Laxo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Jokalari bat sakea egiten

Laxoa[1] pilota jokoaren aldaera bat da, gaur egun tresnaz jokatzen direnen artean aldaerarik zaharrena (esku huska jokatzen den bote-luzea da ezaguna dugun zaharrena). Luzeko pilota jokoa da, hots, plaza batean bi talde aurrez aurre jarrita jokatzen dena. Jokalariek eskularruarekin jotzen dute pilota. Kintzeka eta jokoka kontatzen da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVIII. eta XIX. mendeetan izan zuen loraldia, eta gehien jokatzen zen pilota jokoaren aldaera zen, errebotearekin batera. Orduko hartan, Euskal Herri osoan, Errioxan eta Aragoiko zenbait aldetan jokatzen zen. XX. mendearen hasieran gainbehera etorri zitzaion, eta Espainiako Gerra Zibilaren atzetik etorritako gerraondoan erabat galdu zen. Gaur egun, Malerrekan eta Baztanen jokatzen da, 1960ko hamarkadan egindako berreskuratze ahaleginari esker; berreskuratze horretan, erabakigarria izan zen Jesus Jaimerena iruritar apaizaren lana.[2] Gaur egun, Baztanen eta Malerrekan jokatzen da: Donezteben, Iruritan, Arraiozen, eta Oizen. Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernua laxoa kultura ondasun izendatzea aztertzen ari da.[3][4] Berpizten ari da laxoa, 2018an Baztan-Errekako Laxoa 39. txapelketan 9 taldek parte hartu zuten, 50 jokalarik guztira. Gazte eta gaztetxoak ere kontuan hartuta urte horretan laxo-jokalariak 110-120 ziren.[5]

Luzeko beste pilota jokoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luzeko pilota jokoan (Joko zuzena ere esaten zaio) lau aldaera dira gaur egun: bote-luzea (hemengo pilota joko guztietatik ezaguna den zaharrena, esku huska jokatua), errebotea (eskularruz edo xisteraz jokatua), pasaka (trinketean jokatua, esku huska edo eskularruz, kantxa sare batez erdibitua dagoela), eta laxoa (eskularruz jokatua). Oiartzungo Txost elkarteko Anton Mendizabalek 2015ean joko zuzeneko modalitateetan 500 jokalari inguru aritzen zirela estimatzen zuen.[6]

Arauak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Laxoaren arauak bote luzearenak dira,[7] baina baditu zenbait desberdintasun ere:[8] larruzko eskularruez eta pilotaleku handiagoetan (herriaren arabera neurri desberdinak izan ditzakete) jokatzen da.Taldeak lau pilotariz osaturik daude, bi eskularru motzarekin eta beste biak luzearekin. Sakea eskularru luzez egiten da. Pilotek 115 eta 125 gramoko pisua dute.

Jokalekuak 66 m luze eta 16 m zabalekoak dira orokorrean. Dena dela, tokian tokiko aukeretara egokitzen dira (zelaiak, herriko plazak, kale-tarteak...). Botarria jokalekuaren alde batean ipintzen da, eta eremuen arteko marra erdialdean. Jokaleku osoan egin daitezke arraiak, taldeen eremuan trukatzeko. Arraia edo marra esaten da.

Txirristaren teknika erabiltzen da eta ez da atxikirik onartzen.

Laxoan egiten zen Donostiako harresian XVIII. mendean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Laxoaren arautegia "Joko zuzenen arauak" kapituluan ikus 2. atala. Euskal Herriko Pilota Konfederazioaren webgunean
  2. «Bitxikeriak», Doneztebeko Udalaren webgunean. Eskuratze data: 2011-01-13.
  3.   «Laxoa Kultura Intereseko Ondasun Inmaterial aitortzeko espedienteari hasiera eman dio Nafarroako Gobernuak» https://erran.eus . Noiz kontsultatua: 2018-08-04 .
  4. (Gaztelaniaz) «12 localidades de Baztan-Bidasoa, dentro de la Ruta de la Pelota», Jauregia landa turismoko etxearen webgunean.
  5. Xorroxin irratia   «Baztan-Errekako 39. Laxoa txapelketaren finalaren ondotik solastatu gara Tiburtzio Arraztoarekin» https://erran.eus . Noiz kontsultatua: 2018-08-29 .
  6.   Garcia Landa, Imanol (2015-11-08) «Pilota joko zaharrak berrikasten» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2018-08-04 .
  7.   Euskadiko Euskal Pilota Federazioa (PDF), Joku araudia. 71-72 orriak. 4.1. atala: Bote luzea, . Noiz kontsultatua: 2006 .
  8.   (PDF) Joku araudia. 20. orria. 2. atala. Laxoa. 25. artikulua, . Noiz kontsultatua: 2018-08-04 .

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irudi galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Laxo