Otsagabia

Otsagabia
Nafarroa
Otsagabia udalerriko herrigunea eta Anduña ibaia.
Izen ofiziala	Ochagavía <> Otsagabia
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Zangozako merindadea Zaraitzu
Alkatea	Marisa Sáez García-Falces (Otsagabia)
Herritarra	otsagabiar
Koordenatuak	42°54′24″N 1°5′21″W
Eremua	114,62 km2
Distantzia	85 km Iruñera
Posta kodea	31680
Biztanleria	618 bizt. (2012)
Dentsitatea	5,39 bizt./km²
www.ochagavia.com http://www.ochagavia.com/index.php?lang=eu_ES www.ochagavia.com

Otsagabia Nafarroako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Zangozako merindadean kokatua. Zaraitzu ibarraren herririk populatuena eta garrantzitsuena da.

2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 618 biztanle zituen. Eska-Zaraitzu Hondakin Solidoen Mankomunitatea arduratzen da zaborra biltzeaz Otsagabian eta eskualdeko beste hainbat herritan.

Inguru naturala eta kokapena

Iribarren auzoko etxeak

764 metroko garaieran dago, Zaraitzu ibaia sortzeko iparraldetik datorren Zatoia eta ekialdetik jaisten den Anduña errekek bat egiten duten tokian.

Muskilda santutegia herriko gain batean dago. Iparraldean Abodiko mendilerroa dauka, herria eta Iratiko oihana banatzen dituena.

Otsagabiaren udalerri mugakideak hauek dira: Iparraldean Iratiko oihana, Lekunberri (Nafarroa Beherea) eta Larraine (Zuberoa); ekialdean Itzaltzu eta Uztarroze (Erronkariko ibarra); mendebaldean Orbaitzeta eta Jaurrieta; eta hegoaldean Ezkaroze (Zaraitzu).

Klima eta landaredia

Otsagabian mendialdeko klima atlantiarra dago (hegoaldeko gunerik baxuenetan, berriz, klima mediterraneoa dago, baina horren hedapena nahiko txikia da). Klimaren ezaugarri nagusia aldaketa termiko eta prezipitazio aldaketa handiak dira, haranen behealde eta mendien tontorren artean. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 10 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak 1.200mm eta 1.800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 130 inguru izaten dira.

Landaredia aldatzen da altueraren arabera, baina oro har, klima atlantiarraren ezaugarriak ditu. Guztira 8.900 hektarea pago daude, batez ere Abodiko mendizerratik eta Iratiko Oihanetik gertuko guneetan. Hariztiak 47 hektarea baino ez ditu hartzen, eta basa pinuek 545 hektarea Zatoia inguruko lurretan.

Horrez gain, Japoniatik eta Austriatik birlandaturiko 180,4 hektarea pinu daude.

Auzoak

Irigoien, Iribarren eta Labaria dira herriko auzo nagusiak, San Joan Ebanjelariaren elizaren inguruan daudenak.

Anduña ibaiaz bestaldean, berriz, Urrutia dugu, bertan pilotaleku zaharra (gaurko plaza) eta frontoi berria daude, besteak beste.

Ondarea

Muskilda baseliza

Sakontzeko, irakurri: Muskilda

Muskildako eliza.

Eraikin multzoa Muskilda mendi gainaldean eraikia dago, XIII. mendean hasitakoa erromaniko berantiar estiloan. Oinplano laukizuzenekoa da eta dorreko teilatua kono itxurakoa da. Baseliza izen bereko mendian dago, itsasoaren mailatik 1.070 metro inguruan.

Beste batzuk

• San Joan Ebanjelariaren eliza. XI-XVI-XVII. mendeetan eraikitako eliza da. Barnealdean XVI. mendeko hiru erretaula pizkundetar daude. Aipagarriak dira koruko hamalau eserlekuak, beso-bermeak zizelkatuak baitituzte.
• Gurutzea. XVI. mende hasieran eraiki zuten eta herriaren sarreran kokatua dago, Anduña eta Zatoia ibaiek bat egiten duten tokian.
• Urrutia, Iriarte eta Donamaria jauregiak.
• Harrizko zubia. Aduña ibaia zeharkatzeko Erdi Aroan eraikia.

