100 metroko lasterketa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
2007ko Munduko Txapelketan.

100 metroko lasterketa atletismoaren probarik laburrena da korrika egiten dena, estali gabeko pistan betiere. Lasterketa hau lerro zuzenean egiten da eta korrikalariek 100m-ko distantzia ahal duten azkarren egin behar dute. Errekorra duena Usain Bolt izena duen gizonezko jamaikarra da (09:58), 2009an lorturikoa, eta emakumezkoena Florence Griffith estatubatuarrak ezarri zuen 1988an (10:49).

Beste korrikalari oso ezagunak izan dira historian alor honetan: gizonezkoetan Jesse Owens, Jim Hines, Silvio Leonard kubatarra, Valery Borzov errusiarra, Don Quarrie jamaikarra, hala nola Carl Lewis, Calvin Smith, Ben Johnson, Tyson Gay edo Asafa Powell; emakumezkoetan Wilma Rudolph, Evelyn Ashford, Marita Koch, Marlies Göhr, Merlene Ottey edo Gail Devers, besteak beste.

100 metroko lasterketaren helburua oztoporik gabeko 100 metro ahalik eta azkarren egitea da. Nagusiki, abiadurako lasterketen artean garrantzitsuena bezala hartzen da. Atleta onenek 10 segundoko denboran egiten dute, 37km/h bataz besteko abiaduraz eta 45 oinkadetan. Olinpiar Jokoetako programan sarturik dago gizonezkoentzat lehenengoz ospatu zirenetik, eta emakumezkoentzat 1928.eko Amsterdameko Olinpiar Jokoak ospatu zirenetik. Froga honetan errekorra duten atletak, gizonezkoen mailan, Usain Bolt da 9'58 segundorekin, eta emakumezkoen artean Florence Griffith Joyner da 10'49 segundoko markarekin.

Historia.[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizonezkoen artean 100 metro lauetako froga Atenasen 1896.ean ospatu ziren aro modernoko lehen Olinpiar Jokoen programaren parte izan zen. Emakumezkoak ez ziren froga honetan lehiatuko 1928an Amsterdamen Olinpiar Jokoak ospatu ziren arte. Lehenengo Joko horietan errauts eta ikatzez osatutako pista batean lehiatu ziren. Irteerako posizioa librea zen eta atleta bakoitzak bere ustez hoberena zen posizioa hartzen zuen. Lasterketa honetan Thomas Burke estatubatuarra irabazle atera zen; eskuak pistan finkatu eta lurrera hobeto eusteko zulotxo batzuk egin zituen atleta bakarra izan zen. 1912an, Nazioarteko Atletismo Federazioen (IAAF) sorkuntzarekin batera, froga honen lehenengo mundu errekorra dokumentatu zen, Donald Lippincotten eskutik; 10'6 segundotako marka egin zuen Estokolmoko pista olinpikoan. 1928an George Breshnahan eta William Tuttle Ipar Amerikarrek irteera takoak asmatu zituzten, eta horrela irteerako euskarria eta bultzada hobetu zen. Hauek asmatu arte, errautsezko pistan zulotxo batzuk egiten ziren non oinak sartzen ziren. Hala ere, IAAF-ek ez zituen irteerako takoak 1937. urtera arte onartu. 1938an IAAFek 2m/s-ko aldeko haizea jarri zuen muga bezala lasterketaren marka balioztatzeko. 1968ko ekainaren 20an, Sakramenton, Mexikoko Olinpiar Jokoetan lehiatu behar zuen Estatu Batuetako taldea aukeratzeko frogetan, Jim Hines, Ronnie Ray Smith eta Charles Greene historian lehenengo aldiz 10 segundotatik jaistea lortu zuten froga honetan, muduko errekorra 9'9 segundotan finkatuz. 1977ko urtarrilaren 1ean, IAAFek eskuzko kronometrajea alde batera utzi zuen, 1932tik kronometraje elektronikoarekin batera erabiltzen zena. Ondorioz, edozein erregistrok balio ofiziala izan ahal izateko elektronikoki hartua izan behar zuen.



