Jump to content

«Lankide:Sara Iriarte/Proba orria»: berrikuspenen arteko aldeak

Erreferentziak 2
(erreferentziak 1)
(Erreferentziak 2)
 
==== XVIII. mendea ====
[[XVIII. mendea]]<nowiki/>n, arte erotikoa ospetsu egin zen [[Rokoko|Rococo]] artea eta arte [[barrokoa]]<nowiki/>ren azken urteak agertu zirenean. Arte barrokoaren erotismoa, batez ere, sotila eta moderatua zen, eta biluzik eta eszena gainestilizatuak erabiltzen zituen, maitasuna, grina, zoriona eta haserrea bezalako sentimenduak markatzen zituztenak. Arte plastikoak erotismo leun eta estilizatuarekin birdefinitzen ziren bitartean, literatura esplizituagoa eta sexualagoa bihurtzen hasi zen erlijio-moral tradizionalari aurre egiten zioten korronte soziopolitiko gero eta handiagoak zirela-eta. Korronte hauen adibide ziren [[Antiklerikalismo|antiklerikalismoa]], [[Ateismoa kristautasunean|ateismoa]] eta [[Ilustrazio]]<nowiki/>ko ideiak.
 
[[Frantziako Iraultza]]<nowiki/>n, [[Maria Antonieta]], [[Le Godmiché Royal]] eta [[L 'Autrichienne]] bezalako [[panfleto erotiko]]<nowiki/>etan prostituta bezala irudikatzen zuten. Era berean, atentatu sozial bezala, [[Aristokrazia|aristokrata]] eta [[Klero|klerigo]] ezberdinak ordezkatuak ziren erregimen politikoari desafio egiteko eta iraultzaren mugimenduari mesede egiteko.
 
==== XIX. mendea ====
* Legeria askok indarkeriazko edo animaliekin egindako ekintzak erakusten dituen pornografia mugatzen dute.
* Herrialde [[Musulman|islamiar]] batzuetan, pornografia mota guztiak legez kanpokoak dira.
* Txinako Herri Errepublikan pornografiaren forma guztiak legez kanpokoak dira eta baita [[Ipar Korea]]<nowiki/>n ere.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=State.gov Website Modernization|hizkuntza=en-US|url=https://www.state.gov/state-gov-website-modernization/|aldizkaria=United States Department of State|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
 
== Komertzializazioa ==
 
=== Ekonomikoa ===
Estatu Batuetako helduen industriaren diru-sarrerak zehaztea zaila da. 1970ean, azterlan federal batek zenbatetsi zuen Estatu Batuetan [[hardcore]] pornografiaren txikizkako salmentaren guztizko balioa ez zela 10 milioi baino handiagoa.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Pornography|hizkuntza=en|data=2020-04-29|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pornography&oldid=953793535|sartze-data=2020-05-06|encyclopedia=Wikipedia}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=President's Commission on Obscenity and Pornography|hizkuntza=en|data=2019-11-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=President%27s_Commission_on_Obscenity_and_Pornography&oldid=926388070|sartze-data=2020-05-06|encyclopedia=Wikipedia}}</ref> [[1998]]<nowiki/>an, [[Forrester Research]]<nowiki/>ek txosten bat argitaratu zuen linean dauden "helduen edukiaren" industriari buruz; urteko diru-sarreretan 750 milioi dolar eta 1 mila milioi dolar kalkulatu zituen. [[2001]]<nowiki/>eko azterlanek 2,6 mila milioi eta 3,9 mila milioi artean kalkulatu zuten (bideoa, ikusmen bidezko ordainketa, Internet eta aldizkariak barne).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Forbes.com: How Big Is Porn?|data=2001-06-09|url=https://web.archive.org/web/20010609221146/http://www.forbes.com/2001/05/25/0524porn.html|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
Estatu Batuetako helduen industriaren diru-sarrerak zehaztea zaila da. 1970ean, azterlan federal batek zenbatetsi zuen Estatu Batuetan [[hardcore]] pornografiaren txikizkako salmentaren guztizko balioa ez zela 10 milioi baino handiagoa.
 
[[1998]]<nowiki/>an, [[Forrester Research]]<nowiki/>ek txosten bat argitaratu zuen linean dauden "helduen edukiaren" industriari buruz; urteko diru-sarreretan 750 milioi dolar eta 1 mila milioi dolar kalkulatu zituen. [[2001]]<nowiki/>eko azterlanek 2,6 mila milioi eta 3,9 mila milioi artean kalkulatu zuten (bideoa, ikusmen bidezko ordainketa, Internet eta aldizkariak barne).
 
