Haritz kandudun

Wikipedia, Entziklopedia askea
Haritz kandudun
Quercus robur.jpg
Iraute egoera

Arrisku txikia (IUCN 3.1)
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaFagales
FamiliaFagaceae
GeneroaQuercus
Espeziea Quercus robur
Sinonimoak
Banaketa mapa
QuercusRobur ZasiegGatunku01.png
Datu orokorrak
Gizakiak ateratzen dizkion produktuak Ezkur eta Quercus Cortex (en) Itzuli
Quercus robur

Haritz kanduduna (Quercus robur), haritz edo haritzondo izenaz ere ezaguna, Quercus generoko zuhaitz espezie bat da, Euskal Herrian haritzen artean ohikoena. Haritz kandudunaren ezkurrek, izenak dioen moduan, kandua edo txortena dute; haritz kandugabearenek, ordea, ez. Izen espezifikoa, robur, latinetik dator, eta «gogor» edo «indar» esan nahi du: izan ere, gogortasuna da haritzaren egurraren ezaugarririk nabarmenena. Indarraren sinboloa da haritza. Biziraupen handiko espeziea da: batzuetan, 1.000 urte baino gehiago bizi daiteke, hala nola Gernikako arbola zaharra.

Oso leku garrantzitsua betetzen du mitologian eta herriko tradizioetan haritzak: zuhaitz beneratua izan da herrialde askotan. Haritzaren inguruan egiten ziren batzordeen bilerak, akelarreak, druiden batzarrak eta izaera animista duten beste erritu batzuk.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hosto erorkorreko zuhaitza da, eta 40 metro garai izan daiteke.

Zurtoina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Quercus roburren azala

Zuzena, laburra eta lodia du enborra; azala arre iluna da.

Hostoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erorkorrak eta lobulatuak dira haritzaren hostoak; sinpleak, txandakatuak eta txorten txikikoak.

Loreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Apiriletik maiatzera loratzen da haritza.Gerba motako infloreszentziatan hazten dira lore arrak; eta txorten luzeko multzo txikitan, emeak.

Fruituak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haritzaren fruituak, ezkurrak, irail-urrietan heltzen dira, eta txorten luze baten puntan hazten dira.

Habitata[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herri hezeko espezierik berezkoena da haritza. Gehienbat, lurzoru azido eta hezeetan aurkitzen da.

Erabilera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haritzaren zura oso preziatua da: kalitate onekoa eta oso erresistentea da. Zurgintzan, upelgintzan eta ontzigintzan erabiltzen da. Haren egurra erregai ona da; eta ikatza, bero-ahalmen handikoa.

Apaingarri gisa erabiltzen da parkeetan.

Abereen bazkarako erabiltzen da ezkurra; txerrientzat, bereziki.

Beste izen arruntak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Quercus robur tokiko euskarazko testuetan[1]: haritz (haitz, haritx, haitx, aretx, araitz, areitz, aretz, agatx); haritzondo (haitzondo);

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
  1. Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]