Amsterdam

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Amsterdam

 Ipar Holanda
Goitik hasi eta ezker-eskubi: Hiriaren ikuspegia, Amsterdameko auzo gorria, Damm plaza, Amsterdamgo etxeorratzak, coffee shop denda-taberna eta Amsterdameko kanalak.
Goitik hasi eta ezker-eskubi: Hiriaren ikuspegia, Amsterdameko auzo gorria, Damm plaza, Amsterdamgo etxeorratzak, coffee shop denda-taberna eta Amsterdameko kanalak.
bandera

armarria

Izen ofiziala Amsterdam
Estatua
Probintzia
 Herbehereak
 Ipar Holanda
Herritarra amsterdamdar
Koordenatuak 52°22′0″N 4°54′0″E / 52.36667°N 4.90000°E / 52.36667; 4.90000Koordenatuak: 52°22′0″N 4°54′0″E / 52.36667°N 4.90000°E / 52.36667; 4.90000
Amsterdam non dagoen adierazten duen Herbehereetako mapa
Amsterdam
Eremua 130 km2
Posta kodea 10xx
Biztanleria 741.329 bizt. (2006)
Dentsitatea 5.702,53 bizt./km²
Sorrera XII. mendean
http://www.amsterdam.nl

Amsterdam («Amstel gaineko dikea») Herbehereetako hiriburua eta hiririk populatuena da, gobernuaren egoitza Hagan kokatuta egon arren.

2006an 742.951 biztanle zituen.

Amsterdamgo Jordaan auzoa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ijselmeer, Amstel ibaiaren eta Ipar Itsasoko kanalaren gainean eraikia dago hiria.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdigunearen goitiko ikuspegia.

Arrantzale herria XII. mendean, Hansa ligan sartu eta berehala merkataritzagune garrantzitsua bihurtu zen (1369).

XVII. mendean, egun guztiz oparoak izan zituen Amsterdamek Ekialdeko Indietako Konpainia (1602) eta Amsterdameko Bankua (1609) sortu ondoan. Indietako Konpainiak bultzatu eta eraiki zuen Nieuw Amsterdam Ipar Ameriketako hiria (1621), gerora New York izango zena hain zuzen. Anberes hiriaren gainbeherak eta Espainiako judu nahiz protestante edota Frantziako hugonoteen etorrerak hiriko oparotasuna areagotu baizik ez zuten egin.

1814tik herrialdeko hiriburua da, aurretik Haga izan zelarik.

Azken Mundu Gerran naziek desagerrarazi zuten bertako kolonia judua.

Amsterdamgo Ituna (1997ko urriak 2)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europar Batasuneko gobernuarteko bilkuraren ondoren (1996ko martxoa-1997ko ekaina) izenpetu zen ituna, estatu kideek berretsia izan ondoren 1999ko maiatzaren 1ean indarrean jarri zena. Itun honek Maastrichtekoa zuzentzen eta osatzen du: zenbait zuzenketa tekniko egin dizkio Europar Batasunaren jardunbideari, epailetza eta polizia espazio komun bat abian jarri du, eta atzerri eta segurtasun politika bateratu baten egitasmoa zehaztu.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Administrazio eta banka gune garrantzitsua da Amsterdam.

Portua Holandako bigarrena da, Rotterdamgoaren ondoren. Amsterdam garrantzi handiko industrigunea da: itsasontzigintza, garagardogintza, kimika, mekanika eta elektronika industria, ehungintza; diamante lantzea.

Garraiobideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amsterdam-Schiphol aireportua herrialde osoko nagusia da (nazioartekoa da). Bestela hiriko metroa aipatzekoa da, 1977tik martxan dagoena.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amsterdamgo Ajax hiriko futbol talde nagusia eta Herbehereetako garrantzitsuenetarikoa da.

Amsterdam, gainera, 1928ko Udako Olinpiar Jokoak antolatu zituen hiria izan zen. Egungo Udako Olinpiar jokoen IX. edizioa izan zen.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Amsterdam (1981–2010))
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 5.8 6.3 9.6 13.5 17.4 19.7 22.0 22.1 18.8 14.5 9.7 6.4 13.8
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.4 3.5 6.1 9.1 12.9 15.4 17.6 17.5 14.7 11.0 7.1 4.0 10.2
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 0.8 0.5 2.6 4.6 8.2 10.8 13.0 12.8 10.6 7.5 4.2 1.5 6.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 78.5 57.3 72.8 46.2 59.3 70.8 77.6 85.5 85.3 100.1 93.7 87.5 914.6
Eguzki orduak 63.2 87.5 126.3 182.7 221.9 205.7 217.0 197.0 139.4 109.1 61.7 50.5 1662
Iturria (1): KNMI[1]
Iturria (2): KNMI[2]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rijks museoa, Museoen plaza-berdegunetik ikusita.

Ehun uharte txikiren gainean egituratua, Europako arte eta turismo hiri garrantzitsuenetakoa da Amsterdam («Iparraldeko Venezia»). Monumentu ugari: J. van Campen errege jauregia (XVII. m.), Nieuwe Kerk (XV-XVII. m.), Oudekerk gotikoa eta errenazimentuko, XVI. mendeko udaletxea, sinagoga portugaldarra (1675).

Hiri historikoaren hegoaldean garatu dira Amstelveen bezalako (68.909 biztanle) egoitz auzo dotoreak. Unibertsitatea, liburutegi garrantzitsua, argitaletxeak. Museo ugari: Rijskmuseum, Rembrandten etxea, Arte Modernoaren Museoa.

Amsterdamdar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Amsterdam Aldatu lotura Wikidatan