Korsikera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Korsikera
corsu, lingua corsa
Non mintzatzen den: Frantzia, Italia 
Eskualdea: Korsika
Sardinia iparraldea
Hiztunak: 400.000 (zalantzazkoa, ziur aski 100.000 inguru) 
Rankina: ez 100 mintzatuenen artean
Hizkuntza familia: Indo-Europarra,
Italikoa,
Erromantzea,
Italiera,
Korsikera 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: -
Erakunde araugilea: -
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: co
ISO 639-2: cos
ISO 639-3:

 

Dialetti corsi.png
Korsikako hizkuntza eta dialektoak.
 

Korsikera (Corsu) Korsikan mintzatzen den erromantze hizkuntza da. Antzeko hizkuntza Sardinia iparraldean mintzatzen da Gallura eskualdean (gallurera). Italierarekin antz handia du eta sarri dialekto toskandarren multzokoa jotzen da, bi multzotan banaturik dagoena: cismontanoa eta oltramontanoa.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendearen hasierara arte, korsikera eta italiera hizkuntza beraren bi aldaera gisa hartzen ziren, korsikera hizkuntza mintzatua eta italiera hizkuntza idatzia kontsideratuz. Frantziako Bigarren Inperioaren ostean, korsikera italieratik aldenduz joan zen, korsikerazko literatura bat jaioz. Hizkuntza izaeraren aldarrikapena nahikoa berria da, XX. mendeko 80ko hamarkadakoa. Hizkuntzalari gehienentzat, ordea, korsikera Toskanako mintzairaren aldaera bat da.

Sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Korsikera italo-erromantze hizkuntza-taldearen parte da. Korsika osoan hitz egiten da, Bonifacio eta Calvi hirietan izan ezik, non genovar jatorriko dialekto liguriarra hitz egiten baita. Korsika hegoaldeko hainbat aldaera, era berean, Sardinia iparraldeko mintzairaren (gallurera) oso antzekoak dira. Hizkuntzalari gehienen iritziz, hortaz, Sardinia iparraldean hitz egiten dena korsikera da sardinieraren ordez.

Korsikeraren hizkuntzalariek hizkuntza polinomiko-az hitz egiten dute, tokiko aldaera desberdinak azpimarratuz. Nazionalismo korsikarrak korsikeraren hizkuntza izaera azpimarratu du. Egun lehen hezkuntzan irakasten da eta Frantziako hizkuntza estatusa du, Frantziako Kultura Ministerioaren eskutik.

Datu soziolinguistikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

145.700 lagun inguru dira korsikeraz mintzatzeko gai eta 86.000-130.000 inguruk darabilte, 2013ko abenduan argitaratutako aurreneko Inkesta Soziolinguistikoaren arabera. Arazoa hiztunen eta hizkuntza ezagutzen dutenen adinean datza; zenbat eta gazteago, orduan eta apalagoa da korsikeraz dakitenen eta hitz egiten dutenen batez bestekoa. Korsikeraz gai dira 65 urtetik gorakoen %75 eta 18-24 urte artekoen %37; erabileran, berriz, 65 urtetik gorakoen %64k eta 18-24 urte artekoen %26k jarduten dute.

Ama hizkuntzari dagokionez, 65 urtetik gorakoek diotenez, sei urte zituztenean korsikera zela %30en ama hizkuntza, eta %54rena frantsesa. Orain 18-24 urte dituztenei galdetuta, berriz, diote sei urte zituztenean %2k egiten zutela korsikeraz etxean, eta %70k frantsesez.

Korsikera hezkuntza publikoan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza publikoaren eskumena Frantziarena da, baina Korsikako Lurralde Kolektibitatearekin hitzartuta, astean gutxienez hiru orduz ikasten dute ikasleek irlako hizkuntza. Gurasoak elebitasunaren aldekoak dira: %52k nahi dute eskolan korsikera eta frantsesa neurri berean erabiltzea, eta %39k nahiago dute korsikera hautazko ikasgaia izatea.

Korsikera komunikabideetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Komunikabideen eskaintzan, berriz, handia da desoreka Korsikako bi hizkuntzen artean: telebistan, France 3 Via Stella Frantziako kate publikoan ikus ditzakete korsikerazko hainbat saio; irratian, RCFM —publikoa— elebiduna da, baina gehiago darabilte frantsesa; eta prentsa idatzian, Corse Matin da egunkari nagusia, eta apenas idazten duen korsikeraz.

Korsikeraren koofizialtasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008an koofizialtasunaren aldeko mozio bat aurkeztu zen Korsikako Biltzarrean, baina ez zen onartu. 2011n mozio bera aurkeztu zen, eta onartua izan zen, eta, 2011tik 2013ra, Korsikako Biltzarreko alderdi guztietako hautetsiak, sindikatuak eta hainbat arlotako eragileak bildu zituen lantalde bat osatu zuten, korsikeraren sustapena gizarteratzeko; 30 bilera egin zituzten, eta 2013ko maiatzean, koofizialtasun estatutua bozkatu zuten: 36 boto alde eta hamabost abstentzio; inor ez kontra.

Musika korsikeraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Korsikerak musika du indargune nagusia; %93k entzuten baitute musika korsikeraz.

Etorkizunerako estrategiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Korsikar gizarteak elebiduna izan nahi du (%90 alde eta %7 aurka). 2011-2014 eperako ekintza plan bat izan dute horretarako, eta bertan proposatu dute, besteak beste, hezkuntzan murgiltze eredua ezartzea eta Interneten .csc domeinua sustatzea.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Korsikera Aldatu lotura Wikidatan
Wikipedia
Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.