Sarajevo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Sarajevo

Sarajevo
Sarajevoko bandera

Sarajevoko armarria

Izen ofiziala Сарајево
Estatua Bosnia-HerzegovinaBosnia-Herzegovina
Herrialdea Bosnia-Herzegovinako Federazioa
Alkatea Ivo Komšić
Herritarra sarajevoar[1]
Koordenatuak

43°52′0″N 18°25′0″E / 43.86667°N 18.41667°E / 43.86667; 18.41667Koordenatuak: 43°52′0″N 18°25′0″E / 43.86667°N 18.41667°E / 43.86667; 18.41667

Sarajevo non dagoen adierazten duen Bosnia-Herzegovinako mapa
Sarajevo
Eremua 141,5 km²
Garaiera 518 m
Posta kodea 71000
Biztanleria
Metropoli eremua
321.000 bizt. (2011)
469.400
Dentsitatea 2.268,55 bizt./km²
Telefono aurrizkia 033
http://www.sarajevo.ba/

Sarajevo[1] (zirilikoz: Сарајево, serbokroazieraz sǎrajɛʋɔ ahoskatua) Bosnia-Herzegovinako hiriburu eta hiri garrantzitsuena da, 450.000 biztanlerekin (1991). Hiriko erdigunea itsasoaren altueratik 511 metrora dago kokatua. Miljacka ibaiaren haranean eta Trebević mendien ondoan dago.

Biztanleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren erdia musulmana da, eta kristau (ortodoxoak eta katolikoak) eta judu talde garrantzitsuak bizi dira hirian. Meskitak (Begova Dzamija, 1530; Ali Pasha-ren Mezkita, 1560-1561), musulman eraikinak eta turkiar kutsuko monumentuak eta aldeak gorde ditu hiriak.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sarajevoren ikuspegi orokorra.
Sarajevoko museoa.

Neolitoko aztarnak (Butmir kultura) aurkitu dira Sarajevo aldean. Erromatarrek inguru haietan eraiki zuten hiri bat (egungo Ilidza hirian). VII. mendean herri eslaviarrak kokatu ziren bertan. XV. mendearen bukaeran, turkiarren inbasioaren ondoren, merkataritza gune garrantzitsu eta musulmanen hiri nagusi bihurtu zen.

XVI. mendean Latinluk auzoa eraiki zuten Dubrovnikeko merkatari kroaziarrek, eta Cifuthani izenekoa Iberiar penintsulatik egotzi zituzten judu sefardiek. XVII. eta XVIII. mendeak latzak izan ziren: 1697an hiria erre zuen Eugenio Savoiako printzeak eta izurriek hil asko eragin zuten biztanleen artean. 1851. urtean turkiarren aurka matxinatu ziren Sarajevoko bosniarrak. 1878an Austria-Hungariako inperioaren barnean geratu ziren Bosnia eta Herzegovina, eta XIX. mendearen bukaeran austriarren aurkako mugimendua zabaldu zen, Mlada Bosna ("Bosnia Gaztea") taldea zela buru.

1914an Sarajevo hirian hil zuen gazte serbiar batek Austriako artxidukea, eta ekintza haren ondorioz hasi zen Lehen Mundu Gerra. 1918an, Jugoslaviako erresuma berrian sartzea erabaki zuen Sarajevoko dietak. Bigarren Mundu Gerraren garaian, borroka latzak izan ziren alde hartan erresistentziaren eta nazien artean. Gerraren ondoren, Bosnia-Herzegovinako errepublikako hiriburu bihurtu zen, eta Jugoslavia berriko kultura hiri nagusietako bat izan zen handik aurrera. 1984. urtean Neguko Olinpiar Jokoak egin ziren han. 1992an, Bosnia-Herzegovinako estatuko hiriburu egin zuten, bosniarrek erreferendumean independentzia aukeratu ondoren, eta hilabete batzuk geroago hasi zen hiria erabateko hondamenera eraman duen gerra.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Sarajevo)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 15 19 25 30 31 33 37 38 34 26 21 17 '
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 2.7 5.9 10.4 15.1 20.3 23.1 25.5 25.7 22 16.5 9.7 3.5 15
Batez besteko tenperatura (ºC) -0.9 1.5 5.1 9.4 14.1 17 18.9 18.5 15.1 10.4 5.3 0.3 9.6
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -26.2 -21 -15 -6 -2 5 6 4 2 -2 -12 -16 '
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -4.4 -2.3 0.7 4.4 8.5 11.4 12.8 12.6 9.7 5.7 1.6 -2.8 4.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 71.4 67 70.3 73.6 81.7 91.0 80.2 70.7 70.3 77.3 94.2 84.7 932.4
Eguzki orduak 55.8 84.8 127.1 150.3 192.2 207 257.3 238.7 186.0 148.8 81 40.3 1769.3
Iturria: [2]

Mugarri historikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1914ko ekainaren 28an hiri honetan atentatu esanguratsua izan zen. Gavrilo Princip, Mlada Bosna talde abertzaleko kidea zen. Austrohungariar inperioaren jaraunslea zen Franz Ferdinand artxidukea eta bere emaztea erail zituen Gavrilo Princip-ek. Austriak beraien herriari eragindako min guztia mendekatzeko erail omen zituen. Atentatu hau Lehen Mundu Gerraren detonatzailea izan zen.
  • 1984ko Neguko Olinpiar Jokoak ospatu ziren bertan.
  • 1991 eta 1995. urteen artean izan zen gerran, indar armatu serbiarrek Sarajevo setiatu zuten. Biztanle kopurua arras urritu zen eta, 1994an, serbiarren etengabeko setio eta eraso hauen ondoren, ekonomia bitartekorik eta oinarrizko azpiegiturarik gabe geratu zen hiria. Berreraiketa gerra amaitu bezain laster hasi zen.

Pertsonaia ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Sarajevo


Geografia
Bosnia-Herzegovina
Artikulu hau Bosnia-Herzegovinako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.