Bizkaiko golkoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bizkaiko golkoa
Bay of Biscay from Aqua (2004-05-16).jpg
Bizkaiko golkoko fitoplaktonaren mapa
Bizkaiko golkoa non dagoen adierazten duen Europa-ko/-go/-eko mapa
Bizkaiko golkoa
Ozeanoa Ozeano Atlantikoa
Koordenatuak 45°30′N 4°20′W / 45.500°N 4.333°W / 45.500; -4.333Koordenatuak: 45°30′N 4°20′W / 45.500°N 4.333°W / 45.500; -4.333
Azalera 225.000 km²
Sakonera 4.735 m.

Bizkaiko golkoa Ozeano Atlantikoaren adarra edo golkoa da. Ipar-ekialdetik hego-mendebaldera eskualde hauek ditu mugakide: Bretainia, Pays de la Loire, Poitou-Charentes, Landak eta Gironda (Akitania), Lapurdi, Gipuzkoa, Bizkaia, Kantabria, Asturias eta Galizia.

225.000 km²-ko luze-zabalera du guztira, eta sakonerarik handieneko tokian 4.735 metro sakon da. Uraren gatz kopurua %35 da.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Golkoari Bizkaiko golkoa deritzo, baina Galiziako Estaca de Bares muturretik Aturriraino doan kostaldeko itsasguneari Kantauri itsasoa deritzo.[1][2] Erromatarrek Sinus Kantabrorum izena eman zioten K. a. I. mendean, "Kantabrien Ozeanoa", alegia. Iparraldeko zatiari, berriz, Sinus Aquitanus edo Mare Aquitanicum (Akitanien Ozeanoa) zioten.[3][4]

Euskaldunen Itsasoa izena ere eduki izan du, batez ere Euskal Herritik kanpo. Frantsesez Golfe de Gascogne, bretoieraz Pleg-mor Gwaskogn eta gaskoiz Golf de Gasconha izena du, hitzez hitz "Gaskoiniako golkoa".

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nazioarteko Erakunde Hidrografikoak honela adierazten du bere mugak: "Ortegal (43°46′N 7°52′W / 43.767°N 7.867°W / 43.767; -7.867) eta Penmarc'h (47°48′N 4°22′W / 47.800°N 4.367°W / 47.800; -4.367) lurmuturrak batzen dituen lerroa".[5]

Itsaso barreneko muga sakontasun handiak (3.000-4.000 m) hasten diren lekuan jarri ohi dira. Espainiako iparraldeko kosta labartsua da, eta itsaso hondoko zola ere malkartsua da oso. Sakontasun handienak itsasertzetik aski hurbil daude (Matxitxakotik 10 km-ra gabe 1.000 m-ko sakontasuna, eta ia 3.000 m-ko sakontasuna Bizkaiko itsasertzetik 40 km-ra).

Frantziako kosta, berriz, laua eta apala da; itsaso hondoko zola ere lehorreko ordokiaren jarraipena da, eta kontinente plataforma oso zabala du; Arroxelako latitudean, adibidez, kontinente plataformaren sakontasun mugatzat ematen den 200 m-ko marra batimetrikoa itsasertzetik 200 km-ra aurkitzen da. Capbreton parean, gouf izeneko ur azpiko arroila edo fiordoa dago, kostaldea higaduratik gordetzen duena.

Kantauri itsasoaren punturik sakonena Llanestik iparraldera aurkitzen da, 160 km-ra: 5.098 m-ko sakontasuna. Bai Espainia iparraldeko kosta eta bai Frantzia mendebalekoa, arrantza leku aberatsak dira biak plankton askoko aldeak baitira. Uraren gatz proportzioa ez da handia (% 3,5 itsaso barrenean), eta uraren azaleko tenperatura 10-11 °C izaten da urtarrilean eta 18-20 °C uztail-abuztuan, Golkoko itsaslasterrak epeltzen baitu.

Ibaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaiko golkoan isurtzen diren ibai nagusiak hauexek dira, mendebaldetik ekialdera eta hegoaldetik iparraldera:

Eo, Nalon, Pas, Ason, Deva, Miera, Besaya, Nansa, Nerbioi-Ibaizabal, Urola, Oria, Bidasoa, Aturri, Dordoina, Charente, Garona, Loira eta Vilaine.

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaiko golkoaren kostaldean dauden hiri nagusiak Bordele, Brest, Nantes, Arroxela, Baiona, Biarritz, Donostia, Bilbo, Santander, Gijón eta Avilés dira.

Portuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Merkataritzakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat merkataritza portu garrantzitsu dago:

Arrantzakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendebaldetik ekialdera eta hegoaldetik iparraldera, hauexek ditugu nagusiak:

Fauna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arantza-eremua zeharo ustiaturik dago eta espezie asko iraute egoera larrian daude: bisigu, legatz edo antxoa. Berdela edo hegaluzea, berriz, arrisku gabe ustiatzen dituzte. Espezie batzuk ia iraungiturik dugu: azken sardako balea XX. mendearen hasieran ehizatu zuten Orio parean. Hala ere, gero, espezimen batzuk ikusi dituzte.[6] Hala eta guztiz ere, itsas-ugaztunak topatzeko eremu paregabea da oraindik.

Itsas-hegazti asko ditu, nagusienak zangak eta antxetak izanik.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bizkaiko golkoa Aldatu lotura Wikidatan