Akamarre

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Akamarre

 Nafarroa Beherea
Herriaren ikuspegia
Herriaren ikuspegia

Akamarreko armarria

Izen ofiziala Came
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Baiona
Bidaxune
Auzapeza Bernard Montero (2014-2020)
Herritarra akamartar
Koordenatuak 43°28.5′N 1°6.5′W / 43.4750°N 1.1083°W / 43.4750; -1.1083Koordenatuak: 43°28.5′N 1°6.5′W / 43.4750°N 1.1083°W / 43.4750; -1.1083

Akamarre kokapena.png

Eremua 33,90 km2
Garaiera (1-177) m
Posta kodea 64520
INSEE kodea 64161
Biztanleria 856 bizt.
Dentsitatea 25,25 bizt./km²
Sorrera XII. mendea

Akamarre Nafarroa Behereko iparraldeko eta Gaskoniako mendebaldeko udalerri bat da, Bidaxuneko kantonamenduan, Agaramont eskualdean dagoena. 2011n, 856 biztanle zituen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biduze ibaiaren eskuinaldean dago. Herri mugakideak hauek dira: iparraldean Oeyregave eta Hastinga; mendebaldean Bidaxune; hegoaldean Arrueta-Sarrikota eta Burgue-Erreiti; ekialdean Léren eta Saint-Pé-de-Léren; hego-ekialdean Bastidaxarre eta Erango.

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria zeharkatzen duen ibai nagusia Biduze da[1], Aturriren ibaiadarra dena. Biduzeren ibaiadarrak diren Lihuri, Lagrabe eta Layserotte ere herritik pasa dira.

Paueko uhaitzaren ibaiadarrak diren Baniou (eta honen ibaiadarrak: Lagabotte, Arrouyous, Labarthe eta Bousquet errekek) eta Estey d'Arthous errekek udalerria ere zeharkatzen dute.

Etxeak eta Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Lanusse
  • Le Boscq
  • Barnea
  • Pouyo
  • Bourdettes
  • Le Mech
  • Amikuze

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akamarre[2] Acamer edo Acamar (1072-1105), Camer (1193, Baionako eskutitzak[3]), Sanctus-Martinus de Camer (XII. mendea, Sordeko eskutitzak[4]), Cammes (1463, aveux de Languedoc[5]), Cama (Paueko notarioa[6]) eta Camme (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins izeneko mapa) izenak izan ditu.

Frantsesez Came eta gaskoiz Càmer du izena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Paul Raymondek Akamarre XII. mendearen erdialdean sortu zutela dio[2] Orduko herrixka Samatze eta Saint-Pé-de-Lérenekin batera Akizetik gobernaturiko baroierria osatzen zuen[2].

Agaramontar leinua bertoko jauna zen. Jaunak oraindik aztarnak geratzen diren ehiza-pabiloia zuen herrian. Bertan erbesteratu zen Mariana Neubourgokoa espainiar erregina-alarguna.

1790ean kantonamendu-hiriburu bilakatu zen. Kantonamendu honetan Erango, Akamarre, Burgue, Samatze eta Erreiti herriak zeuden.

Herri euskaldun ala gaskoia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean-Baptiste Orpustanek 1304an eta 1349an nafar erregeari zergak bidaltzen zituzten herrien zerrendan zegoela dio[7]. Erdi Aroaren amaierarako, Eugène Goienetxeren esanetan, Bidaxune inguruko zenbait parrokia agaramontarren eskuetan zeuden baina Akamarreren egoera «anbiguoa» zen[8].

Antzinako Erregimenean egoera ez zen argiagoa izan: Akamarren zuzenbide zibilaren arloan gaskoi ohitura zen nagusi[9] eta baita zerga arloan ere[10]. Hala ere, politikoki, Agaramonteko dukerrian zegoen eta Gixune ordezkatu zuen Akamarreko seneskalerri txikiaren hiriburu moduan. Zalantza barik gaskoiak ziren Léren eta Saint-Pé-de-Léren egoera politiko berean zegoen.

