Franz Liszt

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Liszt, 1870 inguruan. Pierre Petitek eginiko erretratua.

Ferenc (Franz) Liszt (ahoskera: ˈfɛrɛnʦ (fʁanʦ) list) (Raiding, Hungaria —artean Austriako Inperioaren parte zelarik—, 1811ko urriaren 22a - Bayreuth, Alemania, 1886ko uztailaren 31) musika klasikoko erromantizismo garaiko hungariar musikagile, piano-jotzaile eta zuzendaria izan zen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liszt, 1839an. Henri Lehmannek egindako erretratua.

Lehen piano-kontzertua bederatzi urterekin eman zuen. 1821. urtean, Czerny eta Salieriren ikasle izan zen Vienan. 1823-1835 urteetan, Parisen, Reicha eta Paëren ikasle izan zen. Bere garaiko artista eta idazle askoren lagun izan zen: Berlioz, Chopin, Wagner, Victor Hugo, Lamartine, G. Sand eta Delacroix, besteak beste.

1848. urtean Weimarko gorteko kapera-maisu izendatu zuten, eta han izan zen 1859 arte. Weimarren, Wagner (Lohengrin, 1850), Schumann, Berlioz, Mendelssohn, Weber eta Schuberten musika-lanak estreinatu zituen. Garrantzi handiko musikagune egin zuen Weimar hiria. Garai hartan idatzi zituen Fausto (1853-1861) eta Dante (1856) sinfoniak; bizitzako aldirik emankorrena izan zuen hura.

1860tik aurrerako musika-lanek erlijioa dute gaitzat: Santa Isabelen kondaira (1862) eta Christus oratorioa (1866). 1869 urtetik aurrera, Erroman, Weimarren eta Budapesten bizi izan zen. Bizitzako azken bost urteetan irakaskuntza izan zuen zeregin nagusia. Siloti, Lamond, Rosenthal eta Weingartner ikasle izan zituen, besteak beste.

Lisztek utzitako ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liszt, hil baino hilabete gutxi batzuk lehenago. Argazkigilea: Nadar.

Mende-erdi batez liluratu zituen Lisztek musikazaleak pianoan zuen abileziagatik. Abiadura izugarria zuen, eta indar handia. Musikagile gisa berrikuntzak egin zituen, eta orkestrarako genero berri bat sortu zuen: poema sinfonikoa. Azken lanetan inpresionismoari eta espresionismoari aurrea hartu zien. Liszten ekarpenik handiena hizkuntza harmonikoa eta tonalitatea zabaltzea izan zen, eta XX. mendeko musikagile askori aurrerabidea erakutsi zien.

Aipatutakoez gainera, haren lan aipagarrienak dira pianorako idatzitako Harmonia poetikoak eta erlijiosoak (1834-50), Joaldi traszendentezko estudioak (1838), hiru Kontzerturako estudio handi (1848), hobekuntza-estudioak, Ab irato izenekoak, partitura ezagunei egindako transkripzioak eta bere garaiko opera famatuen bariazioak (Bellini, Donizetti, Verdi), Rapsodia hungariarrak, Maitasunezko ametsak, baladak.

Orkestrarako lanak hiru taldetan bereizten dira. Lehenak hamabi poema sinfoniko biltzen ditu, Prometheus (1850), Orpheus (1854-56) eta Hamlet (1859), besteak beste. Bigarren taldekoak sinfoniak dira koruekin batera eta hirugarrenean orkestrari trebetasun handiagoa eskatzen dioten lanak: Mefisto bals-a, Dibertimentua hungariar erara, Schubert-en martxak eta Rákóczy-ren martxa. Eliz musikaren barruan Gran-eko Meza (1855), Missa choralis (1865), Koroatze Meza Hungariarra (1867), kantatak, requiem bat eta organorako Misa pro Organo aipatu behar dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Franz Liszt Aldatu lotura Wikidatan