Irteera.[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frogaren hasieran, atleta batzuk truku psikologikoak erabiltzen dituzte, irteera takoetan azkenekoa finkatzea bezala. Intimidazio zuzenagoren bat kirol sentipen eza bezala hartzen da. Irteera arbitroak korrikalariak irteera takoetan mantenduko ditu 2 segundotako denbora ezin jakin batean, ondoren tiro egingo du.

Erreakzio denbora.[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tiroaren eta irteera takoetarik ematen den lehen oinkadaren artean pasatzen den denbora, pistolan dauden sentsore elektronikoen bidez neurtzen da. Edozein denbora 0'1 segundoetatik beherakoa izatean irteera nulua bezala hartuko da ( “irteera ehiztatzea” deitzen zaio). Erregela hau martxan jarri zen tiroaren soinua airean zabaltzeko behar duen denbora, korrikalarien belarrietara ailegatzeko behar den denbora eta gizakion soinuarekiko erreakzio denbora kontuan hartuta.

Irteera nuluak edo balio gabezkoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urte askotan zehar, 2 irteera nuluren arduraduna zen korrikalaria deskalifikatu egiten zen. Honen ondorioz, irteeraren errepikapenak mugagabeak ziren, honek atletek kontzentrazioa galtzea eragiten zuen. Gaur egun, ordea, irteera nulua egiten duen atleta segituan lasterketatik kanpo geratuko da.

Baldintza klimatikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baldintza klimatikoek eragin handia dute froga honen garapenean. Irteeratik helmugarainoko norabidea duen haizeak (buztan haizea) oso onuragarria da korrikalarientzat, baina helmugatik irteera takoetarantz doan haizeak (buruko haizea) korrikalariei kontra egiten die. Hori dela eta, onartzen den gehiegizko buztan haizea 2 m/s da. Haizearen kontrako erresistentziak modu garrantzitsu batean eragiten du frogan. Hortaz, abiadura-lasterkariek denbora marka hobeak egiten dituzte zonalde garaietan, non airearen gaineko erresistentzia txikiagoa den.


Munduko markarik onenak dituzten atletak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2012-08-05ean eguneratua

Errekorra Maila Marka (s) Atleta Herrialdea Tokia Data
Mundukoa (WR) Gizonezkoak 9,58 Usain Bolt Jamaika Berlin 2009ko abuztuaren 16a
Emakumezkoak 10,49 Florence Griffith-Joyner Ameriketako Estatu Batuak Indianapolis 1988ko uztailaren 16a
Olinpikoa (OR) Gizonezkoak 9,63 Usain Bolt Jamaika Londres 2012ko abuztuaren 5a
Emakumezkoak 10,62 Florence Griffith-Joyner Ameriketako Estatu Batuak Seul 1988ko irailaren 24a
Europarra (ER) Gizonezkoak 9,86 Francis Obikwelu Portugal Atenas 2004ko abuztuaren 22a
Emakumezkoak 10,73 Christine Arron Frantzia Budapest 1998ko abuztuaren 19a
Iparramerikarra (NA) Gizonezkoak 9,58 Usain Bolt Jamaika Berlin 2009ko abuztuaren 16a
Emakumezkoak 10,49 Florence Griffith-Joyner Ameriketako Estatu Batuak Indianapolis 1988ko uztailaren 16a
Afrikarra (AF) Gizonezkoak 9,85 Olusoji Fasuba Txantiloi:NGR Doha 2006ko maiatzaren 12a
Emakumezkoak 10,79 Blessing Okagbare Txantiloi:NGR London 2013ko uztailaren 27a
Asiarra (AS) Gizonezkoak 9,99 Samuel Francis Qatar Amman 2007ko uztailaren 26a
Emakumezkoak 10,79 Xunmei Li Txina Shanghai 1997ko urriaren 18a
Ozeaniarra (OC) Gizonezkoak 9,93 Patrick Johnson Australia Mito 2003ko maiatzaren 5a
Emakumezkoak 11,12 Melinda Gainsford Australia Sestriere 1994ko uztailaren 31a
Hegoamerikarra (SA) Gizonezkoak 10,00 Robson da Silva Brasil Mexiko Hiria 1988ko uztailaren 22a
Emakumezkoak 11,05 Ana Cláudia Lemos Brasil São Paulo 2013ko maiatzaren 12a