 
[[2014]]<nowiki/>tik aurrera, pornoaren industriak urtean 13 mila milioi dolar baino gehiago zekartzala uste zen Estatu Batuetan. [[CNBC]]<nowiki/>k kalkulatu zuen pornografia AEBn 13 mila milioi dolarreko industria zela, pornoan 3,075 dolar segundoko gastatuz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Coming Soon: XXX In 3D {{!}} Business News {{!}} Minyanville's Wall Street|data=2016-01-16|url=https://web.archive.org/web/20160116130835/http://www.minyanville.com/businessmarkets/articles/pornography-industry-3D-movies-equipment-cost/1/28/2010/id/26572?page=full|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
 
=== Teknologia ===
Pornografoek irudi bisualen produkzioan eta banaketan izandako aurrerapen teknologiko bakoitza aprobetxatu dute. Pornografia teknologien garapenerako indar bultzatzailetzat hartzen da, [[argazkigintza]]<nowiki/>ren, [[satelite-telebista]]<nowiki/>ren, etxeko bideoaren, beste bideo-modu batzuen eta Interneten bidez.
 
Kamera txikien eta haririk gabeko ekipoen eskuragarritasun komertzialarekin, "[[Voyeurismo|Voyeur]]" pornografiak publiko lortu zuen. [[Kamera]] mugikorrak [[argazki]] edo [[bideo]] pornografikoak jasotzeko erabiltzen dira, eta [[MMS]] bezala birbidaltzen da, [[sexting]] bezala ezagutzen den praktika.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Magnet Media Holds Porn/Tech Event in NYC This Tuesday AVN|url=https://avn.com/business/articles/technology/magnet-media-holds-porn-tech-event-in-nyc-this-tuesday-551837.html|aldizkaria=AVN|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=How Porn Drives Mainstream Internet Technology Adoption {{!}} New York - GarysGuide (#1 Resource for NYC Tech)|url=http://www.garysguide.com/events/n6gmwpf/How-Porn-Drives-Mainstream-Internet-Technology-Adoption|aldizkaria=www.garysguide.com|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
 
==== Ordenagailuz sortutako irudiak eta manipulazioak ====
Ordenagailu bidez sortutako pornografiaren ideia oso goiz hartu zen grafiko informatikoetarako aplikazio eremu nabarmenenetakotzat, eta [[Hiru dimentsioko|3D]]<nowiki/>n renderizatu zen. Teknologian egindako beste aurrerapen batzuei esker, 3D figurak gero eta [[fotorrealista]] gehiago erabili dira pornografia interaktiboan.<ref>{{Erreferentzia|izena=Samantha Cole,Emanuel|abizena=Maiberg|izenburua=People Are Having Sex With 3D Avatars of Their Exes and Celebrities|hizkuntza=en|data=2019-11-19|url=https://www.vice.com/en_us/article/j5yzpk/they-cant-stop-us-people-are-having-sex-with-3d-avatars-of-their-exes-and-celebrities|aldizkaria=Vice|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Alyson|abizena=Krueger|izenburua=Virtual Reality Gets Naughty|hizkuntza=en-US|data=2017-10-28|url=https://www.nytimes.com/2017/10/28/style/virtual-reality-porn.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Experts warn of the 'horrors' of a new type of porn|hizkuntza=en|data=2017-11-09|url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/pornography-porn-virtual-reality-personal-intimate-vr-headset-criticism-problems-a8046141.html|aldizkaria=The Independent|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
 
