Verona

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Verona
Italiako udalerria
Collage Verona.jpg
CoA Comune di Verona-Stemma.png
Administrazioa
Estatua  Italia
Eskualdea  Veneto
Probintzia Veronako probintzia
Postakodea 37100, 37121–37142
ISTAT kodea 023091
Geografia
Koordenatuak 45° 26′ 17″ N, 10° 59′ 37″ E / 45.438158333333°N,10.993741666667°E / 45.438158333333; 10.993741666667Koordenatuak: 45° 26′ 17″ N, 10° 59′ 37″ E / 45.438158333333°N,10.993741666667°E / 45.438158333333; 10.993741666667
Map of comune of Verona (province of Verona, region Veneto, Italy).svg
Verona hemen kokatua: Italia
Verona
Verona
Garaiera 59±1 metro m.
Eremua 198,92 km²
Demografia
Biztanleria 252.520 biztanle
Dentsitatea 1.269,46 bizt/km²
Bestelako informazioa
Katastro kodea L781
Telefono aurrizkia 045
Sailkapen sismikoa 3 (Txikia)
Ordu-eremua UTC+01:00
Webgune ofiziala

Verona[1] iparraldeko Italiako hiria da, Veronako probintziako hiriburua eta Venetoko hiri nagusietakoa. Lessini mendiaren oinetan dago, Adige ibaiaren ertzean, Veneziatik mendebaldera. 198,92 km²-ko eremua du eta 2015ean 259.012 biztanle zituen[2]. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2000. urtean[3].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

K. a. 89. urtean Erromako kolonia bihurtu zen eta, denbora laburrean, garrantzi handiko hiri bilakatu zen Europarako bideak bertatik igarotzen zirelako. 489an ostrogodoen errege Teodoriko Handiak inbaditu zuen, eta gaztelu bat eraikiarazi zuen Adige ibaiaren ertzean. 774an Karlomagnok konkistatu zuen, eta han bizi izan ziren haren seme eta errege Pepin eta Berengario Friulikoa.

XII. mendearen hasieratik herri burujabea izan zen, baina guelfoen eta gibelinoen arteko istiluak hasi ziren. 1260-1387. urteetan, della Scala sendiaren eskuetan egon zen Veronako aginpidea. 1387an Milan hiriaren mendean zegoen, eta 1405ean Veneziako Errepublikaren administraziopean. Napoleon Bonapartek Austriaren eskuetan utzi zuen (1797-1801). 1805-1814. urteetan, Italiako erreinuaren barnean zegoen, eta Adigeko departamenduko hiriburua izan zen, ondoren, berriro Austriaren mende geratzeko. 1866an Italian sartu zen. Kalte handiak izan zituen Bigarren Mundu Gerran.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Veronak klima azpitropikal hezea du, Cfa Köppen klima sailkapenaren arabera.

Datu klimatikoak (Verona 1971–2000, muturrekoak 1946–2011)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 19.8 22.1 27.2 31.8 36.6 36.4 38.2 39.0 33.2 29.2 23.6 18.8 39.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 6.1 8.9 13.4 17.2 22.7 26.3 29.2 28.8 24.4 18.0 11.0 6.7 17.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 2.5 4.5 8.4 12.0 17.2 20.8 23.6 23.3 19.0 13.3 7.1 3.1 12.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -18.4 -18.4 -10.4 -2.2 0.0 3.8 7.3 8.1 2.0 -4.6 -7.9 -15.5 -18.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.2 0.1 3.4 6.8 11.7 15.4 18.0 17.8 13.7 8.7 3.2 -0.4 8.1
Pilatutako prezipitazioa (mm) 50.9 43.3 48.7 70.4 74.2 87.2 62.6 81.7 76.2 91.0 64.8 52.5 803.5
Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) 6.8 5.1 6.0 8.9 8.6 8.6 5.5 5.8 6.0 7.4 7.1 6.2 82.0
Hezetasuna (%) 85 78 73 75 73 73 73 74 76 81 84 84 77
Iturria: Servizio Meteorologico (humidity 1961–1990)[4][5][6]

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza-produktuen merkataritza (frutak, barazkiak, laboreak, mahatsa) eta industria (ardogintza, kimika-industria, papergintza, ehungintza, azukre-findegiak, artisautza) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Burdinbide eta errepideen gune garrantzitsua da. Unibertsitatea eta aireportua ditu.

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Verona hiria1
UNESCOren gizateriaren ondarea
Verona - piazza Erbe from Lamberti tower.jpg
Mota Kulturala
Irizpideak ii, iv
Erreferentzia 797
Kokalekua  Italia
Eskualdea2 Europa/Ipar Amerika
Izen ematea 2000 (XXIV. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Monumentuei dagokienez, oso hiri ikusgarria da, eta garai askotako obrak gorde ditu. Aipagarriak dira, besteak beste, I. mendeko Arena erromatar teatroa (gaur egun, operarako erabilia), mende bereko bi ate, K. a. I. mendeko Arco dei Gavi arkua (XX. mendean berritua), 1714ko Lapidario Maffeiano museoa (antzinateko Erroma eta Greziako gauzak gordetzen dituena), V. mendeko jatorria duen San Zeno basilika erromanikoa (XII-XIII. mendeetan berritua), XIII. mendearen bukaerako Sant'Anastasia eliza gotikoa (XV. mendean amaitua), XV. mendean berritutako katedral erromaniko-gotikoa, XI-XIII. mendeetako San Fermo Maggiore eliza, XV. mendean berritutako Santi Nazaro e Celso eliza eta mende bereko San Giorgio in Braida eliza.

Nabarmentzekoak dira, halaber, XIV. mendeko Castelvecchio jauregia (museoa gaur egun), Loggia del Consiglio jauregia (1493), XII. mendeko Palazzo della Ragione jauregia eta 1345. urteko Scaligero harrizko zubia, Bigarren Mundu Gerra amaituta berreraiki behar izan zutena. Aipatutako elizetan, Verona eta inguruko Erdi Aroko pintore ospetsuenen (Pisano, Montagna, Caliari) obrak daude ikusgai.

Veronar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Katulo (K. a. 84 - c. K. a. 53) erromatar olerkaria.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Verona Aldatu lotura Wikidatan