Historia osoko gizonezkoen marka onenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2012-08-05 eguneratua

posizioa Marka (s) haizea (m/s) Atleta Herrialdea Data Tokia Lehiaketa Posizioa
1 9,58 +0,9 Usain Bolt Jamaika 2009 abuztuaren 16a Berlín Atletismo mundiala Lehena (final) RM
2 9,69 +2,0 Tyson Gay[1] Ameriketako Estatu Batuak 2009ko irailaren 20a Shanghai Diamante Liga Lehena (final)
-0,1 Yohan Blake[2] Jamaika 2012 abuztuaren 23a Lausana Diamante Liga Lehena (final)
3 9,72 +0,2 Asafa Powell Jamaika 2008ko irailaren 2a Lausana IAAF Premio Handia Lehena (final)
4 9,78 +0,9 Nesta Carter Jamaika 2010eko abuztuaren 29a Rieti IAAF Premio Handia Lehena (final)
5 9,79 +0,1 Maurice Greene Ameriketako Estatu Batuak 1999ko ekainaren 16a Atenas IAAF II Premio Handia Lehena (final)
+1,5 Justin Gatlin Ameriketako Estatu Batuak 2012ko abuztuaren 5a London Olinpiadak Hirugarrena (final)
6 9,80 +1,3 Steve Mullings Jamaika 2011ko ekainaren 4a Eugene Diamante Liga Lehena (final)
7 9,84 +0,7 Donovan Bailey Kanada 1996ko uztailaren 27a Atlanta Olinpiadak Lehena (final) RM/RO
+0,2 Bruny Surin Kanada 1999ko abuztuaren 22a Sevilla Atletismo mundiala Bigarrena (final)
8 9,85 +1,2 Leroy Burrell Ameriketako Estatu Batuak 1994ko uztailaren 6a Lausana Súper Gran Premio IAAF Lehena (final) RM
+1,7 Olusoji Fasuba Txantiloi:NGR 2006ko maiatzaren 12a Doha Super Gran Premio IAAF Lehena (final)
+1,0 Richard Thompson Txantiloi:TRI 2011 abuztuaren 13a Puerto España Lehiaketa nazionala Trinidad eta Tobago Lehena (final)
+1,3 Mike Rodgers Ameriketako Estatu Batuak 2011ko ekainaren 4a Eugene Diamante Liga Bigarrena (final)
9 9,86 +1,2 Carl Lewis Ameriketako Estatu Batuak 1991eko abuztuaren 25a Tokio Atletismo mundiala Lehena (final)
−0,4 Frank Fredericks Namibia 1996ko uztailaren 3a Lausana IAAF Premio Handia Lehena (final)
+1,8 Ato Boldon Txantiloi:TRI 1998ko apirilaren 19a Walnut Ez IAAF Lehena (final)
+0,6 Francis Obikwelu Portugal 2004 abuztuaren 22a Atenas Olinpiadak Bigarrena (final) RC
+1,4 Keston Bledman Txantiloi:TRI 2012 ekainaren 23a Puerto España Lehiaketa nazionala Trinidad y Tobago Lehena (final)

RM= errekor Mundiala, RO= errekor Olinpiarra, RC= errekor kontinentala

Historia osoko emakumezkoen marka onenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2012-06-15 eguneratua

