River (en) ; Strelka (en) ; Neva; Kymijoki; Jägala (ibaia); Vääna River (en) ; Tiskre Stream (en) ; Purtse River (en) ; Pühajõgi (en) ; Fontanka (en) ; Porvoonjoki; Toolse River (en) ; Sõtke River (en) ; Bobylka (en) ; Vilajoki (en) ; Vodoslivny Canal (en) ; Voronka (en) ; Gorokhovka (en) ; Karasta (en) ; Kikenka (en) ; Vaalimaanjoki (en) ; Lebyazhya (en) ; Luzhitsa (en) ; Privetnaya (en) ; Zavodskaya Sestra (en) ; Urpalanjoki (en) ; Smolenka (en) ; Chulkovka (en) ; Chyornaya (en) ; Chyornaya Rechka (en) ; Siuntionjoki (en) ; Fiskars river (en) ; Petrovka (en) ; Shingarka (en) ;
Arro hidrografikoa	Baltic Sea basin (en)

Finlandiako golkoa^[1] (finlandieraz: Suomenlahti, estonieraz: Soome laht, errusieraz: Фи́нский зали́в) Itsaso Baltikoaren adarra da, Europa iparraldean: iparraldean, Finlandia du; hegoaldean, Estonia; eta ekialdean, Errusia.

Geografia

Golko luzea da, 30.000 kilometro koadroko eremua hartzen duena; 400 kilometro luze da, 70 kilometro zabal (ahoan 130 kilometro eta Neva itsasoratzen den puntuan 12 baino ez). 38 metro sakon da batez beste, eta sakonera handiena, ahokoa, 115 metro ingurukoa da. Iparraldeko ertzak golko eta penintsula ugari ditu eta uharte txikiz josita dago. Hegoaldeko ertza zuzenagoa da; bertan dago Klint Baltikoa, 55 metro ere har ditzakeen itsaslabarra.

Neva ibaiak dakarren urari esker, oso gazitasun txikia dauka. Tenperaturari dagokionez, neguan 0 °C inguruan izaten da eta golkoaren ertzak izoztu egiten dira, ekialdean hasi eta mendebalderantz zabalduz. Golko osoa izoztea ere ez da ez-ohikoa^[2]. Udan, berriz, 15-17 °C inguru hartzen da azalean.

Uharteak

Uharte ugari daude golkoan. 1700etik aurrera, Errusiak 19 uharte artifizial eraiki zituen, bertan gotorlekuak ezartzeko^[3]. Handienak honako hauek dira:

Ibaiak

Finlandiako golkora ibai ugari isurtzen dira. Garrantzitsuenak honako hauek dira: Neva ekialdean, Narva hegoaldean eta Kymi iparraldean.

Flora eta fauna

Golkoaren inguruan konifera eta zuhaitz hostoerorkorren basoak daude. Espezie ugarienak pinua, izei gorria, urkia eta sahatsa dira. Golkoaren ekialdeko muturreko paduretan lezka eta igebelarrak agertzen dira.

Faunari dagokionez, nagusiak arrainak dira: izokina, perka, sardinzarra, bakailaoa, ibai-aingira...^[4] Itsas txakurrak ere ikusten dira, grisa eta marmolairea, besteak beste.

Hiri handienak

Golkoaren ekialdeko muturrean, Neva ibaiaren ahoan, San Petersburgo dago, Errusiako bigarren hiririk handiena. Golkoaren ertzean bi herrialderen hiriburuak daude: Helsinki, Finlandiakoa, eta Tallinn, Estoniakoa; lehenengoa iparraldeko ertzean dago eta bigarrena, hegoaldekoan.

	Hiria	Biztanleria (2017)
1	San Petersburgo	5.323.300
2	Helsinki	642.045
3	Tallinn	447.414
4	Espoo	277.375
5	Vyborg	79.962
6	Petergof	73.199
7	Sosnovy Bor	65.788
8	Kotka	53.730
9	Porvoo	50.203
10	Kronstadt	43.005

Historia

Duela 9.000 urteko aztarna ugari aurkitu dira Finlandiako golkoaren ertzetan. Sestra ibaiaren inguruan (Errusia) neolitoko 11 eremu aurkitu dira, esate baterako.

Ondoren, fino-hungariarrak iritsi ziren eta VIII. eta IX. mendeen artean, eslaviarrak. 1219ko Lyndanisseko gudaren ondoren, Danimarkak eremua konkistatu zuen, baina 1343ko estoniarren altxamenduaren ondoren, Ordena Teutonikoak golkoaren hegoaldeko ertza eskuratu zuen. Iparraldean tribu finlandiarrak zeuden, baina XII. eta XIII. mendeen artean, Suediako inperioak lurraldea menperatu zuen^[5].

1700 eta 1721 artean, Iparraldeko Gerra Handia izan zen eta Errusiak ekialdea eskuratu zuen. 1703an, San Petersburgo hiria sortu zuten, Errusiako hiriburu bihurtu zena, eta oraindik ere inguruko hiri handiena dena. Hurrengo urteetan, suediarren eta errusiarren arteko borrokak izan ziren. XX. mendean inguruko herrialdeen independentzia iritsi zen: Finlandia 1917an bihurtu zen estatu eta Estonia, 1918an. Sobietar Batasunak Estonia hartu zuen, baina 1991n berriz ere independente bihurtu zen.

Irudi galeria

Neva ibaia (San Petersburgo).
San Petersburgoko kaia.
Helsinki inguruko uharteak.
Tallinngo badia.
Arrantzaleak golko izoztuan.
Golkoa izoztua 2003an, satelite ikuspegia.

