Volgograd
|
Volgograd |
|||
|---|---|---|---|
| — Hiria — | |||
.JPG) |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Волгоград | ||
| Estatua Barruti federala Subjektu federala |
 ErrusiaHegoaldea Volgograd oblasta |
||
| Koordenatuak | 48°42′0″N 44°31′″E / 48.7°N Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragileaKoordenatuak: 48°42′0″N 44°31′″E / 48.7°N Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragilea | ||
  Volgograd
|
|||
| Eremua | 565 km2 | ||
| Posta kodea | 400001..400138 |
||
| Biztanleria | 1.011.417 bizt. (2002) | ||
| Dentsitatea | 1.790,12 bizt./km² | ||
| Ordu-eremua | MSD (UTC+04:00) | ||
| http://www.volgadmin.ru/ | |||
Volgograd[1] (errusieraz 
Волгоград (i · ?), NAF: [ˌvɐlɡəˈɡrat]) Errusiako hiri industriala da, eta Volgodradeko oblasteko hiriburua eta gune administratiboa. 2002ko erroldaren arabera, hiriak 1.011.417 biztanle zituen. Hiria Volga ibaiaren ertzean kokatzen da, iparraldetik hegoaldera 80 km. neurtzen dituelarik. Aurretik Tsaritsyn (1589–1925) eta Stalingrad (1925–1961) deitu izan da. Hiria Bigarren Mundu Gerran Stalingradeko guduan jasandako suntsipenarengatik eta Alemaniaren aurka erakutsitako erresistentziarengatik ezaguna da.
Eduki-taula |
Historia [aldatu]
_(1857).png)
Volgograd 1589an Tsaritsa eta Volga ibaien gurutzean sortu zen Tsaritsino izenaz, Tzarren Errusiako hegoaldeko muga ezegonkorra defendatzeko helburuz. Laster merkatalgune garrantzitsu bilakatu zen. Kosakoek bitan menderatu zuten: 1670ko matxinadan Stepan Razin buru zutela eta 1774an Jemelian Pugatxevekin. Tsaritsin XIX. mendean ibai-portu eta merkatalgune nagusi bilakatu zen.
Volgograden Errusiako Gerra Zibilan zehar borroka latza gertatu zen. Boltxebikeek 1918an okupatu zuten baina Armada Zuriak, Ivanovitx Denikin buru zuela, berreskuratu zuen.
Hiriari buruzko lehen data 1589ko uztailaren 2koa da, Tsaritsinoko gotorlekua lehendabizikoz araudi batean aipatu baitzen. Gotorlekua Volga ibaiaren eskuineko ertzean pixka bat altuago kokatzen zen.
Tsaritsin hiriaren jatorrizko izena lehendabiziko aldiz 1579an Barry izeneko esploratzaile ingeles batek idatziz aipatu zuen, nahiz eta Barryk ez hiriari buruz, baizik Volga ibaiko uharteari buruz hitz egiten zuen. Izenaren jatorria tokiko Tatar hizkuntzako "Sary-Su" ("Ur Horia") or "Sary-Sin" ("Uharte Horia") izenei egotzi ohi zaie.
Tsarina ibaia baino lehenago, ibai-ahoan Urrezko Hordaren erreginaren herri bat zegoen. 1607an gotorlekua erregearen tropen kontra altxatu zen. Matxinada sei hilabete beranduago indargabetu zen. XVII. mendearen hasieran goarnizioa 350-400 pertsonek osatzen zuten.
1670an Stepan Razinen tropek gotorlekua menderatu zuten. Hilabete bat beranduago alde egin zuten. 1708an Kondrati Bulavin kosako erreboltariak hartu zuten. 1717an Krimeako Tataroek eta Kubaneko kosakoek Bulavin arpilatu zuten. Geroago, 1774an Jemelian Pugatxevek hiria indarrean hartu zuen.
1691an, Tsaritsinok aduanak ezarri zituen. 1708an hiria Kazan probintziari egokitu zioten; 1719an Astrakhan probintziari; 1779an Saratov erregeorderriari. 1773an eskualdeko hiri nagusi bilakatu zen. 1780an Saratoveko agintaritzari egokitu zioten. 1720ko erroldaren arabera, hiriak 408 biztanle zituen.
