Oltza zendea

Oltza zendea
Nafarroa
Izen ofiziala	Cendea de Olza <> Oltza zendea
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Iruñeko merindadea Iruñerria
Alkatea	Pedro María Azparren Ocaña (Oltzako Herria)
Herritarra	oltzar
Koordenatuak	42°49′21″N 1°45′14″W
Eremua	40,60 km2
Garaiera	395 m
Distantzia	10 km Iruñera
Posta kodea	31171
Biztanleria	1.785 bizt. (2012)
Dentsitatea	43,97 bizt./km²

Oltza zendea Nafarroako udalerria da, Iruñeko merinerrian kokatua. Iruñerriko zendea zaharra, honako herri hauek osatzen dute: Aratzuri, Artazkotz, Asiain, Ibero, Izkue, Izu, Lizasoain, Oltza eta Ororbia (herriburua).

2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 1.785 biztanle zituen.

Iruñerriko Mankomunitatea zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñean inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Inguru naturala eta kokapena

Oltza Zendea Nafarroa erdialdean dago, Iruñerriko gune metropolitarraren ipar-mendebaldean, eta Nafarroako hiriburutik hamar bat kilometrora.

Iparraldean Ollaran, Orkoien eta Itza Zendearekin egiten du muga, ekialdean Iruñea eta Barañainekin, hegoaldean Zizur Nagusia, Zizur Zendea eta Etxaurirekin, eta mendebaldean Goñerrirekin.

Klima eta landaredia

Udalerriak azpimeditarraneo motako klima dauka, prezipitazioak urte osoan zehar ugariak diren arren, udaberri eta udazken garaian izaten dira ugarien 1.000mm eta 1.400mm euri jausten da urteko 120 egun euritsuetan. Tenperaturak 10 eta 13 gradu bitartekoak izaten dira eta udan bi hilabete idor izaten dira, (uztaila eta abuztua).

Landaredia klimaren araberakoa da, haritzak, birlandaturiko pinu lariziarrak, eta udalerriko gunerik altuenetan pagoren bat.

Estazio meteorologikoa

Zendeako Arazuri kontzejuan, ur zikinen araztegiaren ondoan eta itsasoaren mailatik 396 metrora, Nafarroako gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia

Herriaren izena lehen agertzen den dokumentu idatzia 1427. urtekoa da. XIX. mendearen erdialdera arte Oltza jaurerria izan zen, Nafarroako udalerri gehienak bezala. Zendea osatzen zuten jatorrizko hamar herriak, Zendearen zati izaten jarraitu zuten 1835 eta 1845 urteen artean egindako erreforma administratiboaren ondoren ere. Zenbait urtez eta 1857ko errolda arte, herri bakoitzak berezko udalerria izan zuen; harrezkero udalerri bakarrean bilduta daude, Orkoienen kasuan izan ezik: 1992an herri horrek, alde handiz zendean biztanle gehien biltzen duenak, berriro eskuratu zuen udal-independentzia.

Euskara

Oltza zendeako euskara XIX. mendean galdu zen. 1863rako, gainbehera zihoan Iruñerriko hegoaldean, Zizur eta Galar zendeetan hain zuzen ere. 1904rako, berriz, aipatutako zendeetan zein Oltzakoan ere aienaturik zegoen erabat. Itzakoan bizirik iraun zuen urte batzuk gehiago, Aldatzen, Aritzen eta Orderitzen batik bat.

2010eko otsailaren 18an Nafarroako Parlamentuak hizkuntz eremu mistoan sartzea erabaki zuen. Ordura arte eremu ez-euskaldunean zegoen udalerria.

Demografia

Bilakaera

Oltza Zendeako biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
1.793	2.040	2.282	2.125	2.056	2.002	1.928	1.733	1.399	2.136	2.268	1.401	1.535

2008ko erroldaren arabera, 58 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,72 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Auzoak

Gaur egun udalerria bederatzi auzo edo kontzeju hauek osatzen dute, biztanle kopuruen arabera ordenaturik:

1. Ororbia (herriburua): 542 biztanle 2007an.
2. Aratzuri: 396 bz.
3. Ibero: 213 bz.
4. Asiain: 147 bz.
5. Lizasoain: 78 bz.
6. Izkue: 71 bz.
7. Oltza: 53 bz.
8. Izu: 30 bz.
9. Artazkotz: 28 bz.

Azpiegitura eta garraioak

La Pamplonesa autobus konpainiak Oltza zendeako Aratzuri, Ororbia eta Iberoko kontzejuak Iruñearekin batzen ditu. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

• Etxauri - Ibero - Ororbia - Orkoien eta Iruñea

Konpainia beraren beste linea batek, Iruñea eta Ibero bitartekoa, honako ibilbidea egiten du:

• Ibero - Izkue - Lizasoain - Ororbia - Aratzuri - Orkoien eta Iruñea

Politika

Udal hauteskundeak

Oltza Zendeako alkatea Independientes Cendea de Olza (ICO, eskuineko independenteak) José María Cuende Vallejo atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko bederatzi zinegotzietatik lau lortu zituen, eta gehiengo osoa izan ez arren, beste alderdiak ados jarri ez zirenez, ICO taldeak alkatetza lortu zuen. Baliogabeko botoak hamaika izan ziren (erroldaren %1,14) eta boto zuriak 31 (erroldaren %3,24). Abstentzioa %24,81koa izan zen.

Oltza Zendeako Udala-2007

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Independientes Cendea de Olza (ICO)	349	4
Legarra	193	2
Oltzako Herria	188	2
Nafarroa Bai	131	1
PSN	64	0

2011n ere ICO izan zen bozkatuena eta zinegotzirik gehien (4) atera zuena. Aldiz, Oltzako Herriak (ezkertiar eta abertzaleak, 3 zinegotzi, sentsibilitate abertzaleko beste zerrendarekin (alkate izandako Juan Antonio Erbururen Zorroka, 2 zinegotzi, ituna egin zuen eta alkatetza Pedro María Azparren Ocañak lortu zuen. PPk eta PSNk ez zuten zinegotzi bat ere eskuratu.

Oltza Zendeako Udala-2011

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Independientes Cendea de Olza (ICO)	339	4
Oltzako Herria	261	3
Zorroka	231	2
PP	47	0
PSN	27	0

Udaletxea

• HELBIDEA: Angulo kalea, 2 (Ororbia kontzejua)

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007	Juan Antonio Erburu Antxaño
2007-2011	José María Cuende Vallejo	ICO
2011-	Pedro María Azparren Ocaña	Oltzako Herria

Oltzar ezagunak

• Evaristo Txurruka (1841 - 1917), ingeniaria.
• Juan Martinez de Irujo (1981), pilotaria.
• Nicolás Ollo Bidaurreta (1816 - 1874), militar karlista.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda

Bibliografia

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. LVIII, Iruñea, 1999. ISBN 84-235-1875-2

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz) Oltza Zendeari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
• Oltza kontzejuaren ikuspegia Google Street View-n.