Opera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau musika-motari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Opera (argipena).
Milango (Italia) Teatro alla Scala. 1778an sortu zen, eta munduko opera-antzokirik ospetsuena da.

Opera testu baten (libretto-a) abestien bidezko antzezpena eta partitura baten interpretazioa konbinatzen dituen forma artistikoa da. Opera mendebaldeko antzerki musikalen usadioaren baitan kokaturik dago. Analogiaz, munduko beste eskualde batzuetan egiten diren antzeko zenbait antzerki musikalei ere opera deritze, esaterako opera txinatarra, baina ohitura haek ez dute mendebaldeko operaren jatorri bera. Hala ere, opera ez da mendebaldeko antzerki musikal bakarra: antzinako Grezian bazegoen abesturik eta musikaz lagundurik egiten zen drama greziarra, eta aro modernoan antzeko beste adierazpide batzuk sortu dira, esaterako musikala. Operak hitzezko antzerkiaren elementu askori eusten die, hala nola aktuazioa, eszenaratzea eta jantziak, eta zenbaitetan dantza ere barne hartzen du. Antzezpenak opera-antzokietan egiten dira gehienetan, orkestra batek edo musika-talde txiki batek lagundurik.

Opera Italian sortu zen XVI. mendearen amaieran (Jacopo Perik Florentzian 1597an sortutako Dafne antzezlanaren bidez) eta laster Europa osora hedatu zen. XVII. mendean Heinrich Schützek Alemanian, Jean-Baptiste Lullyk Frantzian eta Henry Purcellek Ingalaterran opera zabaltzen lagundu zuten. Hala ere, XVIII. mendean opera italiarrak Europa osoa menderatzen zuen, Frantzia salbu, eta Handel bezalako konposatzaile atzerritarrak erakarri zituen. Opera seria izan zen Italiako opera-formarik entzutetsuena, Gluckek bere artifizialtasunaren aurka erreakzionatu eta 1760eko hamarkadan opera "erreformatu" zuen arte. Egun XVIII. mendeko operako irudirik ezagunena Mozart da. Nahiz eta opera seria egiten hasi, ezagunagoa da bere opera komikoengatik, bereziki Figaroren ezkontza, Don Giovanni eta Cosi fan tutte, bai eta Alemaniako tradizioaren mugarri izan zen Xirula magikoa.

XIX. mendearen lehen herenean bel canto estiloaren gailurra iritsi zen, Rossinik, Donizettik eta Bellinik egun ere antzezten diren lanak sortu zituztenean. Grand Opera izeneko estiloaren agerpena ere gertatu zen, Meyerbeer-en lanen eskutik. Mende honen erdialdetik amaierara operaren urrezko arotzat hartu izan da, Alemaniako Wagnerri eta Italiako Verdiri esker. XX. mendearen hasieran Puccini eta Strauss izan ziren egilerik ezagunenak. Mende honetan esperimentu asko egin ziren opera estilo modernoekin uztartuz: atonalitatearekin eta serialismoarekin (Schoenberg eta Berg), neoklasizismoarekin (Stravinski) eta minimalismoarekin (Philip Glass and John Adams). Grabazio-teknologia agertzean, Enrico Caruso eta pareko beste kantari batzuk ezagunagoak egin ziren operazaleen zirkuluetatik at.

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Opera Aldatu lotura Wikidatan