Xabier Kintana

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Xabier Kintana
Xabier Kintana euskaltzaina 2008an.jpg
Bizitza
Jaiotza Bilbo1946ko urriaren 13a (72 urte)
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
euskara
hebreera
georgiera
ingelesa
Jarduerak
Jarduerak idazlea, itzultzailea, hiztegigilea eta irakaslea
Jasotako sariak
Kidetza Euskaltzaindia
Euskal Kulturaren Batzarreak
Academia de l'Aragonés
Armiarma 72

Xabier Kintana Urtiaga (Begoña, Bilbo, Bizkaia, 1946ko urriaren 13a - ) euskalaria, euskal idazlea, itzultzailea eta euskaltzaina da.[1]

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filosofia eta Letretako lizentziatu zen 1974an Deustuko Unibertsitatean. Euskara eskolak eman zituen 1972tik 1979ra Erandion, Algortan, Getxon eta Leioan.

Imanol Berriatuarekin 1976an Israelen hebreera irakasteko erabiltzen zuten metodologia eta materialak aztertu zituen. Ikasi zutena giltzarri izan zen gero euskaltegietan erabiliko zen eredua diseinatzeko. Ordura arte eskolak erdaraz izaten ziren maiz, eta oso ikuspuntu erabat gramatikal batetik bideratuak. Harrezkero eskola guztiak euskaraz izango ziren, elkarrizketa eta komunikazioa sustatuz.

Institutuko lehen katedratikoa izan zen Euskal Hizkuntza eta Literaturan 1980an. Geroago 1981etik 2006ra bitarte erretiratu zen arte, EHUko Euskararen Kabineteko burua izan zen. EHUko titulazioetan euskararen erabilera bideratzea eta administrazioko itzulpenak egitea ziren Kabinetearen zereginak.[1]

Hiztegigintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara batuaren lehen hiztegi handiak sortzea izan zen bere ekarpen nabarmenena. 1970ean Gabriel Arestirekin batasunerako oinarrizko hitzak biltzen zituen Batasunaren kutxa izenek argitalpenean.[2] Gero, oso ezagun eta erabiliak izan ziren hurrengo urteetan atera zituen hiztegiak, berak bakarrik eginda edo elkarlanean:[1]

  • Euskal hiztegi modernoa (1977)
  • Hiztegia 80 (1980),
  • Hiztegia bi mila (1980),
  • Elhuyar hiztegia (1996), eta abar.

Euskaltzaina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1966an izendatu zuten euskaltzain urgazle, eta geroago 1993ko urriaren 29an euskaltzain oso. Bere sarrera-hitzaldian Bilbok euskararen bzitzan izan duen eragina azaldu zuen 1994an.Euskaltzaindiko idazkaria da 2002ko otsailaren 22tik.[3]

2009ko martxoaren 21ean, Academia de l'Aragonésko ohorezko akademiko izendatu zuten.[4]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itzulpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kintanak hainbat idazleren lanak itzuli ditu: F. Kafka, K. Marx, F. Engels, Miguel de Unamuno, Joanes Uharte Donibanekoa, A. Camus, D. Defoe, V. Lenin, Benjamin Tuterakoa, Yehudah ha-Levi, Moseh Ben Maimon, eta Xota Rustaveli. Besteak beste liburu hauek itzuli ditu:

Narrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nobela[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saiakera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haur eta gazte literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiztegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikuluak aldizkari orokorretan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bestalde, Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-baseak, guztira berak sorturiko 110 lan baino gehiago erakusten ditu.[6]

Sariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko ospetsuak saria jasotzen 2016an

Sari eta errekonozimendu hauek jaso ditu:[1]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e   Kintana, Xabier, Euskaltzaindia, https://www.euskaltzaindia.eus/euskaltzaindia/euskaltzainak/osoak/135-xabier-kintana-urtiaga. Noiz kontsultatua: 2018-10-06  .
  2.   «Xabier Kintana, Idazlea», Argia (Zeruko Argia), 1970-07-19, https://www.argia.eus/argia-astekaria/385/xabier-kintana-idazlea. Noiz kontsultatua: 2018-10-07  .
  3.   Kintana, Xabier (1994), Bilbao, euskararen bizitzan. X. Kintanaren Euskaltzaindian sartzea, Euskaltzaindia, https://www.euskaltzaindia.eus/dok/euskera/49065.pdf  .
  4. a b   García, Daniel González, «Actuals miembros de l'Academia», www.academiadelaragones.org (Academia de l'Aragonés,), http://www.academiadelaragones.org/miembros.htm. Noiz kontsultatua: 2018-10-07  .
  5. Anaitasuna aldizkarian idatzi zituen artikuluak Euskaltzaindiaren webgunean.
  6.   Kintana Urtiaga, Xabier, www.inguma.eus (Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea), http://www.inguma.eus/egilea/ikusi/xabier-kintana-urtiaga?page=2&hizkuntza=eu. Noiz kontsultatua: 2018-10-07  .
  7.   «'2016ko Bilboko ospetsuak' izendatu dituzte», https://uriola.eus, https://uriola.eus/bilbo/1481788166458-2016ko-bilboko-ospetsuak-izendatu-dituzte. Noiz kontsultatua: 2018-10-06  .