Pluton (planeta nanoa)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Pluton Plutonen ikur astronomikoa
Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg
Pluton
Aurkikuntza
Nork Clyde W. Tombaugh
Noiz 1930-02-18
Izendapenak
Planetoide izendapena 134340 Pluton
Zeinengatik izendatua
Pluton
Planetoide sailkapena * planeta nanoa
Ezaugarri orbitalak[5]
Garaia: J2000
Afelioa
  • 7311000000 km
  • 48.871 UA
Perihelioa
  • 4437000000 km
  • 29.657 UA
  • (1989 Sep 05)[1]
Erdi-ardatz handia
  • 5874000000 km
  • 39.264 UA
Eszentrikotasuna 0.244671664 (J2000)
0.248 807 66 (batezbeste)[2]
366.73 egun[2]
Batezbesteko abiadura orbitala
4.7 km/s[2]
Batezbesteko anomalia
14.86012204°[4]
Makurdura orbitala
  • 17.151394°
  • (11.88° Eguzkiaren ekuatorera)
110.28683°
Perihelioaren argumentua
113.76349°
Satelite ezagunak 5
Ezaugarri fisikoak
Batezbesteko erradioa
  • 1184±10 km[6]
  • 0.18 Lur
  • 1161 km[7] (solidoa)
Gainazal azalera
Bolumena
Masa
  • (1.305±0.007)×1022 kg[8]
  • 0.00218 Lur
  • 0.178 Ilargi
Batezbesteko dentsitatea 2.03±0.06 g/cm3[8]
Gainazal grabitatea
1,23 km/s
Errotazio periodo siderala
  • −6.387230 d (atzeranzkoa)
  • 6 d, 9 h, 17 m, 36 s
Ekuatoreko errotazio abiadura
47.18 km/h
119.591°±0.014° (orbitara)[8]
Ipar Poloko igoera zuzena
312.993°[9]
Ipar Poloko deklinazioa
6.163°[9]

Pluton Kuiper gerrikoko objektu astronomikorik handiena da, eta Eguzkia zuzenean orbitatzen behatu diren gorputz handienetan hamargarrena. Planeta nano ezagunen artean, tamainaz bigarrena da (Eris da lehena). Kuiper gerrikoko beste objektuak bezala, Pluton arrokaz eta izotzez osatua da nagusiki. Plutonek bost satelite ditu: Nix, Hidra, Karonte, Zerbero eta Estigia.

1930ean aurkitua, Pluton hasiera batean Eguzkitik hasita bederatzigarren planetatzat sailkatu zuten, eta horien artean txikientzat. Eguzki Sistemako kanpoaldean, ordea, tamainaz berdintsuak ziren objektuak —edo, Erisen kasuan, % 27 handiagoa— aurkituz joan ziren hurrengo 75 urtean; objektu horiek guztiak planeta nanotzat sailkatzen zirela kontuan hartuta, azkenean, 2006ko abuztuaren 24an, Nazioarteko Astronomia Elkarteak Pluton ere planeta nanotzat sailkatu zuen.

Clyde Tombaugh astronomoak aurkitu zuen 1930ean, Arizonako (Ameriketako Estatu Batuak) Lowell behatokitik, Neptunoren orbita azaltzearren X planeta baten bila ari zela. Plutonen orbita-eszentrikotasun handiak eguzkitik hurbilen dagoen zortzigarrena bihurtzen du orbitaren zati batean; hau da, Neptunoren orbita zeharkatzen du aldizka: azken aldiz, 1979ko otsailaren 7tik 1999ko otsailaren 11ra bitartean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   , http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 . (set Observer Location to @sun to place the observer at the center of the sun)
  2. a b c d e f g h i   , http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html .
  3. a b   , http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm .
  4.   , http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/keplerformulae/kepform.pdf .
  5.   , http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 . Select "Ephemeris Type: Elements", "Target Body: Pluto Barycenter" and "Center: @Sun".
  6.   , doi:10.1016/j.icarus.2014.03.027 .
  7.   , Bibcode2007DPS....39.6205Y .
  8. a b c   , doi:10.1086/504422, Bibcode2006AJ....132..290B .
  9. a b   Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A'hearn, M. F.; Conrad, A.; Consolmagno, G. J.; Hestroffer, D.; Hilton, J. L.; Krasinsky, G. A. et al. (2007), «Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006», Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 98 (3): 155–180, doi:10.1007/s10569-007-9072-y, Bibcode2007CeMDA..98..155S . edit
  10.   , http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm .
  11.   , http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days .
  12.   , http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto .
Aipuaren errorea: <ref> tag with name "Physorg_April_19.2C_2011" defined in <references> is not used in prior text.

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Pluton (planeta nanoa) Aldatu lotura Wikidatan