Irisarri

Irisarri
Nafarroa Beherea
Irisarriko pilotalekua, atzekaldean Donibane eliza duelarik
Izen ofiziala	Irissarry
Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua	Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Iholdi
Alkatea	Xabier Lacoste (2008-2014)
Herritarra	Irisartar
Koordenatuak	43°15′29″N 1°13′57″W / 43.25806°N 1.23250°W / 43.25806; -1.23250Koordenatuak: 43°15′29″N 1°13′57″W / 43.25806°N 1.23250°W / 43.25806; -1.23250

Eremua	26,39 km²
Garaiera	149 – 839 m
Posta kodea	`64780`
INSEE kodea	`64273`
Biztanleria	728 bizt.
Dentsitatea	27,59 bizt./km²
Sorrera	1150

Irisarri Nafarroa Behereko udalerria da eta Arberoa eskualdean dago kokaturik.

Geografia[aldatu]

Ingurune naturala[aldatu]

Errobi ibaira isurtzen den Lakako erreka udalerritik igarotzen da. Baita azken honen ibaiadar batzuk ere: Elhurreko erreka, Oihanhandia erreka, Gatarriko erreka eta Larhaneko ura.

Udalerri mugakideak[aldatu]

Heleta iparraldean
Ortzaize mendebaldean
Iholdi eta Suhuskune ekialdean

Etxeak eta Auzoak[aldatu]

Baigura
Pagotzona
Basaburu
Otsateheta
Etxalgi
Oihanhandi
Plaza

Historia[aldatu]

Irisarriren jaiotza, enkomienda zen Ospitalearen eta bere otoizlekuaren eraikitzearekin gauzatu zen izan zen XII. mendean, 1150. urtearen inguruan. Hasieran Jerusalemeko enkomienda izanik, Ospitalea 1530. urtearen inguruan Maltako enkomienda bihurtu zen.

1350ean Irisarrin 23 etxe zeuden, denak bi izan ezik enkomiendaren menekoak ziren, zeinean jaunak egiten zituen agintari eta administratzaile lanak.

1607. urtean, Irisarriko jaunak, Martin de Larreak, Ospitalearen berreraikuntzari ekin zion, ospitalea Nafarroa Behereko eraikinik ederrenetarikoa bihurtuz. Otoizlekua ere berriztatua izan zen eta Donibane eliza bihurtu. Eliza sakonki eraldatua izan zen 1860an.

Ekonomia[aldatu]

Herriko ekonomia, laborantzan dago oinarriturik
Urtero herrian egiten den ahari azokak ospe handia du.^[1]

Demografia[aldatu]

1793	1800	1806	1821	1831	1836	1841	1846	1851
Biztanleriaren bilakaera
1.050	1.042	1.056	1.115	1.179	1.228	1.192	1.359	1.322

1856	1861	1866	1872	1876	1881	1886	1891	1896
1.210	1.223	1.180	1.142	1.239	1.250	1.278	1.171	1.120

1901	1906	1911	1921	1926	1931	1936	1946	1954
1.123	1.077	1.123	1.035	1.004	964	957	947	903

1962	1968	1975	1982	1990	1999	2007	-	-
827	749	761	756	751	728	826	-	-

Oharra: 2007ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

Kultura[aldatu]

Udalerria Errobiko bidean dago kokaturik, Donejakue Bidearen aldaera batean. Bide hau, erromesek Baionatik Nafarroako bidea hartzeko erabiltzen zuten, era honetan, Donibane Garazitik Pirinioak gurutzatzeko.

Ondasun nabarmenak[aldatu]

Gazteluzaharrean gaztelu zahar bat dago.
Ospitalea XII. mendekoa da. Gaur egun, herriko eskola da
Ospitalearen alboan (ipar-mendebaldean) kokaturiko gurutzea monumentu izendaturik dago.
Bidegainea, Zaldunbidea eta Gazteluberria etxeak XVII. mendekoak dira.
Iturraldea baserria XVIII. mendekoa da
Donibane eliza, XV eta XVII. mendeetakoa da.