posizioa Marka (s) haizea (m/s) Atleta Herrialdea Data Tokia
1 10,49 0,0 Florence Griffith Joyner Ameriketako Estatu Batuak 1988 uztailaren 16a Indianapolis
2 10,64 +1,2 Carmelita Jeter Ameriketako Estatu Batuak 2009ko irailaren 20a Shanghai
3 10,65 +1,1 Marion Jones Ameriketako Estatu Batuak 1998ko irailaren 12a Johannesburgo
4 10,70 +0,1 Shelly-Ann Fraser Jamaika 2012ko ekainaren 29a Jamaika
5 10,73 +2,0 Christine Arron Frantzia 1998 abuztuaren 19a Budapest
6 10,74 +1,3 Merlene Ottey Jamaika 1996ko irailaren 7a Milán
7 10,75 +0,4 Kerron Stewart Jamaika 2009ko uztailaren 10a Roma
8 10,76 +1,7 Evelyn Ashford Ameriketako Estatu Batuak 1984ko abuztuaren 22 Zúrich
+1,1 Veronica Campbell-Brown Jamaika 2011ko maiatzaren 31a Ostrava
9 10,77 +0,9 Irina Privalova Txantiloi:Bandera2 1994ko uztailaren 6a Lausana
+0,7 Ivet Lalova Bulgaria 2004ko ekainaren 19a Plovdiv
10 10,78 +1,0 Dawn Sowell Ameriketako Estatu Batuak 1989ko ekainaren 3a Provo
+1,8 Torri Edwards Ameriketako Estatu Batuak 2008ko ekainaren 28a Eugene

Olinpiar txapeldunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Para medallistas ver Anexo:Atletismoko atleta medailadunak olinpiadetan (Gizoneskoen 100 metroetan)

Jokoak Urtea Maila Atleta Herrialdea Marka (s)
Atenas 1896 Gizonezkoak Tom Burke Ameriketako Estatu Batuak 12,0
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
París 1900 Gizonezkoak Frank Jarvis Ameriketako Estatu Batuak 11,0
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
San Luis 1904 Gizonezkoak Archie Hahn Ameriketako Estatu Batuak 11,0
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
Londres 1908 Gizonezkoak Reginald Walker Cape Colony flag.png Sudáfrica 10,8
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
Estokolmo 1912 Gizonezkoak Ralph Craig Ameriketako Estatu Batuak 10,8
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
Amberes 1920 Gizonezkoak Charlie Paddock Ameriketako Estatu Batuak 10,8
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
Paris 1924 Gizonezkoak Harold Abrahams Erresuma Batua 10,6
Emakumezkoak Ez zuten parte hartu
Amsterdam 1928 Gizonezkoak Percy Williams Ameriketako Estatu Batuak 10,8
Emakumezkoak Elizabeth Robinson Ameriketako Estatu Batuak 12,2
Los Angeles 1932 Gizonezkoak Thomas Edward Tolan Ameriketako Estatu Batuak 10,3
Emakumezkoak Stanislawa Walasiewicz Polonia 11,9
Berlin 1936 Gizonezkoak Jesse Owens Ameriketako Estatu Batuak 10,3
Emakumezkoak Helen Herring Stephens Ameriketako Estatu Batuak 11,5
London 1948 Gizonezkoak Harrison Dillard Ameriketako Estatu Batuak 10,3
Emakumezkoak Fanny Blankers-Koen Herbehereak 11,9
Helsinki 1952 Gizonezkoak Lindy Remigino Ameriketako Estatu Batuak 10,4
Emakumezkoak Marjorie Jackson Australia 11,5
Melbourne 1956 Gizonezkoak Bobby Joe Morrow Ameriketako Estatu Batuak 10,62
Emakumezkoak Betty Cuthbert Australia 11,82
Roma 1960 Gizonezkoak Armin Hary Alemania 10,2
Emakumezkoak Wilma Rudolph Ameriketako Estatu Batuak 11,0
Tokio 1964 Gizonezkoak Robert Hayes Ameriketako Estatu Batuak 10,0
Emakumezkoak Wyomia Tyus Ameriketako Estatu Batuak 11,4
México 1968 Gizonezkoak Jim Hines Ameriketako Estatu Batuak 9,95
Emakumezkoak Wyomia Tyus Ameriketako Estatu Batuak 11,1
Munich 1972 Gizonezkoak Valeri Borzov Sobietar Batasuna 10,14
Emakumezkoak Renate Stecher Alemaniako Errepublika Demokratikoa 11,07
Montreal 1976 Gizonezkoak Hasely Crawford Txantiloi:TRI 10,06
Emakumezkoak Annegret Richter Alemaniako Errepublika Federala 11,08
Mosku 1980 Gizonezkoak Allan Wells Erresuma Batua 10,25
Emakumezkoak Lyudmila Kondratyeva Sobietar Batasuna 11,06
Los Angeles 1984 Gizonezkoak Carl Lewis Ameriketako Estatu Batuak 9,99
Emakumezkoak Evelyn Ashford Ameriketako Estatu Batuak 10,97
Seul 1988 Gizonezkoak Carl Lewis Ameriketako Estatu Batuak 9,92
Emakumezkoak Florence Griffith Joyner Ameriketako Estatu Batuak 10,54
Barcelona 1992 Gizonezkoak Linford Christie Erresuma Batua 9,96
Emakumezkoak Gail Devers Ameriketako Estatu Batuak 10,82
Atlanta 1996 Gizonezkoak Donovan Bailey Kanada 9,84
Emakumezkoak Gail Devers Ameriketako Estatu Batuak 10,94
Sidney 2000 Gizonezkoak Maurice Greene Ameriketako Estatu Batuak 9,87
Emakumezkoak Marion Jones Ameriketako Estatu Batuak 10,75
Atenas 2004 Gizonezkoak Justin Gatlin Ameriketako Estatu Batuak 9,85
Emakumezkoak Yulia Nesterenko Bielorrusia 10,93
Pekín 2008 Gizonezkoak Usain Bolt Jamaika 9,69
Emakumezkoak Shelly-Ann Fraser Jamaika 10,78
Londres 2012 Gizonezkoak Usain Bolt Jamaika 9,63
Emakumezkoak Shelly-Ann Fraser Jamaika 10,75

