Amerika Latinar

Wikipedia(e)tik

Amerika Latinarra, berdez.

Amerika Latinarra edo Latinoamerika frantsesa, portugesa eta gaztelania hitz egiten den Amerikako herrialdeen multzoa da, hau da, antzina Frantzia, Portugal eta Espainiaren kolonia izandakoena. Herrialde guzti hauen artean antzekotasun handiak dituzte, latinetiko hizkuntza, erlijioa, legedi oinarria eta abar, Espainiaren menpe egon ziren estatuen artean batez ere. Kanadan frantsesa hitz egiten bada ere, ez da Amerika Latinarraren barnean sartzen.

Lurralde honetako biztanleak latinoamerikarrak dira.

Eduki-taula

1 Banaketa politikoa
2 Historia
3 Ekonomia
4 Kultura
- 4.1 Amerika Lantinarreko hizkuntzak
5 Erreferentziak
6 Ikus, gainera

[aldatu] Banaketa politikoa

Latinoamerikako estatuak.

Amerika Latinarra ondoko estatu indenpendente hauek osatzen dute:

Eta ondorengo dependentziek:

Frantziarenak:

AEBenak:

Puerto Rico

[aldatu] Historia

Latinoamerikako herrialdeek independentzia lortutako urteak.

1945ean Gabriela Mistral Nobel Saria lortzen lehen idazle latinoamerikarra izan zen.
1971n Gustavo Gutierrezek "Teología de la Liberación: Historia, Política y Salvación" liburua aurkeztu zuen, Askapenaren Teologiari hasiera emanez.

[aldatu] Ekonomia

Estatua	Nazio Errenta Osoa	Per capita errenta	BPG per capita	BPG	Berdintasun eza^[1]	Giza Garapen Indizea
Estatua	USD milioiak	USD	USD	USD milioiak	Gini indizea
	173.020	4.470	13.920	558.755	52,8	0,863
	9.271	1.010	2.740	26.225	60,1	0,692
	644.133	3.460	8.230	1.576.728	58	0,792
Costa Rica	19.867	4.590	9.680	43.207	49,9	0,841
	21.080	2.370	7.150	67.410	51,7	0,751
	34.759	2.630	4.070	56.509	43,7	0,765
	16.832	2.450	5.120	36.478	52,4	0,729
Guatemala	30.259	2.400	4.410	56.295	55,1	0,673
Haiti	3.876	450	1.840	15.657	59,2	0,482
Honduras	8.586	1.190	2.900	20.091	53,8	0,683
	104.520	2.290	7.420	354.265	58,6	0,790
^[2]	-	-	-	-	-	0,826
	753.394	7.310	10.030	1.052.443	49,5	0,821
	4.968	910	3.650	20.189	43,1	0,.698
	14.951	4.630	7.310	25.478	56,4	0,809
Paraguai	7.854	1.180	4.970	30.547	57,8	0,757
	73.045	2.610	5.830	174.144	54,6	0,767
Txile	95.584	5.870	11.470	205.884	57,1	0,859
Uruguai	15.096	4.360	9.810	35.185	44,9	0,851
	127,799	4,810	6,440	173,583	44,1	0,784

[aldatu] Kultura

[aldatu] Amerika Lantinarreko hizkuntzak

Hizkuntza erromantze mintzatuenen banaketa gaur egun: gaztelania (berdea), frantsesa (urdina), portugesa (laranja), italiera (horia) eta errumaniera (gorria).

Amerika Latinarreko hizkuntza ofizialak erromantze hizkuntzak dira (bakarrak ez badira ere): gaztelania, portugesa eta frantsesa. Hala ere, lurraldeotan askoz ere hizkuntza gehiago mintzatzen dira, onartuak izan edo ez. Hauetako batzuk ondokoak dira:

[aldatu] Erreferentziak

↑ "Gini">Human Development Report Programme 2006 335. orr. United Nations
↑ Munduko Bankuak ez du Kubari buruzko daturik ematen. CIA Factbook-ren arabera, berriz, Kubaren BPG estimatua 40.060 milioi USDkoa eta per capita BPGa 3.500 USDkoa da.