Kairo
|
Kairo |
|||
|---|---|---|---|
 |
|||
|
|||
| Ofiziala | القاهرة ( al-Qāhirah ) | ||
| Estatua |  Egipto |
||
| Zatiketa Gobernaria |
14 barruti Abdel Azim Mussa Wazir |
||
| Herritarra | kairotar[1] | ||
| Koordenatuak | 30°2′0″N 31°13′0″E / 30.03333°N 31.21667°EKoordenatuak: 30°2′0″N 31°13′0″E / 30.03333°N 31.21667°E | ||
  Kairo
|
|||
| Eremua | 453 km2 | ||
| Garaiera | 68 m | ||
| Biztanleria Metropoli eremua |
9.120.350 bizt. 19.439.541 |
||
| Dentsitatea | 20.133,22 bizt./km² | ||
| Sorrera | 969. urtea | ||
| www.cairo.org | |||
Kairo[1][2] (arabieraz, القاهرة, al-Qāhirah) Egiptoko hiriburua da. Erdialdeko Egiptoko iparraldean dago, Niloren eskuinaldeko ibarrean, Mukatam mendiaren mendebaldean. Egiptoko eta arabiar munduko hiri handiena da, Afrikako hiririk handienetan bigarrena (Lagosen ondoren), eta Afrikako metropoli-gunerik handiena (15.546.100).
Gobernuaren egoitza eta unibertsitategunea da: Al Azhar arabiar unibertsitatea, Amerikar Unibertsitatea, Gizako Unibertsitatea eta Ain al Shams Unibertsitatea.
Eduki-taula |
Klima [aldatu]
| Datu klimatikoak (Kairo) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hilabetea | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 18.9 | 20.4 | 23.5 | 28.3 | 32.0 | 33.9 | 34.7 | 34.2 | 32.6 | 29.2 | 24.8 | 20.3 | 27.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 14.0 | 15.0 | 17.6 | 21.5 | 24.9 | 27.0 | 28.4 | 28.2 | 26.6 | 23.3 | 19.5 | 15.4 | 21.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 9.0 | 9.7 | 11.6 | 14.6 | 17.7 | 20.1 | 22.0 | 22.1 | 20.5 | 17.4 | 14.1 | 10.4 | 15.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 5.0 | 3.8 | 3.8 | 1.1 | 0.5 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.7 | 3.8 | 5.9 | 24.7 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.01 mm) | 3.5 | 2.7 | 1.9 | 0.9 | 0.5 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.5 | 1.3 | 2.8 | 14.2 |
| Eguzki orduak | 217 | 232 | 279 | 300 | 310 | 360 | 372 | 341 | 300 | 279 | 240 | 186 | 3416 |
| Iturria: World Meteorological Organization (NBE)[3], BBC Weather[4] eguzki-orduak | |||||||||||||
Historia [aldatu]
Faraoien garaian ezaguna zen lekua: Horusen eta Sethen arteko borroka han izan zela esan ohi zen. Erromatarrek gotorleku bat eraiki zuten bertan, Babilonia izenekoa.
Hiria bera fatimitarrek sortu zuten 969an, abbastarren hiriburu zen Bagdadi lehia egiteko. Garai oparoena mamelukoena izan zen, izurri gogorrak zabaldu baziren ere (1295, 1347 eta 1492an). Otomanoen aginpideak ez zion aldaketa nabarmenik eragin hiriari. Bigarren Mundu Gerraren ondoren oso bizkor hasi zen handitzen: hala, 1945ean 1.300.000 biztanle zituen, eta gaur egun 19.439.541 ditu, ingurunea ere kontuan hartuta.
Ondasun nabarmenak [aldatu]
Kairoren bilakaera historikoaren arkeologia aztarna eta monumentu artistiko ugari gorde dira hirian: Auzune Koptoa (San Sergio eliza, V. mendean eraikia eta XI. mendean berriz moldatua); hiri hesitua, Aladinok XII. mendean eraikia; Hasan sultanaren madrasa, XIV. mendekoa, eta garai askotako ia 500 meskita.
Kairon daude bestalde Egiptoar Museoa, Museo Koptoa eta Arte Islamiarraren Museoa, arte mota horietako munduko bilduma nagusiak dituztenak. Kairoko Egiptoar Museoan dago erakusgai Tutankamonen altxorra.
Auzoak [aldatu]
- Midan Tahrir: hiri modernoa
- Merkatal-gunea
- Lorategi-hiria
- Midan Ramses
- Midan Ataba, erdigunea
- Islamiar Kairo, hirigune historikoa. UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen.
- Kairo Zaharra, auzo koptoa duena
- Mohandesin
- Gezira
- Zamalek
- Guiza
- Heliopolis
- Nasr
Kairotar ospetsuak [aldatu]
- Boutros Boutros-Ghali, NBEko idazkari nagusia
- Nagib Mahfuz (1911-2006), idazlea.
- Mohamed ElBaradei, politikaria
- Dalida, italiar abeslaria
- Yasser Arafat (1929–2004), palestinar politikaria
- Dorothy Hodgkin, kimikaria
- Naguib Sawiris, enpresaburua
- Constantin Xenakis (1931), greziar artista
- Mido, futbolaria
- Umar al-Tilmisani, Anai Musulmanen buruzagia
- Alaa Abdelnaby, saskibaloi jokalaria
- Maryem Tollar, abeslaria
Herri eta hiri senidetuak [aldatu]
Amman, Jordania (1988)
Bogota, Kolonbia
Amsterdam, Herbehereak
Ankara, Turkia
Aljer, Aljeria (1985)
Atenas, Grezia (1996)
Bagdad, Irak (1978)
Beirut, Libano (1998)
Buenos Aires, Argentina
Damasko, Siria- Istanbul, Turkia
Stockholm, Suedia
Hamburg, Alemania
Mexiko Hiria, Mexiko
Huacho, Peru
Ispahan, Iran (1982)
Khartum, Sudan
Jedda, Saudi Arabia- Lima, Peru
Lisboa, Portugal
Londres, Erresuma Batua
Madril, Espainia
Mosku, Errusia
New York, Estatu Batuak (1982)
Paris, Frantzia (1992)
Beijing, Txina (1990)
Praga, Txekiar Errepublika
Rabat, Maroko (1987)
Roma, Italia
São Paulo, Brasil
Seul, Hego Korea (1997)- Stuttgart, Alemania (1979)
Tokio, Japonia
Toronto, Kanada
Tunis, Tunisia (2000)- Washington Hiria, Estatu Batuak
Varsovia, Polonia
Erreferentziak [aldatu]
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ a b Euskaltzaindia, 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf
- ↑ Euskaltzaindia, Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0164.pdf
- ↑ Weather Information for Alexandria, http://www.worldweather.org/059/c01268.htm
- ↑ "BBC - Weather Centre - World Weather - Average Conditions - Cairo" - BBC Weather