1943an, Philippe Veyrinen Les basques de Labourd, de Soule et de Basse-Navarre libururako M. Haulouk egindako mapan, Akamarre Gaskoinian zegoen[11].

Biduzeren ezkerraldean dagoen Ferrerie (baita Herrerie edo Ferrière ere) auzoren egoera bereziagoa da: Akamarre parrokiakoa zen arren ez zen Agaramonteko dukerrikoa baizik eta Nafarroako Erresumakoa[12]. XVIII. mendean, Etxe Handia edo « la Grand'Maison » izeneko eraikina seneskalerriaren egoitza zegoen[13][14]. Anne Zinken ustetan, Akamarrekoarena ez bezalakoa ez den seneskalerri baten egoitza izan zen, Ferrerie auzoa eta agaramontarren eskuetan zeuden nafar udalerriak barnean zituena[10].

Edonola ere, egun, Akamarre Bidaxuneko kantonamenduaren barneko udalerria da eta Euskaltzaindiaren esanetan baxenafar udalerria da[15].

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
1.666 1.636 1.660 1.274 1.793 1.820 1.775 1.740 1.709
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
1.667 1.571 1.581 1.541 1.485 1.555 1.524 1.588 1.382
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
1.428 1.424 1.467 1.312 1.311 1.215 1.172 1.086 1.026
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2011 - -
870 766 728 738 705 681 856 - -

Oharra: 2007ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateak, 1988tik aurrera
Urteak Alkatea Alderdia
1988-1995 Roger Gestas
1995-2014 Robert Malou
2014-2020 Bernard Montero

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia jarduera nagusia nekazaritza eta abeltzaintzan oinarritua da. Udalerria Ossau-Irati Jatorrizko Izendapenaren barnean dago.

Herrian altzarigintzan aritutako zenbait enpresa daude, horietatik zortzik Chaisiers de Came izeneko elkartea sortu zuten.

Kultura eta hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza nagusiak frantsesa eta gaskoia dira. Udalerriak bi lehen mailako eskola ditu: publikoa[16] eta pribatua.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Notice du Sandre sur Came
  2. a b c   Raymond, Paul, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque .
  3. Baionako eskutitzak edo Livre d'Or - XIV. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. Pierre de Marca Histoire de Béarn
  5. Aveux de Languedoc, Archives de l'Empire, 45. orr.
  6. Paueko notarioa - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  7.   Orpustan, Jean-Baptiste (1979), «La Basse-Navarre en 1350», Bulletin du Musée Basque IV - Le Pays de Mixe (84): 86-88 .
  8.   Goienetxe, Eugène (1979), Le Pays Basque, Paue: Société nouvelle d'éditions régionales et de diffusion, 139. orrialdea .
  9.   Zink, Anne (1993), L'héritier de la maison - Géographie coutumière du Sud-Ouest de la France sous l´Ancien Régime, Éditions de l'EHESS, ISBN 2-7132-0996-X .
  10. a b   Zink, Anne (2000), Pays ou circonscriptions. Les collectivités territoriales de la France du Sud-Ouest sous l'Ancien Régime, Publications de la Sorbonne, 34-35. orrialdea, ISBN 2859443894 .
  11.   Les Basques de Labourd, de Soule et de Basse-Navarre, leur histoire et leurs traditions, 1943 .
  12.   Urrutibéhéty, Clément (1964), «La Bidouze et les seigneurs de Gramont», Bulletin de la société de Borda: 345 .
  13.   Robert, Jean (1984), Des travaux et des jours en piémont pyrénéen : Bidache, Barenbach: Éditions Jean-Pierre Gyss, 28. orrialdea .
  14.   Robert, Jean (1970), «Une forge de l'ancien duché de Gramont», Bulletin du musée basque (47): 18 .
  15. EODA
  16. Eskola publikoaren webgunea

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Akamarre Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa