Baigorri
Wikipedia(e)tik
|
Baigorri |
|||
|---|---|---|---|
 Nafarroa Beherea |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Saint-Étienne-de-Baïgorry | ||
| Antolaketa
Estatua
Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua |
Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Baigorri (burua) |
||
| Posta-kodea | 64430 64477 (INSEE kodea) |
||
 |
|||
| Koordenatuak |  Koordenatuak: |
||
| Garaiera | 273 m | ||
| Eremua | 6944 ha = 69 km2 | ||
| Biztanleria | 1.525 (1999) | ||
| Dentsitatea | 22 bizt/km2 | ||
| Distantzia | 11 km Donibane Garazira | ||
| Herritarra | baigorriar | ||
| Alkatea | Jean-Baptiste Lambert (2001-2008) | ||
| [-] | |||
Baigorri Nafarroa Behereko herria da. 1.525 biztanle zituen 1999an (22 bizt./km²). Baigorriko Kantonamenduaren hiriburua da.
Eduki-taula |
[aldatu] Geografia
Izpegi erreka, Aldude ibaiaren ibaiadarra dena, udalerrian jaio egiten da eta berau gurutzatzen du.Aldude ibaiak udalerria zeharkatzen du halaber.
[aldatu] Auzoak
- Bastida
- Haritzalde
- Landagaraia
- Eraun alde
- Etzaun alde
- Germieta
- Otikoren
- Okoze
- Doneztebe
- Leizpartz (Lehitzpartz 1366an)
- Urdoze
- Eiheralde
- Belexi
- Iparragere
- Auzo ttipi
- Izpegi
- Karrika
- Plaza xoko
[aldatu] Udalerri mugakideak
- Bidarrai iparraldean
- Arrosa ipar-ekialdean
- Irulegi ekialdean
- Anhauze hego-ekialdean
- Banka hegoaldean
- Izpegi mendatea gurutzatuz, mendebaldean Erratzu (Baztan)
[aldatu] Historia
Nahiz eta aztarna erromatarrak aurkitu diren bertan, herria noiz sortu zen ez dago argi eta agirietan lehenengoz XI. mendean agertzen da Saint Esteban de Bayger izenarekin. Baigorriko ibarrean kokaturik zegoen izen bereko bizkonderriaren zati izan zen 1033tik aurrera. 1253an, Teobaldo II.a Nafarroako erregeak San Esteban elizako patronatua Orreagako patronatuari eman zion. XVI. mendean giro gatazkatsua bizi izan zuen, Gaztelako erresumak Nafarroako erresuma lotu ondoren (1515) Erro eta Baigorriko ibarren arteko borrokengatik. Frantziako Iraultzaren garaian, herriak Thermopyles izena hartu zuen, 1790. urteko martxoaren 4ean indarrean sarturiko legeak beharturik.
[aldatu] Demografia
| 1896 | 1901 | 1936 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2280 | 2414 | 2174 | 2117 | 2181 | 2022 | 1783 | 1691 | 1565 | 1525 |
[aldatu] Kultura
[aldatu] Jaiak
- Nafarroaren Eguna: "Basaizea" elkarteak apirilaren amaieran antolatzen du urtero 1978tik, ekitaldi kulturalen bidez Nafarroako batasuna (Garaiko herrialdea Beherekoarekin) aldarrikatzeko.
- Herriko jaiak Abuztuko lehen asteburuan ospatzen dira [1]
[aldatu] Kirolak
- U.S. Baigorry errugbi taldeak, lehen maila nazionalean dihardu
[aldatu] Eraikin nagusiak
- Doneztebe eliza: Elizaren parterik zaharrenak XII. mendekoak dira. Erretaula XVII. mendekoa da eta ezkiladorrea 1790etik du.
- Zubi erromatarra: nahiz eta erromatar hitza izan izenean, XVII. mendekoa (1661) den zubia da. Aldude ibaiaren gainean dago eraikia, Etxauze gazteluaren parean.
- Etxauzeko gaztelua: Erdi aroko aztarnak dituen arren, gaur egungo eraikina 1555. urtekoa da, protestanteek errautsi ostean eraikia. XVIII. mendean aldatua izan zen eta XX. mendeko bukaeran berriztatua.
 Etxauze gaztelua (XVIII. mendea) |
 Doneztebe eliza |
 Ardiak errugbi zelaian |
 Doneztebe elizatik hurbil dagoen pilotalekua |
 Aldude ibaiaren gainean dagoen zubi erromatarra (1661) |
[aldatu] Baigorriar ezagunak
- Jean Isidore Harizpe (1768-1855), militarra.
- Thomas Etxeberri (1774-1832), notarioa, bake epailea, auzapeza eta diputatua.
- Jean-Baptiste Etxeberri (1805-1874), diputatua.
- Jean Haritxelhar (1923-), hizkuntzalaria eta Euskaltzaindiako presidente ohia.
- Emile Larre "Sokorri" (1926-), apaiza, idazlea eta euskaltzain osoa.
- Marijane Minaberri (1926-), idazlea.
- Erramun Martikorena (1943-), abeslaria.
- Aurelia Arkotxa (1953-), idazlea eta euskaltzaina.
- Filipe Bidart (1953-), Iparretarrak talde armatuko sortzaile eta buruzagi ohia
- Pantzo Hirigarai (1957-), idazlea
