Bilboaldea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Picto infobox map.png
Bilboaldea
Bizkaia, Euskal Herria

Panorama de Bilbao (Espagne) (3475116499).jpg

Bilboaldearen ikuspegia.
Kokapena
Bizkaia - Bilboaldearen kokapena.svg
Ezaugarriak
Azalera 494,7 km²
Biztanleria 892.747 (2016)
Dentsitatea 1.805 biztanle/km²
Udalerriak Alonsotegi, Arrankudiaga, Arrigorriaga, Barakaldo, Barrika, Basauri, Berango, Bilbo, Derio, Etxebarri, Erandio, Galdakao, Gorliz, Getxo, Larrabetzu, Leioa, Lemoiz, Lezama, Loiu, Muskiz, Ortuella, Plentzia, Portugalete, Santurtzi, Sestao, Sondika, Sopela, Trapagaran, Ugao-Miraballes, Urduliz, Zamudio, Zaratamo, Zeberio eta Zierbena
Herririk handiena Bilbo (342.481 biztanle)
Satelite irudia

Bilboaldea[1] osatzen dute Bizkaiko hiriburuak berak, Ibaizabal ibaiak bere ibilguaren azken erdialdean eratzen dituen Eskuinaldeak eta Ezkerraldeak. Orotara, 900.000 biztanle inguru bizi dira eskualde honetan. Eskualde honek, inguruko beste udalerri batzuekin batera, Bilboko metropoli eremua osatzen du.

Iparraldean Bizkaiko golkoa du, mendebalean Meatzaldea, ekialdean Uribe-Kosta eta Txorierri, eta hegoaldean Enkarterri eta Nerbioi Ibarra.

Gaztelaniazko izenaren kalko gisa Bilbo Handia izena maiz erabiltzen bada ere, eskualdearen euskal izen arautua Bilboaldea da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bilboko historia»

Garapen urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mende eta XX. mendeetako garapen industrial handiaren ondorioz, gaur egun Bilboaldea izenez ezagutzen den eskualdearen garapena gertatu zen. Industria, zerbitzu eta etxebizitza ugari eraiki ziren. Erdi Aroan sorturiko hiribildu askok horrela, aurretik ezagutu gabeko hazkundea bizi izan zuten.

Antzina Portugalete eta Bilbo izan ziren eskualdeko hiririk garrantzitsuenak; aipaturiko mende hauetan zehar,berriz, beste herri txiki askoren biztanleria izugarri hazi zen. Bilboaldearen kontzeptua beraz, industrializazioaren agerpenarekin bat dator. Bilboren hazkunde handia zela eta, bere inguruko elizateen anexioak bultzatu ziren, Abandoko Elizatearena XIX. mendearen amaieran, eta Deustuko Elizatea eta Begoñako errepublikarena XX. mendearen hasieran. Horixe izan zen lehenengo "Bilbo Handia", lehen anexioekin batera lortu zena.

Berez, "Bilbo Handia" (Gran Bilbao izenaz) eskualdearen agerpena frankismo garaian gertatu zen. Garai hartako agintaritzak, Bizkaiko probintzia hobeto egituratzeko asmoarekin, hainbat udalerriren arteko anexioak bultzatu zituen. Anexio horiek, anexionaturiko udalerrien iritzia kontuan hartu gabe egiten zirenez gero, kontrako iritzi asko sortu ziren,hori (1980ko hamarkadako desanexio prozesuaren arrazoietako bat izan zen).

Bilboren "beharrizanak" asetzeko Erandio, Sondika, Loiu, Lezama, Derio eta Zamudio anexionatu ziren 1940 eta 1966 urteen artean. Aurretik ezagutu gabeko hazkunde industrialak, milaka etorkin etortzea ekarri zuen, eta biztanle berri horien guztien etxebizitza beharrizanak asetzeko balio izan omen zuten anexio horiek. Dena den, Bilbok garai hartan baliabide urriak izateak, ondorengo hamarkadako krisialdi ekonomikoarekin batera, anexionaturiko herriek jasan zuten utzikeria areagotu baino ez zuen egin.

