Arabako Errioxako kuadrilla

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Arabako kuadrillari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errioxa (argipena)».
Arabako Errioxako kuadrilla
Araba, Euskal Herria

Arabako errioxa.jpg

Arabako Errioxa udazkenean, Guardiatik.
Kokapena

Arabako Errioxako kuadrilla armarria

Arabako Errioxako Kuadrilla.svg
Ezaugarriak
Azalera 315,83 km²
Biztanleria 11.360 (2010)
Dentsitatea 36 biztanle/km²
Udalerriak 15
Herririk handiena Oion (3.246 biztanle)

Arabako Errioxako kuadrilla edo Arabako Errioxa (ofizialki Biasteri-Arabako Errioxako Eskualdea[1]) Araba osatzen duten zazpi kuadrilla edo eskualde administratiboetako bat da, Errioxa eskualde geografikoaren zatia. Hiriburua Guardia da; hala ere, Oion da udalerririk jendetsuena (3.246 biztanle 2010ean).

Ebro ibaiaren ertzean dago kokatuta eta klima mediterraneoa du. Ardo ekoizpena da jarduera ekonomikorik garrantzitsuena.

Udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondoko udalerriak biltzen ditu:

# Udalerria Kontzejuak Alkatea Alderdi politikoa Biztanleria
(2010)
Biztanleriaren %-a Azalera (km²)
1 Bastida Buradon Gatzaga Ignacio Gil Orive PP 1.471 12,9 38,17
2 Bilar Gerardo Olano Medrano EAJ 367 3,2 17,50
3 Ekora Iñaki Ibáñez Fenández PP 286 2,5 18,80
4 Eltziego Luis Aldazábal Ruiz de Viñaspre (Zieko Bai) 1.051 9,2 16,32
5 Kripan Luis Agustín Loero Marañón EAJ 195 1,7 12,52
6 Guardia Campillar, Páganos, Serna Manuel Amézaga Cuende PP 1.512 13,3 81,08
7 Lantziego Alfonso Gonzalez EAJ 696 6,2 24,20
8 Lapuebla de Labarca Daniel Espada Garrido EAJ 866 7,6 5,99
9 Leza José Ignacio Pérez de Loza Martínez de Cañas EAJ 236 2,1 9,92
10 Mañueta Roberto Blanco PP 329 2,9 9,46
11 Moreda Araba Míriam Garrido Remírez de Ganuza PSE-EE 249 2,2 8,67
12 Navaridas Miguel A. Fernandez PP 211 1,9 8,92
13 Oion Gorrebusto
Labraza
Rubén Garrido Remírez de Ganuza PP 3.246 28,6 45,16
14 Samaniego Cristóbal Zuñeda Berganzo EAJ 329 2,9 10,64
15 Villabuena Araba Juan José García Berrueco EAJ 316 2,8 8,48
Arabako Errioxako kuadrilla 11.360 100 315,83

Inguru naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualdea Bernedoko mendatetik ikusita.

Arabako Errioxa Ebro ibaiaren sakonunearen barnean dago, Toloñoko mendilerroak iparraldean eta Ebro ibaiak, hegoaldean, mugatuta. Kantauri itsasotik gertu dagoen arren klima kontinental leuna du Arabako Errioxak (urtean 16,7 gradu batez beste eta 430 mm ur).

Landarediari dagokionez landareak mediterraneoak dira nagusi, ezpela, artea, pinua eta makala ibaien inguruan. Ebro ibaia da Arabako Errioxako ibai nagusia, eta bertan isurtzen dute ura Toloñoko mendilerrotik jaisten diren errekek (Herrera, Mayor, Pisarnoso, Acequia, Gines, Uneba, Galijo, Viñaspre, Valvarriñaga, Conchaval, Buenpajera eta Valdevaron).

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

K.a. 5000. urtetik, Mesolitotik, hainbat herri finkatu edota igaro dira Arabako Errioxatik. Atlantiko eta Mediterraneo aldeetako kulturen arteko bilgunetzat hartu izan da Arabako eskualde hori (kultura zelta, zeltiberiarra eta euskalduna). Erromatarrak Ebroko goi arroan egokitu zirenean, herri euskaldunak (autrigoiak, barduliarrak edo baskoiak) bizi ziren Arabako Errioxan.

V. mendetik aurrera, Erromako inperioa deuseztu ondoren, bisigodoen begiradapean geratu zen Arabako Errioxa euskalduna. VIII. mendean, Errioxako lurrez jabetu ziren arabiarrak. X-XI. mendeetan, Nafarroako eta Gaztelako koroek gutiziaturiko eremu bihurtu zen Araba guztia. Arabako Errioxa Nafarroako lurra zen, Lizarraldeari zegokiona eta hala iraun zuen XVI. mende hasiera arte. XV. mendean hasi zen, gaztelerak bultzatuta, euskararen gainbehera Errioxan.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntzari dagokionez, gaztelania da nabarmen nagusi Errioxa Arabarrean. 1996an, 978 euskaldun, 831 ia-euskaldun eta 7.673 erdaldun bizi ziren bertan. Nolanahi ere, ia-euskaldunen kopuruari erreparatuta ikus daitezkeenez, indar aipagarria hartu du euskalduntzeak azken urteotan.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alor ekonomikoan, eskualde aberatsa da Errioxa Arabarra. Industriak osatzen du eskualdeko balio erantsiaren zatirik handiena: 1996ko datuen arabera, sektore horrek ekartzen zuen aberastasunaren % 46, 4 puntutan Arabako batez bestekotik gora. Nolanahi ere, datu hori zehaztu beharrekoa da, batez besteko horretan aparteko eragina baitu Oion udalerri jendetsu eta industrialak.

Bestalde, oro har ardogintzari lotutako lehen sektoreko jarduerek aparteko garrantzia dute eskualdean. Ardogintzaren inguruan, bestalde, zerbitzuak eta turismoari zuzendutako jarduerak ere eraberritzen ari dira Errioxa Arabarrean azken urteotan.

Ardogintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errioxa mahats lurralde oparoa izan da historian zehar, eta, Nafarroarekin batera, ardoz hornitu ditu luzaroan iparraldeko euskal lurraldeak. Mundu osoan ospetsu bihurtu da gaur egun Errioxako ardoa. Mediterraneo aldeko erromatarrek irakatsi bide zizkieten errioxarrei mahatsa lantzeko eta ardoa egiteko teknikak. Erdi Aroan bere horretan iraun zuten teknika horiek. XIX. mendearen bukaeran, teknika berriak abiarazi zituzten Errioxako ardogintzan Bordele aldeko ardogile frantsesek eta gaurko egunean ardo industria modernoa dago Errioxan.

Eskualdea Errioxako ardoa ekoizten duen hiru azpi-eskualdeetako bat da. Tartean, Guardia, Eltziego eta Lantziego dira herri ekoizle nagusiak.

Pertsonaia ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arabako Errioxako kuadrilla