Munduko Txapeldunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Sede Urtea Maila Atleta Herrialdea Marka (s)
Helsinki 1983 Gizonezkoak Carl Lewis Ameriketako Estatu Batuak 10,07
Emakumezkoak Marlies Göhr Redonda 10,97
Erroma 1987 Gizonezkoak Carl Lewis Ameriketako Estatu Batuak 9,93
Emakumezkoak Silke Gladis-Möller Redonda 10,90
Tokio 1991 Gizonezkoak Carl Lewis Ameriketako Estatu Batuak 9,86
Emakumezkoak Katrin Krabbe Alemania 10,99
Stuttgart 1993 Gizonezkoak Linford Christie Erresuma Batua 9,87
Emakumezkoak Gail Devers Ameriketako Estatu Batuak 10,82
Gotemburgo 1995 Gizonezkoak Donovan Bailey Kanada 9,97
Emakumezkoak Gwen Torrence Ameriketako Estatu Batuak 10,85
Atenas 1997 Gizonezkoak Maurice Greene Ameriketako Estatu Batuak 9,86
Emakumezkoak Marion Jones Ameriketako Estatu Batuak 10,83
Sevilla 1999 Gizonezkoak Maurice Greene Ameriketako Estatu Batuak 9,80
Emakumezkoak Marion Jones Ameriketako Estatu Batuak 10,70
Edmonton 2001 Gizonezkoak Maurice Greene Ameriketako Estatu Batuak 9,82
Emakumezkoak Zhanna Pintusevich-Block Ukraina 10,82
Paris 2003 Gizonezkoak Kim Collins Saint Kitts eta Nevis 10,07
Emakumezkoak Torri Edwards Ameriketako Estatu Batuak 10,93
Helsinki 2005 Gizonezkoak Justin Gatlin Ameriketako Estatu Batuak 9,88
Emakumezkoak Laury Williams Ameriketako Estatu Batuak 10,93
Osaka 2007 Gizonezkoak Tyson Gay Ameriketako Estatu Batuak 9,85
Emakumezkoak Veronica Campbell Jamaika 11,01
Berlín 2009 Gizonezkoak Usain Bolt Jamaika 9,58
Emakumezkoak Shelly-Ann Fraser Jamaika 10,78
Daegu 2011 Gizonezkoak Yohan Blake Jamaika 9,92
Emakumezkoak Carmelita Jeter Ameriketako Estatu Batuak 10,90
Mosku 2013 Gizonezkoak Usain Bolt Jamaika 9,77
Emakumezkoak Shelly-Ann Fraser Jamaika 10,71
Kirola Artikulu hau Kirolari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.


Aipuaren errorea: <ref> etiketak badaude, baina ez da <references/> etiketarik aurkitu