Gazta

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Gazta esnea gatzatuz egindako elikagai solido edo erdi-solidoa da. Esnea gatzatzeko, gatzagi naturala edo ordezkoren bat gehitzen da. Gatzagiak dituen bakterioek esnea azidotzen dute, eta sortzen dituzten konposatuen arabera, gaztaren testura eta zaporea desberdinak izango dira. Gazta batzuek lizuna ere izaten dute, bai kanpoaldeko azaleran eta baita barrualdean ere. Gaztagintza da produktu honen ekoizpena, eta ekoizlea gaztagilea da.

Ehunka gazta mota daude. Mota eta zapore desberdintasunak, esnearen jatorriagatik, bakteria eta lizun espezie desberdinak erabiltzeagatik, esnearen esnegain kopuruagatik, ontze denboran eman daitekeen desberdintasunagatik eta prozesuan jasandako tratamenduengatik izaten dira. Beste faktore batzuek ganaduaren elikadura eta belar eta espezia zaporetsuak gehitzea izan daitezke, edota gazta keztatzea.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Badirudi izenaren jatorria aitzineuskarako *gaztana[1] dela; hortik, euskara batuko gazta izenaz gainera, beste hainbat forma sortu dira: gasna egungo zubereraz eta nafar-lapurteraz (antzina, gazna), gaztai mendebaleko, Urolaldeko eta Nafarroa Garaiko hainbat euskaratan, gaztae mendebaleko euskara batzuetan, eta abar.[2]

Gaztagintzaren prozesua Euskal Herriko zenbait tokitan

Iturriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Behi, ardi, ahuntz, bufalo, gamelu edo beste ugaztunen batzuen esnea erabiliz egin daitezke gaztak. Ohiturazkoa, artzainak berak egitea izan da.

Munduko gaztak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Caerphillyko behi gaztaren zatia

Motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrialde ekoizleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek ziren munduko ekoizle nagusiak 2004an (mila tonatan):

  1. AEB: 4.327.
  2. Alemania: 1.929.
  3. Frantzia: 1.827.
  4. Italia: 1.102.
  5. Herbehereak: 672.
  6. Polonia: 535.
  7. Brasil: 470.
  8. Egipto: 450.
  9. Australia 373.
  10. Argentina: 370.

Euskal Herrikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gazta Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Koldo Mitxelena (1976), Fonética histórica vasca, Gipuzkoako Aldundia, Donostia
  2. Koldo Mitxelena, Orotariko Euskal Hiztegia.