Luzaide
|
Luzaide |
|||
|---|---|---|---|
 Nafarroa |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Luzaide / Valcarlos1 | ||
| Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea |
Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Zangozako merindadea Auñamendiko eskualdea |
||
| Alkatea | Fernando Alzón Aldabe (Luzaidegatik) |
||
| Herritarra | luzaidar | ||
| Koordenatuak | 43°5′35″N 1°18′4″W / 43.09306°N 1.30111°WKoordenatuak: 43°5′35″N 1°18′4″W / 43.09306°N 1.30111°W | ||
|
|
|||
| Eremua | 44,82 km2 | ||
| Garaiera | 365 m | ||
| Distantzia | 64 km Iruñera | ||
| Posta kodea | 31.660 |
||
| Biztanleria | 407 bizt (2010) | ||
| Dentsitatea | 9,08 bizt/km² | ||
| www.luzaide-valcarlos.net http://www.luzaide-valcarlos.net/hasiera.php www.luzaide-valcarlos.net | |||
| 1- Euskaltzaindiaren onomastika datutegia. | |||
Luzaide Nafarroako iparraldean dagoen udalerri mugakoa da, bestaldean Nafarroa Beherea duena. Herria Nafarroako hiriburutik 65 kilometrora kokatzen da eta 418 biztanle ditu 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera.
Eduki-taula |
[aldatu] Historia
[aldatu] Inguru naturala eta kokapena
Luzaide, Zangozako merindadearen ipar-mendebaldeko muturrean dago, Lapurdiko mugatik gertu, eta Nafarroako hiriburutik 64 kilometrora.
Mendebaldean Banka eta iparraldean Lasa (Baigorri), ekialdean Arnegi (Garazi) eta hegoaldean Orreaga mugakide ditu. Azken honekin Ibañeta mendateak lotzen du.
[aldatu] Klima
Luzaiden, itsasoaren mailatik 320 metrora, Nafarroako gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[1]
[aldatu] Banaketa administratiboa
Udalerria zazpi auzoz osatua dago:
[aldatu] Demografia
| 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2006 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 933 | 973 | 1.048 | 850 | 880 | 940 | 818 | 823 | 686 | 595 | 540 | 427 | 423 |
2008ko erroldaren arabera, 75 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %17,81 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).
[aldatu] Ondarea
Santiago Apostuluaren parrokia, antzinako eliza baten hondarren gainean eraiki zen, herriko etxe gehienak bezala. Izan ere, Konbentzio Gerran, 1793an, frantsesek herriari su eman zioten. Gaur egungo eliza modernoaren portikodun fatxada hiru arkuz osaturik dago. Oinarri karratukoa da eta piramide itxurako estaldura dauka.
Elizaren barruan, estilo pizkundetarreko zilarrezko XVI. mendeko gurutzea dago.
[aldatu] Euskara
Gaur egungo luzaidarren %65 euskal hiztunak dira, eta Koldo Zuazok bertako hizkera nafar-lapurteraren sortaldeko euskaran sailkatzen du, bertzeak bertze Baigorri eta Donibane Garaziko aldaerekin lotuta.
[aldatu] Kultura
[aldatu] Bolantak
Luzaideko folklorearen ikur nagusia bolantak dira, ikusgarri eta dotore jantzitako dantzariak alegia, Pazko Igandean agerraldia egiten dutenak. Festa honen jatorria inauterietatik dator, eta egindako dantzek "bolant-iantzak" izena hartzen dute, jauziak, kalapita-iantzak eta makilarienak barne.
Pertsonaia artean ziratepekoak, gorriak, zapuriak, makilariak eta bolantak eurak dira, eta hauen guzien atzetik "atxo ta tupinak" joaten dira.
Jantziei dagokienez, txapel gorria, espartinak, atorra zuria eta kotoizko prakak, urrezko eskubandak, kaskabiloak eta zinta hori eta gorriak eramaten dituzte bolantek.
[aldatu] Azpiegitura eta garraioak
La Estellesa autobus konpainiak Luzaide Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
[aldatu] Politika
[aldatu] Udal hauteskundeak
2007tik Luzaideko alkatea Luzaidegatik taldeko Fernando Alzón Aldabe da. Urte horretan Udaletxeko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak hamabost izan ziren (emandako guztien %5,17) eta boto zuriak bost (%1,82). Abstentzioa %21,20koa izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| Luzaidegatik | 179 | 5 |
| Nafarroa Bai | 91 | 2 |
2011ko udal hauteskundeetan Luzaidegatik izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; 160 boto eta 7 zinegotziak. Alkatetza berriro Alzónen eskuetan geratu zen[2].
[aldatu] Udaletxea
- HELBIDEA: Elizalde kalea, z/g
[aldatu] Alkateak
| 1979-1983 | ||
| 1983-1987 | ||
| 1987-1991 | ||
| 1991-1995 | ||
| 1995-1999 | ||
| 1999-2003 | ||
| 2003-2007 | Juanjo Camino Camino | Aralar |
| 2007-2011 | Fernando Alzón Aldabe | Luzaidegatik |
| 2011-2015 | Fernando Alzón Aldabe | Luzaidegatik |
[aldatu] Luzaidar ezagunak
- Juan Etxamendi (1792-1879), bertsolaria.
- Enrike Zubiri "Manezaundi" (1867-1943), euskal idazlea.
- Fernando Arretxe (1961-), pilotaria.
- Iker Arretxe (1985-), pilotaria.
[aldatu] Ikus, gainera
[aldatu] Erreferentziak
[aldatu] Bibliografia
- "Luzaideko euskara Nikolas Polit zenaren izkribuetan". Jose Maria Satrustegi. EHU, 1986.
- "Luzaideko Euskararen Hiztegia". Peio Kamino eta Patxi Salaberri. Nafarroako Gobernua.
[aldatu] Kanpo loturak
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Luzaideko udalaren webgunea.
- (Gaztelaniaz) Luzaideri buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- Bolantak "Youtube"n
- Elizaldea auzoaren ikuspegia Google Street View-n.
|
|||||||
.svg)
