Panamerikar Jokoak

Panamerikar Jokoak
Mota	recurring international multi-sports competition (en)
Honen izena darama	pan- (en) , amerikar eta joko
Indarraldi	1951 -
Denbora-tarte	1951ko otsailaren 25a -
Gertaeraren maiztasuna	4 urte
Kontinentea	Amerika
Antolatzailea	Panam Sports (en)
Osagai hau/hauek du/ditu
1951ko Panamerikar Jokoak 1955eko Panamerikar Jokoak 1959ko Panamerikar Jokoak 1963ko Panamerikar Jokoak 1967ko Panamerikar Jokoak 1971ko Panamerikar Jokoak 1975eko Panamerikar Jokoak 1979ko Panamerikar Jokoak 1983ko Panamerikar Jokoak 1987ko Panamerikar Jokoak 1991ko Panamerikar Jokoak 1995eko Panamerikar Jokoak 1999ko Panamerikar Jokoak 2003ko Panamerikar Jokoak 2007ko Panamerikar Jokoak 2011ko Panamerikar Jokoak 2015eko Panamerikar Jokoak 2019ko Panamerikar Jokoak 2023ko Panamerikar Jokoak 2027 Pan American Games (en)
Webgune	panamsports.org…

Panamerikar Jokoak 4 urtetik behin ospatzen den ospakizun kirolanitz bat da. Bertan, Amerikar kontinenteko herrialde guztiek parte hartzen dute, eta Panamerikar Kirol Erakundeak antolatzen ditu. Azkenengo edizioa Mexikoko Guadalajara hirian ospatu zen 2011n.

Historia

Aristides Roubanis greziar kirolariak historiako lehen panamerikar pebeteroa piztu zuen Buenos Airesen 1951n.

Panamerikar Joko batzuk ospatzeko ideia 1920ko hamarkadatik ospatzen diren Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoetatik dator. 1932an lehen proposamen bat egin zen. Lehen edizioa 1942an ospatu behar zen Buenos Airesen, baina Bigarren Mundu Gerraren ondorioz bertan behera utzi behar zen, 1951raino atzeratuz eta egoitza mantenduz. Ordutik etenik gabe ospatu dira lau urtetik behin, kontinenteko alde guztietako hirietatik pasatuz.

Edizio bakoitzean, Panamerikar Jokoak tamainaz eta garrantziz handitzen joan ziren. Mende erdi baino gutxiagoan herrialde, kirolari eta modalitate kopurua bikoiztu zen, munduko kirol egutegiko lehiaketa nagusienetako bat bihurtu den arte, bere azken edizioan 42 herrialdek eta 5000 kirolarik parte hartzera iritsiz.

Zenbait erakundek Panamerikar Jokoak lacrossea edo ulama edo mesoamerikar pilota jokoa bezalako antzinako amerikar kirolak ez gehitzeagatik kritikatu dituzte. Hala, kontinenteko lehen biztanleak izan ziren Amerikako indigenen tradizioa baztertzen da.

Jokoak

Urtea	Edizioa	Egoitza		Iraupena	Herrialdeak	Kirolak	Kirolariak
1951	I. Panamerikar Jokoak	Argentina	Buenos Aires	otsailak 25-martxoak 9	21	18	2.513
1955	II. Panamerikar Jokoak	Mexiko	Mexiko Hiria	martxoak 12-martxoak 26	22	17	2.583
1959	III. Panamerikar Jokoak	AEB	Chicago	abuztuak 27-irailak 7	25	15	2.263
1963	IV. Panamerikar Jokoak	Brasil	São Paulo	apirilak 20-maiatzak 5	22	19	1.665
1967	V. Panamerikar Jokoak	Kanada	Winnipeg	uztailak 23-abuztuak 6	29	19	2.361
1971	VI. Panamerikar Jokoak	Kolonbia	Cali	uztailak 30-abuztuak 13	32	17	2.935
1975	VII. Panamerikar Jokoak	Mexiko	Mexiko Hiria	urriak 12-urriak 26	33	19	3.146
1979	VIII. Panamerikar Jokoak	Puerto Rico	San Juan	uztailak 1-uztailak 15	34	21	3.700
1983	IX. Panamerikar Jokoak	Venezuela	Caracas	abuztuak 14-abuztuak 22	36	22	3.426
1987	X. Panamerikar Jokoak	AEB	Indianapolis	abuztuak 8-abuztuak 23	38	27	4.453
1991	XI. Panamerikar Jokoak	Kuba	Habana	abuztuak 2-abuztuak 18	39	28	4.519
1995	XII. Panamerikar Jokoak	Argentina	Mar del Plata	martxoak 12-martxoak 26	42	34	5.144
1999	XIII. Panamerikar Jokoak	Kanada	Winnipeg	uztailak 23-abuztuak 8	42	33	5.275
2003	Panamerikar Jokoak	Dominikar Errepublika	Santo Domingo	abuztuak 1-abuztuak 17	42	34	5.500
2007	XV. Panamerikar Jokoak	Brasil	Rio de Janeiro	uztailak 12-uztailak 29	42	33	5.662
2011	XVI. Panamerikar Jokoak	Mexiko	Guadalajara	urriak 14-urriak 30	42	36	5.996
2015	XVII. Panamerikar Jokoak	Kanada	Toronto	uztailak 10-uztailak 26	41	36	6.132
2019	XVIII. Panamerikar Jokoak	Peru	Lima	uztailak 26-abuztuak 11	41	39	6.668
2023	XIX. Panamerikar Jokoak	Txile	Santiago	urriak 6-urriak 22
2027	XX. Panamerikar Jokoak	Kolonbia	Barranquilla

Domina taula

Panamerikar Jokoetan parte hartzen duten herrialdeen mapa.

