Getaria (Gipuzkoa)
|
Getaria |
|
|---|---|
 Gipuzkoa |
|
 |
|
| Izen ofiziala | Getaria |
| Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea |
Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Urola Kosta |
| Alkatea | Nika Lertxundi (Bildu) |
| Herritarra | getariar |
| Koordenatuak | 43°18′12″N 2°12′16″W / 43.30333°N 2.20444°WKoordenatuak: 43°18′12″N 2°12′16″W / 43.30333°N 2.20444°W |
|
|
|
| Eremua | 10,6 km2 |
| Garaiera | 0-278 m |
| Distantzia | 24 km Donostiara |
| Posta kodea | 20808 |
| Biztanleria | 2.666 bizt (2011) |
| Dentsitatea | 251,51 bizt/km² |
| Sorrera | 1209 hiri gutuna |
| http://www.getaria.net | |
Getaria Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko udalerria da, itsas bazterrean kokatua. Ekialdean Zarautz du eta mendebaldean Zumaia. 2011n, 2.666 biztanle zituen.
Getaria Juan Sebastian Elkano marinelaren jaioterria da, munduri bira osoa eman zion lehena izandakoa. Euskal kostaldeko turismogune ezaguna da, Getariako Txakolinaren sorleku nagusia. Bertan dago San Anton mendia, lehorrera lotua dagoen mendixka ezaguna, kostaldeko itxura aipagarria.
Eduki-taula |
[aldatu] Geografia
[aldatu] Itsasoa
Herriko kaia Euskal Herriko garrantzitsuenetarikoa dugu. Historikoki, azpimarratzekoa da Juan Sebastian Elkano nabigatzailea, Magallanesekin batera, itsasoan zehar, munduko itzulia egiten lehena izan zena.
Bi hondartza ditu Getariak, Gaztetape eta Malkorbe.
[aldatu] Auzoak
Herriak lau auzo ditu herriguneaz gain:
[aldatu] Historia
Getariako hiribildua XIII. mendearen hasieran fundatu zuen Alfontso VIII.ak Donostiako Forua eman zionean. Gaztelako erregeek merkataritza-arloko pribilegio garrantzitsuak eman zizkioten eta hasiera-hasieratik izan zen portu- eta marinel-gune nabarmena.
1397an San Salbador elizan bildu zen Gipuzkoako Anaidiaren Batzarra, Gipuzkoako foru-legeriaren oinarri izan ziren ordenantzak onartzeko.
1597an hiribilduaren zati handi bat suntsitu zuen sute garrantzitsu bat pairatu zuen eta, geroztik, bere historian zehar hainbat gerrak eragindako hondamenak jasan dituen arren, Getariak Erdi Aroko jatorrizko hirigintza-ezaugarriak gordetzen ditu oinplanoan eta bide-trazaduran, baita bere lursail-egituraren zati handi batean ere.
[aldatu] Ondarea
Getaria bastida gisako hiribildua da, kokatzen den lurraren topografiak nabarmen baldintzatzen duen oinplano angeluzuzena daukana. Bide-bilbea aldapa handiko lau kale paralelok osatzen dute: San Roke, Elkano, Kale Nagusia eta Aldamar kalea, kantoiek zeharka ebakitzen dituztenak. Hegoaldetik iparralderako norabidean dauden kaleak kairaino jaisten dira; XV. mendean egin zen betelan honek hiribildua San Anton mendiarekin lotu zuen.
Erdi Aroko harresietatik aztarna gutxi geratzen dira pilotaleku aldean eta Aldamar dorrearen inguruetan. XVII. mendean hiribilduko defentsak indartu egin ziren, hegoaldean eta iparraldean bastioi eta bateriaz hornitutako harresiak ezarriz. Iparraldean, itsasorantz orientatuta, Katrapona-bekoa egungo tunela hiribildura sartzeko zubi altxagarriz hornitutako atea zen.
Bide-trazaduraz gainera, Getariak Berant Erdi Aroko lursail-zatiketaren ezaugarriak gordetzen ditu: aurrealde estu eta sakonera handiko mehelin komuneko etxez osatutako etxadi trinkoak. Eraikuntza-tipologia nagusiak eutsi egiten die tradiziozko ezaugarriei: eraikinek behe-solairua eta bi solairu dituzte eta bi isurkiko teilatua, teilatu-gailurra fatxadaren paralelo dutela. Eraikuntza batzuetan bao eta apaingarri gotikoak aurki daitezke oraindik ere. Era berean, goiko solairuetan zurezko egitura duen eraikuntzaren bat ere badago.
San Salbador eliza gotikoa arte- eta arkitektura-interes paregabea izateaz gain, leku historiko ospetsua da, bertan bildu baitzen 1397an Gipuzkoako Anaidiaren Batzarra, Gipuzkoako foru-legeriaren oinarri izan ziren ordenantzak onartzeko.
Halaber, badira beste zenbait eraikin interesgarri: Aldamar dorre gotikoa, irtenune batean kokatua, Joan Sebastian Elkanoren omenez eginiko monumentutik hurbil; Zarautz eta Olasotarren dorrea, elizaren parean kokatua; Elkanoren omenez eginiko monumentua, 1920ko hamarkadako obra eklektikoa; eta Udaletxe zaharraren eraikina, Kale Nagusian kokatua.
Cristobal Balenciaga museoa herrigunetik hurbil dago.
1996ko otsailaren 27an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen Getariako Hirigune Historikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna[1].
[aldatu] Demografia
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.330 | 1.536 | 1.809 | 2.006 | 2.005 | 2.082 | 2.253 | 2.658 | 2.415 | 2.349 | 2.406 | 2.628 |
[aldatu] Udal hauteskundeak
| Alderdiak | 2011 | 2007 | ||
| Botoak | Zinegotziak | Botoak | Zinegotziak | |
| Bildu | 751 | 5 | - | - |
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 651 | 5 | 668 | 8 |
| Aralar | 154 | 1 | 247 | 2 |
| Eusko Alkartasuna (EA) | (Bildu barruan) | (Bildu barruan) | 85 | 1 |
[aldatu] Euskara
[aldatu] Iruditegia
-
Getariako sarrera.
-
Mahastietatik ikusita.
[aldatu] Txakolina
Getaria txakolina ekoizteko leku tradizionala da, eta gaur egun honekin lotuta jatorrizko izendapena dauka.
[aldatu] Getariar ezagunak
- Juan Sebastian Elkano (1487-1526), nabigatzailea.
- Domingo Bonetxea (1711-1775), nabigatzailea.
- Manuel Agote Bonetxea (1775-1803).
- Jose Frantzisko Iturzaeta Eizagirre (1788-1853), kaligrafoa.
- Joakin Frantzisko Barroeta Aldamar (1788-1866), politikaria.
- Cristobal Balentziaga (1895-1972), jostuna.
- Pepita Enbil (1918-1993), kantaria eta Placido Domingo espainiar tenorearen ama.
- Aitor Arregi (1971-), futbolaria eta chef-a.
- Aintzane Ezenarro (1971-), politikaria.
- Gari Berasaluze (1975-), idazlea.
- Jokin Argote (1982-), pilotaria.
[aldatu] Erreferentziak
-
Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).
[aldatu] Kanpo loturak
| Getariako auzoak | ||
|---|---|---|
|
Askizu | Meaga | San Prudentzio | Eitzaga |
||
|
|||||||
|
|||||||
