Edukira joan

Oxido nitroso

Wikipedia, Entziklopedia askea
Oxido nitroso
Formula kimikoaN2O
SMILES kanonikoa[N+[O-]&zoom=2.0&annotate=none 2D eredua]
MolView[N+[O-] 3D eredua]
Konposizioaoxigeno
Motanitrogeno-oxidoak
Ezaugarriak
Dentsitatea
1,98 g/l
1,967 g/l (0 ℃, gas)
Soinuaren abiadura263 m/s (0 ℃, gas)
Disolbagarritasuna0,1 g/100 g (ur, 25 ℃)
Momentu dipolarra0,161 D
Fusio-puntua−91 ℃
−90,8 ℃
Irakite-puntua−88 ℃ (760 Torr)
−88,48 ℃ (101,325 kPa)
Entropia molar estandarra219,9 J/(mol K)
Fusio-entalpia0,161 D
Lurrun-presioa51,3 atm (20 ℃)
Masa molekularra44,001 Da
Erabilera
Tratatzen durespiratory distress (en) Itzuli, infartu eta erabilera kaltegarri
Rolanitric oxide donors (en) Itzuli, inhalational anaesthetic (en) Itzuli, analgesiko ez-opioide, berotegi-efektuko gas, female reproductive toxicant (en) Itzuli, developmental toxicant (en) Itzuli eta inhalant (en) Itzuli
Arriskuak
NFPA 704
0
2
0
Denboran ponderatutako esposizio muga46 mg/m³ (10 h, baliorik ez)
Berokuntza globalerako gaitasuna298 eta 265
Eragin dezakenitrous oxide exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKeyGQPLMRYTRLFLPF-UHFFFAOYSA-N
CAS zenbakia10024-97-2
ChemSpider923
PubChem948
Reaxys8137358
Gmelin17045
ChEBI2153410
ChEMBLCHEMBL1234579
RTECS zenbakiaQX1350000
ZVG4230
DSSTox zenbakiaQX1350000
EC zenbakia233-032-0
ECHA100.030.017
CosIng35509
MeSHD009609
RxNorm7486
Human Metabolome DatabaseHMDB0035807
UNIIK50XQU1029
NDF-RTN0000147387
KEGGD00102 eta C00887
PDB LigandN2O
ASHRAE744A

Oxido nitrosoa konposatu ez-organikoa da N2O formulakoa. Gas kolorgea, usain eta zapore gozokoa da. Uretan disolbagarria da. Narritagarria eta oxidatzailea da[1][2].

Atmosferako oxido nitroso gehiena jatorri naturalekoa da (lurreko mikroorganismoek ekoizten dute amonifikazioan). Berotegi-efektuko gasa da[1].

Barrearen gas ere esaten zaio arnastean euforia-egoera eragiten duelako. Ondorioz aisialdiko droga gisa kontsumitzen da[3].

Sintesia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oxido nitrosoa beroak eragindako amonio nitratoaren deskonposizioz prestatzen da[4].

Erabilera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Odontologian eta ebakuntza txikietan anestesiko eta analgesiko gisaerabiltzen da[5]. Ezaugarri horiek direla eta Munduko Osasun Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago[6].

Elikagaientzako aerosoletan gas bultzatzaile gisa ere erabiltzen da[1].

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 Oxido nitroso. Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopñedikoa. Elhuyar fundazioa.
  2. ↑ (Ingelesez) PubChem. «Nitrous Oxide» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (kontsulta data: 2025-10-01).
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «Alerta por el consumo del "gas de la risa", la droga barata de moda en Europa» ElDiario.es 2022-11-21 (kontsulta data: 2025-10-01).
  4. ↑ Parmon, V. N.; Panov, G. I.; Uriarte, A.; Noskov, A. S.. (2005-02-15). «Nitrous oxide in oxidation chemistry and catalysis: application and production» Catalysis Today 100 (1): 115–131.  doi:10.1016/j.cattod.2004.12.012. ISSN 0920-5861. (kontsulta data: 2025-10-01).
  5. ↑ Egoitz, Etxebeste Aduriz. (2014-07-01). «Horace Wells, anestesiaren aurkitzaile... eta biktima» Elhuyar aldizkaria (kontsulta data: 2025-10-02).
  6. ↑ (Ingelesez) Organization, World Health. (2019-07-08). World Health Organization Model List of Essential Medicines: 21st list 2019. (kontsulta data: 2025-10-01).
Kimika Artikulu hau kimikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxido_nitroso&oldid=10418056"(e)tik eskuratuta