Trikuharri

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Sorginaren Txabola trikuharria Bilar udalerrian (Araba).
"Jentilarri" artikulu honetara birzuzentzen du, izen hori duen Aralarko trikuharria gaitzat duena beste artikulu hau da: Jentilarri (Aralarko trikuharria).

Trikuharriak edo dolmenak, euskal mitologian jentilarriak ere deituak, gorpuak ehorzteko eraturiko monumentu megalitikoak dira. Lurrean zutik dituzte finkatuta hainbat harri, eta hauek estaltzeko, harlauzaz osatutako gaina dute. Dolmen bretainierazko hitza da eta harrizko mahaia esan nahi du. Hilobi hauek lurrezko nahiz harrizko muinoen gainean eraikitzen ziren (tumuluak) eta honen mugak batzuetan harriz eginiko borobil batekin inguratzen ziren (harrespilak). Eskaintzak tumuluan egiten ziren eta hildakoen ondoan.

Trikuharrien inguruko sinesmen eta elezaharrak Euskal Herrian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trikuharrien izenek horien intepretazio mitologikoaren berri ematen digute: Chabola de la Hechicera (Bilar), Sorginetxe (Arrizala), Kapelamendi eta Eskalmendi (Arrazua), Tartaloetxe (Zegama), Beotegi-Murko (Ataun), Urrezuloko Armura (Ataun), Bi Ahizpen Sepultura (Aritz), Mairietxe, Xuberazain-harri eta Malluxeko-harri(Mairuetxeko) (Mendiben), Xantxote-harria (Urepele), Saierrikolanda I trikuharria, Diruzulo, Jentillarri trikuharria (Aralar), Maramendi Hegoa trikuharria (Beizama), Maramendi Iparra trikuharria (Beizama), Urrezulko Armureako trikuharria (Idiazabal).

Euskal mitologiako pertsonaia hauek azaltzen dira trikuharriei loturik: Lamiak, Mairuak, Jentilak, Mairiak, Maideak, Tartalo, Mari bera, Murkoak, Maruak...

Sinismen horiek Pirinio guztian errepikatzen dira, esate baterako Alarps direlakoak (ikus Alarabi) dira Okzitaniako zenbait trikuharriren egileak.

  • Oso zabalduta egon da Euskal Herrian, bai eta Pirinio guztian ere, altxorrak edota urrezko gauzak daudela lurperatuta trikuharrietan. Hori dela eta, altxor bilatzaile ugarik belaunalditan induskatu dituzte megalito horiek, urre bila, eta hainbat hondatu ere egin dituzte. Garai modernoek tresna berriak ekarri dizkiete urre-bilatzaile horiei, eta ezaguna da Karakate mendian zegoen trikuharri bat baserritar batek induskailu batekin txikitu zuela, ustezko altxorren bila.
  • Zenbait mito, batzuk oso zaharrak, lotuta geratu dira megalito hauei. Esate baterako, Tartaloetxeko trikuharrian, bertako ehiztarien eta lehenengo artzainen arteko borrokak. Kristautasunaren etorrera Euskal Herrira. Aurreneko nekazaritzarena...
  • Deigarria da, dena den, artzain eta baserritarren artean megalito horiek jendearen hilobiak zirelako ezaguera gaur egun arte heldu izana, kontuan harturik dirudienez duela milaka edo ehunka urte ez direla horretarako erabili. Hala ere, hori ez dago gaur egun oso argi ere, zenbait aurkikuntzak erakusten dutenez hainbat lurperatze oso berriak baitira. Fenomeno berbera ikusi ahal izan da Asturiasko zenbait trikuharritan. Horrek argituko liguke zergatik heldu den gaur egun arte ezaguera hori: artzainen kulturak Erdi Aro arte behintzat hilobitzat erabili dituelako zenbait trikuharri, nahiz eta gutxi izan. Kontuan hartu beharrekoa da, dena den, oso trikuharri gutxi induskatu direla egungo datazio teknikekin. Beraz, daitekeena da gai horretaz etorkizunean datu berriak eskuratu ahal izatea.

Trikuharriak Euskal Herrian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Araban[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gipuzkoan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jentilarri trikuharria, Aralar.


Nafarroa Beherean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroa Garaian[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Lapurdin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuberoan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Trikuharri Aldatu lotura Wikidatan

Kanpo Loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bideoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]