Erreferentziak

↑ 159. araua. Euskaltzaindia (kontsulta data: 2010-10-18).
↑ (Ingelesez) Behrens, H. W. A.; Borst, J. C.; Meulen, J. P. van der; Droppert, L. J.; Stel, J. H.. (1997-12-12). Operational Oceanography: The Challenge for European Co-operation. Elsevier ISBN 9780080538044. (kontsulta data: 2017-11-29).
↑ Форты Финского залива. (kontsulta data: 2017-11-29).
↑ (Errusieraz) 404 Страница не найдена - fishers.spb.ru. (kontsulta data: 2017-11-29).
↑ "Saaremaa became a Danish possession in 1573" - Google Bilaketa. (kontsulta data: 2017-11-29).

Kanpo estekak

Datuak: Q14686
Multimedia: Gulf of Finland / Q14686

[1] 159. araua. Euskaltzaindia (kontsulta data: 2010-10-18).

[2] (Ingelesez) Behrens, H. W. A.; Borst, J. C.; Meulen, J. P. van der; Droppert, L. J.; Stel, J. H.. (1997-12-12). Operational Oceanography: The Challenge for European Co-operation. Elsevier ISBN 9780080538044. (kontsulta data: 2017-11-29).

[3] Форты Финского залива. (kontsulta data: 2017-11-29).

[4] (Errusieraz) 404 Страница не найдена - fishers.spb.ru. (kontsulta data: 2017-11-29).

[5] "Saaremaa became a Danish possession in 1573" - Google Bilaketa. (kontsulta data: 2017-11-29).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

i e a Lurreko ozeano eta itsasoak
Ozeano Artikoa	Amundsen golkoa • Barents • Beaufort itsasoa • Bering • Boothiako golkoa • Ekialdeko Siberiako itsasoa • Fram itsasartea • Groenlandiako itsasoa • Gustavo Adolfo Printzearen itsasoa • Itsaso Zuria • Kara itsasoa • Karako itsasartea • Laptev • Lincoln itsasoa • Petxora itsasoa • Txuktxien itsasoa • Wandel itsasoa
Ozeano Atlantikoa	Adriatikoa • Åland itsasoa • Alborango itsasoa • Argentinako itsasoa • Azoveko itsasoa • Baffin badia • Balearretako itsasoa • Baltikoa • Bizkaiko golkoa • Botniako badia • Botniako itsasoa • Botniako golkoa • Campecheko golkoa • Danimarkako itsasartea • Davis itsasartea • Egeo • Finlandiako golkoa • Foxe Arroa • Fundy badia • Gineako golkoa • Groenlandiako itsasoa • Hebridetako itsasoa • Hudson badia • Ipar itsasoa • Irlandako itsasoa • Irminger itsasoa • Itsaso Beltza • Itsaso Zeltikoa • James badia • Jonikoa • Karibe itsasoa • Kretako itsasoa • Labrador itsasoa • Levanteko itsasoa • Libiako itsasoa • Liguriako itsasoa • Liongo golkoa • Maineko golkoa • Mantxako kanala • Marmarako itsasoa • Mediterraneoa • Mexikoko golkoa • Mirtos • Norvegiako itsasoa • San Laurendi golkoa • Sargazoen itsasoa • Sirteko golkoa • Tirreniar itsasoa • Traziako itsasoa • Uhartediaren itsasoa • Venezuelako golkoa • Wadden itsasoa
Indiako ozeanoa	Adengo golkoa • Andamango itsasoa • Aqabako golkoa • Arabiako itsasoa • Bengalako golkoa • Itsaso Gorria • Khambhateko golkoa • Kutcheko golkoa • Lakadiveetako itsasoa • Malakako itsasartea • Mozambikeko kanala • Omango golkoa • Persiar golkoa • Suezko golkoa • Timorko itsasoa
Ozeano Barea	Alaskako golkoa • Arafura itsasoa • Baliko itsasoa • Bandako itsasoa • Bering • Bisayetako itsasoa • Bismarck itsasoa • Bohai itsasoa • Bohol itsasoa • Camotesko itsasoa • Carpentaria golkoa • Celebesko itsasoa • Ekialdeko Txinako itsasoa • Filipinetako itsasoa • Floresko itsasoa • Fonsecako golkoa • Grauren itsasoa • Halmaherako itsasoa • Hego Txinako itsasoa • Itsaso Horia • Japoniako itsasoa • Javako itsasoa • Kaliforniako golkoa • Koral itsasoa • Koroko itsasoa • Makassar itsasartea • Moluka uharteetako itsasoa • Moro golkoa • Okhotskeko itsasoa • Salish itsasoa • Salomon itsasoa • Savuko itsasoa • Seramgo itsasoa • Setoko Barne Itsasoa • Sibuyango itsasoa • Suluko itsasoa • Tasmaniako itsasoa • Thailandiako golkoa • Tonkingo golkoa • Txileko itsasoa
Ozeano Australa	Amundsen itsasoa • Bellingshausen itsasoa • Davis itsasoa • D'Urville itsasoa • Haakon VII.a Erregearen itsasoa • Kosmonauten itsasoa • Lankidetzaren itsasoa • Lazarev itsasoa • Mawson itsasoa • Riiser-Larsen itsasoa • Ross itsasoa • Scotia itsasoa • Somov itsasoa • Weddell itsasoa
Barne itsasoak	Aral itsasoa • Itsaso Hila • Kaspiar itsasoa