Jarraian ikus daitekeena Panamerikar Jokoetako domina taula historikoa da. Dominak Olinpiar Batzorde Nazionalen arabera sailkatuak daude, eta gehiengotik gutxienekora sailkatzen dira lortutako urrezko dominen arabera. Berdinketa balego, berdin ordenatzen da zilarrezko domina kopuruaren arabera, eta, kasu honetan ere berdinketa balego, beste horrenbeste egingo litzateke brontzezko dominekin. Azkenik, bi herrialde edo gehiagoren artean urrezko, zilarrezko eta brontzezko dominen kopuruan berdinketa balego, herrialde guzti horiek postu berean zerrendaratuko lirateke eta alfabetikoki sailkatuko lirateke.

Rankinga	Herrialdea	Urrea	Zilarra	Brontzea	Guztira
1	Ameriketako Estatu Batuak	2192	1619	1199	5010
2	Kuba	938	642	613	2193
3	Kanada	539	776	918	2233
4	Brasil	449	476	656	1581
5	Argentina	343	391	501	1235
6	Mexiko	310	362	617	1289
7	Kolonbia	164	210	292	666
8	Venezuela	110	235	317	662
9	Txile	69	141	205	415
10	Dominikar Errepublika	48	82	150	280
11	Ekuador	45	49	84	178
12	Puerto Rico	36	91	158	285
13	Jamaika	32	48	75	155
14	Peru	29	46	105	180
15	Guatemala	22	24	48	94
16	Uruguai	14	31	52	97
17	Trinidad eta Tobago	12	23	31	66
18	Bahamak	9	15	15	39
19	Costa Rica	6	7	17	30
20	Panama	5	23	41	69
21	El Salvador	5	9	18	32
22	Holandarren Antillak	5	9	17	31
23	Bolivia	3	5	10	18
24	Atleta Independenteen Taldea	3	4	5	12
25	Surinam	3	3	5	11
26	Paraguai	2	5	15	22
27	Guyana	2	5	14	21
28	Santa Luzia	2	0	3	5
29	Bermudak	1	6	5	12
30	Barbados	1	4	13	18
31	Kaiman Uharteak	1	4	1	6
32	Antigua eta Barbuda	1	3	5	9
33	Grenada	1	3	2	6
34	Birjina britaniar uharteak	1	0	0	1
35	Nikaragua	0	6	10	16
36	Birjina Uharte Estatubatuarrak	0	4	5	9
37	Haiti	0	3	7	10
38	Honduras	0	3	6	9
39	Aruba	0	2	2	4
	Dominika	0	2	2	4
	Saint Kitts eta Nevis	0	2	2	4
42	Belize	0	0	2	2
	Saint Vincent eta Grenadinak	0	0	2	2
Guztira (43 herrialdea)		5403	5373	6245	17021

Neguko Panamerikar Jokoak

Neguko Panamerikar Jokoen edizio bakarra 1990eko irailak 16 eta 22 artean ospatu zen Argentinako Mendoza probintziako Las Leñas hirian. Jatorrian 1989rako programatua zegoen, baina elur eskasiak ospakizunaren data aldatzera behartu zuen. Alabaina, baldintza klimatikoengatik eta elur urriagatik, soilik neguko 4 kirol praktikatu ziren (Jaitsiera, Slaloma, Super Erraldoia eta Eslalom Erraldoia). 8 herrialdek eta 97 kirolarik parte hartu zuten.

Santiago Txilekoa aukeratu zen Neguko Panamerikar Jokoen II. edizioaren egoitza izateko, 1993an ospatu beharrekoak. Arazo administratibo batzuk eta AEBen ezezkoak neguko kirol guztiak egon ezean, bere ospakizuna atzeratu zuten. Ordutik ez dira data edo egoitza gehiago izendatu.

Kirol ospakizun batzuk

• Atletismoa Panamerikar Jokoetan
• Saskibaloia Panamerikar Jokoetan
• Eskubaloia Panamerikar Jokoetan
• Beisbola Panamerikar Jokoetan
• Eskrima Panamerikar Jokoetan
• Futbola Panamerikar Jokoetan
• Futbol sala Panamerikar Jokoetan
• Gimnasia artistikoa Panamerikar Jokoetan
• Belar hockeya Panamerikar Jokoetan
• Judoa Panamerikar Jokoetan
• Karatea Panamerikar Jokoetan
• Igeriketa Panamerikar Jokoetan
• Taekwondoa Panamerikar Jokoetan
• Errugbia Panamerikar Jokoetan
• Tenisa Panamerikar Jokoetan
• Mahai-tenisa Panamerikar Jokoetan

Ikus, gainera

• Olinpiar Jokoak
• Hego Amerikako Jokoak
• Bolibartar Jokoak
• Frankofoniako Jokoak
• Iberoamerikako Jokoak
• Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoak
• Erdialdeko Amerikako Jokoak

Kanpo estekak

• Datuak: Q230186
• Multimedia: Pan American Games / Q230186