Polonia

Wikipedia(e)tik

Poloniako Errepublika Rzeczpospolita Polska
Bandera Armarria
Goiburu nazionala: Ez du
Ereserkia: Mazurek Dąbrowskiego
Hiriburua Koordenatuak	Varsovia (Warszawa) 52°13′N 21°2′E / 52.217, 21.033 (Polonia)
Hizkuntza ofiziala(k)	Poloniera1
Gobernua Presidentea Lehen Ministroa	Errepublika Lech Kaczyński Donald Tusk
Independentzia - Kristautzea2 - Aldarrikatua - Ber-aldarrikatua	966 X. mendea 1918 azaroaren 11
Eremua  - Guztira  - ur %	312.685 km² (68.) %2,6
Biztanleria  - Estimaketa (2005)  - Errolda (2002)  - Dentsitatea	38.558.000 (32.) 38.230.080 123,5 biztanle/km² (64.)
Dirua	Złoty (PLN)
Ordu eremua  - Udan (DST)	UTC (UTC +1) Bai (UTC +2)
Interneteko domeinua	.pl
Telefono aurrizkia	+48
Herritarra	poloniar
1Bielorrusiera, Kasubiera, Alemana eta Ukrainera bost udal administraziotan erabiltzen dira, baina ez dira ofizialak. 2Poloniako Kristautzea nazio gertaera nagusitzat hartzen da, norbanakoaren erlijioa gorabehera.

Polonia Europa erdialdean kokatutako herrialdea da. Europar Batasuneko kidea da.

Poloniaren mendebaldean Alemania dago, hegoaldean Txekiar Errepublika eta Eslovakia daude, ekialdean Bielorrusia eta Ukraina daude, iparraldean Baltiar itsasoa, Errusiaren menpeko Kaliningrado enklabea eta Lituania daude.

Eduki-taula 1 Geografia 1.1 Hiri handienak 2 Banaketa administratiboa 3 Kultura 3.1 Literatura 3.2 Erlijioa 4 Poloniar ezagunak 5 Kanpo loturak

[aldatu] Geografia

Poloniako gehiengoa Iparraldeko Europako ordokiak osatzen du. Hala ere, hegoaldean Karpatoak daude, Txekia eta Eslovakiarekin muga naturala sortuz. Herrialdea Itsaso Baltikora irekitzen da, horrela nekazaritza, meatzaritza eta industria gaiak esportatzeko ibilbide nagusia dela, eta ontziola industria garatu ahala izateko.

Poloniako ibai nagusia Vistula da (Wisła). Oder ibaiak (Odra) herrialdea gurutzatzen du. Iparraldean aintzira ugari daude, glaziarrek eratuak. [Alemania]]rekin duen muga Oder-Neisse lerroan finkatu zen Bigarren Mundu Gerraren ostean, mendebaldeko ibai eta ibaiadarraren bi izenak hartuz.

Poloniako klima kontinentala da, tenperatura aldaketa handiekin urtean zehar, ekialderantz handituz doana, 20°C iristeraino. Udako batez-besteko tenperatura 15-20 °C da eta neguan 0 °C azpitik. Euria 500-600milimetrokoa da mendebaldean, txikiagoa ekialdean eta handiagoa hegoaldeko mendietan.

[aldatu] Hiri handienak

1. Varsovia (Warszawa) – 1.691.000 biztanle
2. Łódź – 776.000
3. Krakobia (Kraków) – 758.000
4. Wrocław – 637.000
5. Poznań – 573.000
6. Gdańsk – 460.000
7. Szczecin – 413.000
8. Bydgoszcz – 369.000
9. Lublin – 356.000
10. Katowice – 321.000
11. Białystok – 292.000
12. Częstochowa – 259.000
13. Gdynia – 253.000
14. Sosnowiec – 230.000
15. Radom – 228.000
16. Toruń – 208.000
17. Kielce – 205.000
18. Gliwice – 202.000
19. Zabrze - 192.500
20. Bytom - 189.500
21. Olsztyn - 175.710
22. Bielsko-Biała - 175.690
23. Rzeszów - 173.130
24. Ruda Śląska - 144.584
25. Rybnik - 141.080
26. Tychy - 129.776
27. Dąbrowa Górnicza - 128.795
28. Płock - 126.968
29. Opole - 126.748
30. Elbląg - 126.710

[aldatu] Banaketa administratiboa

 Sakontzeko, irakurri: Poloniaren banaketa administratiboa

Polonia 16 eskualdetan banatua dago, voivodia izenekoak. Hauek konderritan azpibanatuak daude, powiat. Hau da 1999. urteaz gero indarrean dagoen banaketa:

• Behe Silesia (Województwo dolnośląskie)
• Kuyavia eta Pomerania (Województwo kujawsko-pomorskie)
• Lublin (Województwo lubelskie)
• Lubusz (Województwo lubuskie)
• Polonia txikia (Województwo małopolskie)
• Lodz (Województwo łódzkie)
• Mazovia (Województwo mazowieckie)
• Opole (Województwo opolskie)
• Voivodia Azpikarpatikoa (Województwo podkarpackie)
• Podlakia (Województwo podlaskie)
• Pomerania (Województwo pomorskie)
• Silesia (Województwo śląskie)
• Gurutze Santuko voivodia (Województwo świętokrzyskie)
• Warmia eta Mazuria (Województwo warmińsko-mazurskie)
• Polonia handia (Województwo wielkopolskie)
• Mendebaldeko Pomerania (Województwo zachodniopomorskie)

[aldatu] Kultura

[aldatu] Literatura

 Sakontzeko, irakurri: Polonierazko literatura

Literaturako Nobel saria 1924an Wladyslaw Stanislaw Reymontek, 1980an Czeslaw Milosz-ek eta 1996an Wislawa Szymborska olerkariak eskuratu zuten.

[aldatu] Erlijioa

Poloniako Eliza Katolikoak 2005eko urtean ondorengo jaiak ospatu zituen:

eguna	euskaraz	polonieraz
urtarrilaren 1ean	Jainkoaren Ama Maria	Bożej Rodzicielki Maryi
urtarrilaren 3ean	Jesusen Izen Guztiz Santua	Najświętszego Imienia Jezus
urtarrilaren 6ean	Jaunaren Agerkundea	Objawienie Pańskie
urtarrilaren 9ean	Jaunaren Bataioa	Chrzest Pański
otsailaren 2an	Jaunaren Aurkezpena	Ofiarowanie Pańskie
otsailaren 9an	Hausterre eguna	Popielec
martxoaren 19an	San Josef	Świętego Józefa
martxoaren 20an	Erramu-igandea	Niedziela Palmowa
martxoaren 24an	Ostegun Santua	Wielki Czwartek
martxoaren 25ean	Ostiral Santua	Wielki Piątek
martxoaren 26an	Larunbat Santua	Wielka Sobota
martxoaren 27an	Jaunaren Piztuerako Bazkoa	Wielkanoc
martxoaren 28an	Bazko-astelehena	Poniedziałek Wielkanocny
apirilaren 3an	Jaunaren Errukiaren eguna	Święto Miłosierdzia Bożego
apirilaren 4an	Jaunaren Gizakundearen adierazpena	Zwiastowanie
maiatzaren 1ean	San Jose langilea	Święto Józefa Rzemieślnika
maiatzaren 3an	Andredena Maria Poloniako Erregina	NMP Królowej Polski
maiatzaren 8an	Jaunaren Igokundea	Wniebowstąpienie
maiatzaren 15ean	Izpiritu Santuaren etorrera (Mendekoste)	Zesłanie Ducha Świetego
maiatzaren 22an	Hirutasun Guztiz Santua	Najświętszej Trójcy
maiatzaren 26an	Kristoren Gorputz eta Odol Sainduak	Boże Ciało

[aldatu] Poloniar ezagunak

• Frederic Chopin (1810–1849), musikaria.
• L. L. Zamenhof (1859-1917), mediku eta hizkuntzalaria.
• Karol Wojtyła, Joan Paulo II.a (1920-2005), Eliza Katolikoko Aita Santua.
• Jan Urban (1962-), futbolaria.
• Lech Wałęsa (1943-), politikaria.
• Nicolaus Copernicus (1743-1543), fisikaria.
• Marie Curie (1867-1934), fisikaria, kimikaria.

[aldatu] Kanpo loturak

• (Euskaraz) Jalgi.com atlasa datuak, mapak eta irudiak
• CIA - World Factbook Geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak (Ingelesez)

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Polonia

	Europar Batasuneko estatu kideak
Alemania • Austria • Belgika • Bulgaria • Danimarka • Erresuma Batua • Errumania • Eslovakia • Eslovenia • Espainia • Estonia • Finlandia • Frantzia • Grezia • Herbehereak • Hungaria • Irlandako Errepublika • Italia • Letonia • Lituania • Luxenburgo • Malta • Polonia • Portugal • Txekiar Errepublika • Suedia • Zipre Sartzeko negoziatzen ari direnak: Kroazia • Turkia · Mazedonia