== Ikerketak eta analisiak ==
Pornografiaren efektuei buruzko ikerketa hainbat gaiei buruzkoa da.<ref>{{Erreferentzia|izena=David|abizena=Segal|izenburua=Opinion {{!}} Does Porn Hurt Children?|hizkuntza=en-US|data=2014-03-28|url=https://www.nytimes.com/2014/03/29/sunday-review/does-porn-hurt-children.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2020-05-06}}</ref> Ikerketa horrek bortxaketan, etxeko indarkerian, [[sexu-disfuntzioa]]<nowiki/>n, [[Sexu harreman|sexu-harreman]]<nowiki/>ekiko zailtasunetan eta haurren sexu-abusuan izan ditzakeen eraginak barne hartzen ditu.<ref>{{Erreferentzia|izena=Jessica|abizena=Brown|izenburua=Is porn harmful? The evidence, the myths and the unknowns|hizkuntza=en|url=https://www.bbc.com/future/article/20170926-is-porn-harmful-the-evidence-the-myths-and-the-unknowns|aldizkaria=www.bbc.com|sartze-data=2020-05-06}}</ref> Literaturako aipamen batzuek irudi eta film pornografikoak [[Menpekotasuna|menpekotas]]<nowiki/>una sor dezaketela iradokitzen duten arren, ebidentzia ez da nahikoa ondorioak ateratzeko.<ref>{{Erreferentzia|izena=Shane W|abizena=Kraus|izenburua=Neurobiology of Compulsive Sexual Behavior: Emerging Science|orrialdeak=385–386|abizena2=Voon|abizena3=Potenza|izena2=Valerie|izena3=Marc N|data=2016-01|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4677151/|aldizkaria=Neuropsychopharmacology|alea=1|zenbakia=41|issn=0893-133X|pmid=26657963|pmc=4677151|doi=10.1038/npp.2015.300|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Shane W.|abizena=Kraus|izenburua=Should compulsive sexual behavior be considered an addiction?|orrialdeak=2097–2106|abizena2=Voon|abizena3=Potenza|izena2=Valerie|izena3=Marc N.|data=2016-12|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4990495/|aldizkaria=Addiction (Abingdon, England)|alea=12|zenbakia=111|issn=0965-2140|pmid=26893127|pmc=4990495|doi=10.1111/add.13297|sartze-data=2020-05-06}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|izena=S.|abizena=Kühn|izenburua=Chapter Three - Neurobiological Basis of Hypersexuality|argitaletxea=Academic Press|orrialdeak=67–83|hizkuntza=en|abizena2=Gallinat|izena2=J.|data=2016-01-01|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S007477421630068X|aldizkaria=International Review of Neurobiology|zenbakia=129|editore-abizena=Zahr|editore-izena=Natalie M.|doi=10.1016/bs.irn.2016.04.002|sartze-data=2020-05-06|serie=Imaging the Addicted Brain}}</ref>Hainbat ikerketaren arabera, pornoaren liberalizazioa bortxaketaren eta [[Sexu indarkeria|sexu-indarkeria]]<nowiki/>ren tasen murrizketarekin lotuta egon daiteke, eta beste batzuek, berriz, ez dute inolako ondoriorik iradokitzen, edo amaitu gabeak dira.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Full Record: Australian Institute of Criminology|data=2015-10-07|url=https://web.archive.org/web/20151007152049/http://websearch.aic.gov.au/firstaicPublic/fullRecord.jsp?recno=203812|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Berl|abizena=Kutchinsky|izenburua=The Effect of Easy Availability of Pornography on the Incidence of Sex Crimes: The Danish Experience|orrialdeak=163–181|hizkuntza=en|data=1973|url=https://spssi.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1540-4560.1973.tb00094.x|aldizkaria=Journal of Social Issues|alea=3|zenbakia=29|issn=1540-4560|doi=10.1111/j.1540-4560.1973.tb00094.x|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Pornography, Rape, and the Internet|hizkuntza=en|data=2014-10-20|url=https://www.tse-fr.eu/publications/pornography-rape-and-internet|aldizkaria=TSE|sartze-data=2020-05-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Anthony|abizena=D'Amato|izenburua=Porn Up, Rape Down|hizkuntza=en|data=2006-06-23|url=https://papers.ssrn.com/abstract=913013|doi=10.2139/ssrn.913013|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
Pornografiaren efektuei buruzko ikerketa hainbat gaiei buruzkoa da. Ikerketa horrek bortxaketan, etxeko indarkerian, [[sexu-disfuntzioa]]<nowiki/>n, [[Sexu harreman|sexu-harreman]]<nowiki/>ekiko zailtasunetan eta haurren sexu-abusuan izan ditzakeen eraginak barne hartzen ditu. Literaturako aipamen batzuek irudi eta film pornografikoak [[Menpekotasuna|menpekotas]]<nowiki/>una sor dezaketela iradokitzen duten arren, ebidentzia ez da nahikoa ondorioak ateratzeko. Hainbat ikerketaren arabera, pornoaren liberalizazioa bortxaketaren eta [[Sexu indarkeria|sexu-indarkeria]]<nowiki/>ren tasen murrizketarekin lotuta egon daiteke, eta beste batzuek, berriz, ez dute inolako ondoriorik iradokitzen, edo amaitu gabeak dira.
 
== Pornografiari buruzko iritziak ==
Gaur egun bada pentsamendu-korronte bat pornografia arte-forma berritzat hartzen duena, [[giza sexualitate]]<nowiki/>aren edertasuna erakustea helburu duena. Mundua etengabe aldatzen dela eta beti aldatu dela adierazten dute, interesak aldatzen direla edo interes berriak agertzen direla, eta artea aldatu eta arte-forma berriak agertzen direla.
 
Zenbait pertsonak, hala nola [[Larry Flynt]] pornografia-ekoizleak eta [[Salman Rushdie]] idazleak, argudiatu dute pornografia funtsezkoa dela askatasunerako, eta gizarte aske eta zibilizatu bat pornografia onartzeko duen jarreraren arabera epaitu behar dela.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=WebCite query result|url=https://www.webcitation.org/5TD5Q8UAz?url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article466971.ece|aldizkaria=www.webcitation.org|sartze-data=2020-05-06}}</ref> Teoria hori indartu egiten da [[diktadura]]-erregimen oso gutxik uzten edo baimentzen dutelako pornografia; izan konfesionalak, hala nola [[Francisco Franco]]<nowiki/>ren [[Espainia]], edo komunistak, hala nola [[Kampuchea Demokratikoa.]]
 
