Borgoinako dukerria

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Borgoinako dukerria
Ducatus Burgundiae

880 – 1477
Dukerria
Ancient Flag of Burgundy.svg Blason fr Bourgogne.svg
Karte Haus Burgund 4 EN.png
Verdungo Hitzarmena 843
Nancyko gudua 1477
Hiriburua Dijon (baita Brujas eta Gante)
Hizkuntza(k) Latin
Oïl hizkuntzak, Nederlandera
Aurrekoa
Flag of None.svg Karolingiar Inperioa
Ondorengoak
Frantziako Erresuma Pavillon royal de France.svg
Habsburgotarren Herbehereak Flag of the Low Countries.svg

Borgoinako dukerria (latinez: Ducatus Burgundiae, frantsesez: Duché de Bourgogne, nederlanderaz: Hertogdom Bourgondië) Erdi Aroko Europako Estatu nagusietariko bat izan zen, 880 eta 1482 artean burujabea izan zena. Dukearen feudoak egungo Borgoina ez ezik Herbehereetako zati bat ere bazuen. Nahiz eta de iure Frantziako erregeen basailu izan, dukeek bere politika mantentzen zuten.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

843ko Verdungo Itunaren ondorioz, Burgundia Luis Errukitsuaren seme Karlos Burusoilari egokitu zitzaion. Hark Burgundiako dukerria sortu zuen 877an, Boson bere koinatuarentzat. Bi Burgundia eratu ziren Boson Proventzako errege bihurtu ondoren: Juraz haraindiko Burgundia edo Behe Burgundia (Arles hiriburu zuena) eta Juraz honaindiko Burgundia edo Goi Burgundia (Auxerre hiriburu zuena). 934. urtean, bi Burgundiek bat eginik, Burgundia-Proventzako erreinua sortu zen, Arles hiriburu zuena, Frantziako koroari lotua egon bazen ere. Proventza germaniar enperadorearen mendeko lurralde bihurtu zen 1034an[1].

Jatorrizko leinua 1026an, Oto Gilen dukearekin batera, desagertu zen. Hala ere, Henrike I.a Frantziakoak 1016an dukerria jadanik okupatuta zeukan, eta 1032an anaia Robertori eman zion[2], Borgoinako etxeari hasiera emanez. Leinu honetakoa zen Alfontso Enrikez, Portugalgo lehenbiziko erregea. Leinu honetako azken dukea Filipe Rouvreskoa izan zen, 1361ean Izurri Beltzak hila[3]. Berriro Frantziako koroara pasa eta Joanes II.a Frantziakoak Filipe semeari eman zion. Filipe Margarita III.a Flandriakoarekin ezkondu zenean, dukerriak Flandriako konderria, Artois, Nevers, Rethel eta Brabante eta Linburgoko konderriekin bat egin zuen[4].

Borgoinako azken duke burujabea Maria Valoiskoa izan zen. Maximiliano I.a Austriakoarekin ezkondu zenean, dukerria bigarren semeak jarauntsiko zuela erabaki zuten. Baina Maria bigarren semea izan baino lehen hil baitzen, Borgoina Luis XI.a Frantziakoaren menpe geratu zen, eta Herbehereak (gaur egungo Benelux) eta Franche-Comté Habsburgo leinuaren esku[5].

Artea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Clunyko abadia

Erdi Aroan eragin handia izan zuten bi monako-orden esanguratsuek, Clunyk eta Citeauxek, Borgoinan izan zuten jatorria. Bertan, gaur egun ezagutzen diren tenplu erromanikoak eraikitzeko funtsezko esperientzia konstruktiboak garatu ziren. Clunyko fraideek abadia handitzeko beharra sentitu zuten eta Hugo abadeak hedatze-prozesua aurrera eramateko arduraduna izan zen. Tenplu monumental bat eraikitzeko gura zegoen, ordenako kide guztien elkargunea izan zedin. Izan ere, kide guztiak bildu behar izan balira, eliza berrian denak zutik kabituko ziratekeela esan ohi da. Eliza honi Cluny III deitzen zaio eta 1085an diseinatu zen; Gaztelako Alfontso VI.a monarka izan zen elizako lehenengotariko mezenasa. Berak ehun mila talentu eman zizkion Hugo abadeari Toledoko errekonkista eskertzeko[6].

1095ko urriaren 25ean Urbano II.a aita santu kluniatarrak elizako burualdearen bost aldareak donetsi zituen. Bost urteren buruan bi trantseptuak eraiki ziren eta 1107 - 1115 artean nabe nagusiaren mendebaldeko fatxada jaso zen. Datu hauetatik, 1095 eta 1130 artean eraiki zela esan daiteke baterakotasunez.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Borgoinako dukerria Aldatu lotura Wikidatan
Historia
Frantzia
Artikulu hau Frantziako historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.