XIX. mendean zehar biztanleria gero eta gehiago hazi zen, 1807an 3.000 biztanle baino gutxiago izan ondoren, 1900an 84.000 biztanleetara iritsi arte.
Errusiako Iraultza [aldatu]
1917ko azarotik aurrera Errusiako Gerra Zibilean (1917–1923) Tsaritsino eta bere inguruak Boltxebikeen eta Armada Zuriaren arteko borroka latzen eszenatoki izan ziren. Hasieran Soviet kontrolpean izan zen arren, 1918an Armada Zuriak hiria setiatu zuten, Ataman Krasnov buruzagi zutela. Hiru oldarraldiri aurre egin bazioten, 1919ko ekainean Tsaritsino Armada Zuriaren general zen Anton Denikinek hiria menderatu zuen, 1920ko urtarrilean alde egin arte. Sovieten gobernuak 1925eko apirilaren 10ean hiriari Stalingrad izenaz deitu zioten Iosif Stalinen omenez, Iosif Stalinek bereganatu baitzuen hiria Armada Gorriarentzat. Honela, hiritarrek Errusia Zuriaren kontrako defentsan erakutsitako adorea omentzen zuten.
Soviet garaian hiria gune industrial bilakatu zen, ibai-portuari eta trenbideari esker merkatalgune izateaz gain.
Bigarren Mundu Gerra [aldatu]
Hiria industria eta merkataritza gune garrantzitsua zenez, Ardatzeko botereek Bigarren Mundu Gerran erasotu egin zuten. Errusian Aberriaren Gerra Handia bezala ezagutzen den gudan 1942an borroka zelai latzena bilakatu zen. Stalingradeko gudua Sobietar batasunaren erresistentzia eusteko eta Adolf Hitlerren armada Naziaren aurrerapenaren porrot gisa funtsezko gertatu zen. Historia osoko batailarik odoltsuena izan zen. Borroka 1942ko abuztuaren 21ean hasi zen eta 1943ko otsailaren 2a arte iraun zuen.
1945ean Hiri Heroi titulua esleitu zioten eta Jurgi VI.a Erresuma Batukoakk Stalingradeko hiritarrei Stalingradeko ezpata eskaini zien, erakutsi zuten adorea omenduz. Ama Errusia irudikatzen duen monumentu handiak eta ingurulp oroigarri multzoak Mamayev Kurgan mendi maldan batailako borrokarik latzena adierazten dute. Munduko zenbait hirik (guda kalteak jasan dituztenek bereziki) senidetasun/laguntasun loturak ezarri dituzte (zerrenda, azpian). Hiri senidetuetako bat Ingalaterrako Coventry dugu, Bigarren mundu gerran hegazkinez bonbez suntsitu zuten.
Hirian eraikitako Panorama Museoak bigarren mundu gerrako borroka tresnak gordetzen ditu erakusgai. Mamayev Kurganen monumentua dagoen tokitik ikusitako borroka zelaiari buruzko margo panoramikoa dago, Vasili Zaitsev gudariaren erriflea (Enemy at the Gates filmari esker ezaguna da).
1961ean Stalingrad izena Volgograd ("Volgako hiria") izenaren truke aldatu zuten. Nikita Khrustxev buruzagi politikoaren des-Stalinizazio programaren neurrietako bat izan zen. 1985ean Konstantin Txernenkoren administrazio aldian hiriaren izena "Stalingrad" izenaren truke aldatzeko proposamenak plazaratu ziren. Oraindik izen horretara bueltatzeko proposamenak badira baina Errusiako gobernuak ez ditu onartu.
Hiri senidetuak [aldatu]
Volgograd ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Frantzia eta Italiako zenbait herrik Stalingrad deitutako kaleak edo etorbideak dituzte, adibidez: Pariseko Stalingradoko plaza eta alderantziz, Stalingradoko Paris Métro geltokia.