Bestalde, haien existentziak arbuio handia eragiten du gizartearen kultura edo sektore kontserbadore jakin batzuetan. Pornografiaren aurka, hau argudiatzen da:
 
*[[Indiana]]<nowiki/>ko [[Unibertsitate]]<nowiki/>ko [[Dolf Zillman]] eta [[Houston]]<nowiki/>go Unibertsitateko [[Jennings Bryant]] irakasleek ikusi zuten pornografiaren aurrean behin eta berriz agertu izanak ondorio hauek dituela: bikotekidearekiko gogobetetze-maila gutxitzea, leialtasuna gutxiago baloratzea eta konpromisorik gabeko sexuaren garrantzia areagotzea.
*[[Oxford]], [[Ohio]] eta [[Miami]]<nowiki/>ko Unibertsitateko [[Reo Christens]]<nowiki/>en doktoreak egindako azterlan baten arabera, pornografiak sexuak intimitatearekin zerikusirik ez duenaren irudipena uzten die ikusleei; ez dagoela lotuta [[Maitasun|maitasuna]]<nowiki/>rekin, konpromisoarekin edo ezkontzarekin; sexuaren forma arraro batzuek poztasun handiagoa ematen dutela ([[zoofilia]] gisa) eta sexu arduragabeak ez duela ondorio txarrik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Book review: Your Child in an X-Rated World: What You Need to Know to Make a Difference|data=2007-03-03|url=https://web.archive.org/web/20070303002846/http://www.mfc.org/contents/article.cfm?id=758|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
* Gainera, [[Familia]] eta [[Hezkuntza]]<nowiki/>ri buruzko [[Ikerketarako Fundazio Nazional]]<nowiki/>eko [[Elizabeth Oddone-Paolucci]] eta [[Mark Genuis]] doktoreek eta [[Calgary]]<nowiki/>ko Unibertsitateko [[Claudio Violato]] doktoreak egindako azterlan batzuetan, sexualitateari eta sexu-portaerari buruzko pertzepzioetan aldaketa ugari ikusi ziren, pornografia behin eta berriz erakutsi ondoren. Horien artean sartzen dira [[bortxaketa]] irain kriminal gisa nabarmentzea, emakumeen sexualitatearekiko sentikortasun eza areagotzea eta sexu-harremanekiko desadostasuna.
 
[[Katharine Mackinnon]]<nowiki/>ek eta [[Andrea Dworkin]]<nowiki/>ek ordezkatutako korronte [[Abolizionismo|abolizionista]] batek pornografia erabili zuen emakumeen zapalkuntza politiko eta sexuala azaltzeko eredu gisa. [[Robin Morgan]]<nowiki/>en esloganaren arabera, «pornografia teoria da, bortxaketa praktika». Gaitzetsi egiten zuten komunikabideek emakumeen sexualitatea irudikatzea, genero-indarkeria, sexu-menpekotasuna eta politika sustatzeko modu gisa.
 
Beste korronteak, prosexo deritzonak eta [[Ellen Willis]] aitzindari duenak, feminismo abolizionistak gizarte heterosexualeko emakumeen gorputza erreprimitzen eta kontrolatzen duten egitura patriarkalekin duen konplizitatea kritikatzen du. Willis-en aburuz, feminista abolizionistek Estatuari itzultzen diote sexualitatearen irudikapena arautzeko ahalmena, eta botere bikoitza ematen diote jatorri [[Patriarkatu|patriarkal]]<nowiki/>eko antzinako erakunde bati. Kanadako pornografiaren aurkako mugimenduaren emaitzak, [[Beatriz preciado|Beatriz Preciado]]<nowiki/>k dioenez, sexualitate minoritarioetatik zetozen filmen eta argitalpenen aurkako zentsuran agertu ziren, batez ere [[Lesbiana|lesbian]]<nowiki/>en eta lesbiana [[Sadomasokismo|sadomasokisten]] kasuan, eta emakumeak porno heterosexualean zituen irudikapen estereotipatuak ez ziren zentsuratu.<ref>{{Erreferentzia|izena=Paul B.|abizena=Preciado|izenburua=Mujeres en los márgenes|hizkuntza=es|data=2007-01-12|url=https://elpais.com/diario/2007/01/13/babelia/1168648750_850215.html|aldizkaria=El País|issn=1134-6582|sartze-data=2020-05-06}}</ref>
 
== Erreferentziak ==
75

edits