Nafar-lapurtera

Euskalkien hedapena mapa zaharraren arabera.

Nafar-lapurtera iparraldeko euskalkia da, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Nafarroako eta Urdazubi, Zugarramurdi eta Luzaiden hitz egiten dena.

Baztango eta Aezkoako herrietan tarteko hizkeraz mintzatzen dira, nafarrera eta nafar-lapurteraren artekoa.

Lapurtera motak

• Lapurtera klasikoa: XVII. mendean Materrek, Joanes Etxeberri Ziburukoak eta Pedro Axularrek, beste askoren artean, erabili zuten euskara, Donibane eta Sara herrietako euskaran oinarritua, Joanes Leizarragak aurreko mendean erabili zuenetik arras ezberdina; euskara batuaren aitzindari eta oinarrietako bat.
• Gaur egungo nafar-lapurtera.

Gaurko sailkapena

██ Nafar-lapurtera

Tradizionalki, lapurtera eta behenafarrera bereizirik sailkatu izan dituzte, baina Koldo Zuazoren arabera gaur egun euskalki bakar bat osatzen dute hiru azpimultzotan banatuta:

1. Sartaldea: Lapurdiko barnealdean Ahetze, Senpere, Ainhoa eta Sara eta Nafarroako Zugarramurdi eta Urdazubi hartzen ditu barne azpieuskalki honek.
2. Erdigunea: Lapurdi Ekialdea eta Nafarroa Behereko Lekuine eta Baigorriko Kantonamendua ditugu azpimultzo honetan.
3. Sortaldea: Nafarroa Behereko Arberoa, Oztibarre eta Garaziko eskualdeetan eta Luzaiden (Nafarroa) hedatzen da.

Tarteko hizkerak

Zuazoren arabera, tarteko hizkerak mendebaldean Lapurdiko kostaldean Hendaiatik Bidarteraino eta barnealdean Azkaine, Arbona, Basusarri eta Arrangoitzen, eta ekialdean Amikuze (Nafarroa Beherea) eskualdea eta Pettarrako (Zuberoa) mendebaldea.

Neurri txikian (eta gero eta txikiagoan) bada ere, Oiartzualdeko eta Bidaso Behereko hizkerek badute lapurteraren ezaugarririk, XVI. mende arte lapurterak izan baitzuen eraginik handiena Gipuzkoako ipar-ekialdeko eremu horretan.

Kanpo loturak

• (Euskaraz)Lapurtera klasikozko aditz laguntzailea
• (Euskaraz)Koldo Zuazo, "Euskalkien jatorriaz eta bilakaeraz", Berria 2007-XII-9