Desanexioak eta gaur egungo egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Utzikeria horrek, 1980/3 Legearekin batera (zeinaren bidez Bilboaldearen Korporazio Administratiboa desegin zen[2]), 1983. urteko desanexio oldea ekarri zuen. Urte hartan, 1940tik aurrera anexionaturiko udalerri guztien independentzia ekarri zuen. Gaur egun, Bilbo gune metropolitarraren erdigunea izaten jarraitzen du, inguruko herrietako biztanleak erakartzen dituena. Inguruko udalerrien egoera asko hobetu da garapenkeriaren urteetatik, eta gaur egun ez da bizi 1960ko hamarkadako utzikeria eta zerbitzuen falta bezalakorik.

Inguruko herriekin lotune administratiborik ez dagoen arren, Bilbo eta gune metropolitarrak bat bezala aritzen dira arlo askotan. Esaterako, garraio publikoa sustatzeko Bizkaiko Garraio Partzuergoak gune metropolitarreko garraio guztien arteko elkarlana bultzatu du azken hamarkadetan. Horrek, metropoliko bizilagunek garraio beharrizanak hobetu ditu. Etorkizunari begira, gero eta handiagoa izango da udalerri ezberdinen arteko elkarlana.

Udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboaldeko iparraldearen panorama
Bilboaldeko iparraldearen panorama

Bilboaldea osatzen duten udalerriak zehazterakoan, definizio ezberdinak erabiltzen dira. Bizkaiko foru aldundiak emaniko definizioaren arabera, gune metropolitarra edo Bilbo Handia Muskizetik Galdakaora eta Zeberiotik Lemoizera hedatzen da. Bizkaiko Foru Aldundiaren Bilboalderako Lurralde Zati Egitasmoak udalerri horiek biltzen ditu.

Bilboko metropoli eremua (35 udalerri)

Udalerria
Azalera (km²)
Biztanleria (2016)[3]
Dentsitatea(bizt/km²)
Abanto-Zierbena 18,03 9.570 530,78
Alonsotegi 16,0 2.855 178,44
Arrankudiaga 20,8 1.006 48,37
Arrigorriaga 22,8 12.029 527,59
Barakaldo 24,3 98.403 4.049,51
Barrika 7,8 1.561 200,13
Basauri 7,2 40.876 5.677,22
Berango 8,8 7.116 808,64
Bilbo 41,3 342.481 8.292,52
Derio 7,4 6.496 877,84
Erandio 18,7 23.906 1.278,40
Etxebarri 3,3 10.951 3.318,48
Galdakao 31,7 29.269 923,31
Getxo 11,9 77.759 6.534,37
Gorliz 10,2 5.655 554,41
Larrabetzu 21,5 2.057 95,67
Leioa 8,5 30.793 3.622,71
Lemoiz 14,3 1.244 86,99
Lezama 16,5 2.353 142,61
Loiu 15,3 2.277 148,82
Muskiz 20,8 7.449 358,13
Ortuella 7,7 8.358 1.085,45
Plentzia 6,3 4.360 692,06
Portugalete 3,2 46.372 14.491,25
Santurtzi 7,2 45.703 6.347,64
Sestao 3,5 27.286 7.796,00
Sondika 6,3 4.461 708,10
Sopela 8,4 12.592 1.499,05
Ugao-Miraballes 5,2 4.088 786,15
Urduliz 7,8 4.128 529,23
Trapagaran 13,1 11.938 911,30
Zamudio 18,1 3.183 175,86
Zaratamo 10,0 1.609 160,90
Zeberio 47,1 1.069 22,70
Zierbena 18,0 1.494 83,00
Guztira 494,7 892.747 1.804,62

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aretoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Idazleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bilboaldeko idazleak»

Musikariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bilboaldeko musika taldeak»

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itsasadarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko itsasadarra eskualdearen ardatz naturala dugu, hiriburuan hasi (Abusu auzoan) eta Abran amaitu, Kantauri itsasoan.

Azken urteotan ingurua biziberritzen dabiltza, eta gaur egun bertan bizi den fauna gero eta ugariagoa da.

Mendiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bilboaldea Aldatu lotura Wikidatan

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]