Demografia

Otsagabiko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
1.243	1.273	1.285	1.269	1.329	1.253	1.165	1.190	1.028	777	676	666	648

2008ko erroldaren arabera, zortzi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,29, (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Euskara

Otsagabiko euskara ("uskara") XX. mendearen bukaeran galdu zen eguneroko bizitzan. Zaraitzueraren aldaera zen, eta hainbat aztarna laga ditu bertako toponimian. Azken testu idatziak utzi zizkiguten Zoilo Moso, Federico Garralda, Ziriako Garralda, Pedro Jose Sanper eta Jose Urrutia hiztunek. Otsagabiko euskaran, Otsagi du izena herriak, eta otsagiar bertako herritarrek.

Gaur egun, berreskuratze prozesua abian dago euskara batuaren, eskolaren eta euskaltegien bidez. Horren ondorioz, biztanleen %12 da euskalduna.

Jaiak eta ospakizunak

Otsagabiko pilotalekua eta Blankoa plaza.

Otsagabiko San Joan Ebanjelariaren eliza.

• Irailaren 8an, Herriko Jaiak.
• Irailaren 17an, Muskildako Andre Maria.

Kultura

Dantzak

Lau makila-dantza berezkoak ditu herriak: Enperadorearena, Katxutxa, Dantza eta Modorro izenekoak. Halaber, "Pañuelo" izeneko zapi dantza eta "Jota" bat ere egin izan dituzte tradizionalki.

Dantza-taldearen burua "Bobo" dugu, pertsonaia misteriotsua dena.

Orhipean

"Orhipean" izeneko jai-eguna ospatzen dute urtero 2001etik irailaren lehen asteburuan. Egun hartan, herriak duela ehun urteko itxura hartzen du, biztanleak orduko modan jantzita daudela eta antzinako ohiturak eta lanbideak erakusgai dituztela.

Elezaharrak

Akelarrea herriko plazan egiten omen zen, baita Abodibidean ere, baso barnean. Kondairaren arabera, Joan I.a erregina Troyesko apezpikuaren magia beltzak hil zuen (1308-13an sorginkeriaz salatua). Harrezkero, erreginaren mamua Iratiko oihanean bizi omen da, mendeku bila.

Politika

Udal hauteskundeak

Zenbait agintalditan Otsagabiko alkatetza Muskilda talde eskuindarrak hartu izan du. 2007an taldeko Juan Manuel Tohane Contín aukeratu zuten alkate. Udaleko zazpi zinegotzietatik lau lortu zituen taldeak, eta hortaz gehiengo osoa udalean. Ez zen baliogabeko botorik izan eta 20 boto zuri zenbatu ziren (botoen %4,10). Abstentzioa %15,57koa izan zen.

Otsagabiko Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Muskilda	275	4
Errekaidorra	193	3

2011ko udal hauteskundeetan ere Muskilda (4 zinegotzi) izan zen bozkatuena baina Errekaidorrak (2, ezker abertzaletik hurbil) eta Otsagabiak (2, Nafarroa Baitik hurbil) taldeko María Luisa Sáez García-Falcesen aldeko botoa eman zutenez, honek hartu zuen alkatetza.

Otsagabiko Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Muskilda	230	3
Otsagabia	137	2
Errekaidorra	117	2

Udaletxea

• HELBIDEA: Labaria kalea, 1

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011	Juan Manuel Tohane Contin	Muskilda
2011-2015	Marisa Sáez García-Falces	Otsagabia

Azpiegitura eta garraioak

Conda autobus konpainiaren Otsagabia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

• Otsagabia - Ezkaroze - Orontze - Espartza Zaraitzu - Sartze - Gorza - Galoze - Nabaskoze - Irunberri - Artieda - Artaxo - Agoitz - Urrotz - Lintzoain - Erantsus - Ibiriku - Egues - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Otsagabiar ezagunak

• Pablo Gurpide (1898-1968), apezpikua.
• Zoilo Moso (1902-1970), zaraitzuerazko hiztun lekukoa.
• Jorge Cortes Izal (1930-2001), euskaltzaina.
• Miguel De Andres (1957-), Athleticeko futbolaria izandakoa.

Ikus, gainera

• Zaraitzu ibarra

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Udalaren webgunea
• (Euskaraz) 2006ko "Orhipean" jai-egunaren kronika (zaraitzueraz)
• (Gaztelaniaz) Otsagabiari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
• Iribarren auzoaren ikuspegia Google Street View-n.