Doneztebe

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Nafarroako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Doneztebe (argipena)».
Doneztebe
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Doneztebe. Euskal Herria.jpg
Doneztebe udalerriko herrigunea eta eliza.

Doneztebeko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Malerreka
Izen ofiziala Escudo de Santesteban.svg Doneztebe / Santesteban
Alkatea Xanti Uterga Labiano
(EH Bildu)
Posta kodea 31740
INE kodea 31221
Herritarra doneztebar
Kokapena
Koordenatuak 43° 07′ 54″ N, 1° 40′ 11″ W / 43.131666666667°N,1.6697222222222°W / 43.131666666667; -1.6697222222222Koordenatuak: 43° 07′ 54″ N, 1° 40′ 11″ W / 43.131666666667°N,1.6697222222222°W / 43.131666666667; -1.6697222222222
Doneztebe hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Doneztebe
Doneztebe
Doneztebe (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 8,62 km2
Garaiera 122 metro
Demografia
Biztanleria 1.644 biztanle
% 51,03 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 48,97
Dentsitatea 190,72 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 15,69
Zahartze tasa[1] % 18,33
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 35,71
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 78,67 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 11,8 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 69,15 (2010)
Euskararen erabilera % 39,2 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.doneztebe.es

Doneztebe[2] Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Malerreka eskualdekoa. Udalerriak 1.644 biztanle zituen 2014. urtean.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezpelura ibaia, Ezkurra ibaiarekin elkartu aurretik, Donezteben.

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bidasoa ibaia, zati handi batean, Erreka Beltza izeneko zintzurrean zehar doa. Lesakako zubia, Etxalarko bidea eta Igantziko Bentak alde batera uzten dira Sunbillara iritsi arte. Sunbillan Doneztebe erdigune duen Malerreka eskualdea hasten da, ekialdean Bertizarana dago, eta mendebaldean Doneztebe. Udalerri hau Bidasoa ibaiak eta haren ibaiadar den Ezkurra ibaiak ureztatzen dute.

Klimaren ezaugarri nabarmenak dira euri aunitz eta erregularrak izatea, idortasun eza, nahiz uda betean izan eta tenperatura aldaketa ttikiak. Era horretako klimari klima atlantiko epela deitzen zaio. Urteko batez bertzeko balore batzuk honako hauek ditugu: 14–15 ºC-ko tenperatura, 170 bat egunetan egiten duen 1.600-1.800 mm euri.

Herrigunearen kanpoaldean, itsasoaren mailatik 138 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Sunbilla, hegoaldean Oiz eta Donamaria, ekialdean Bertizarana eta mendebaldean Elgorriaga mugakide ditu.

Mendiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Doneztebe mendiz inguratua dago, bertzeak bertze Aranzoko, Kaxerna, Askin, Otetxon, Bertizko Jaurerria, Ekaitza eta Mendaur.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinako argazkia.

Antzina Leringo Doneztebe haraneko udalerri burua izan zen, Bidasoa eta Berroaran udalerrien artean kokatua zegoela. 1192an Antso VI.a Nafarroakoak haran honi forua eman zion. 1280an jada Doneztebe Nafarroako Erresumako ogasun publikoaren zerga-diru emaile gisa agertzen zen. 1421ean gaur egun herrigunea dagoen Ezkurra ibaiko ezkerraldeko ertzera lekualdatu zen.

1467an Leonor I.a Nafarroakoak udalerria 4 libera eta 12 soldaten zerga ordaintzetik aske utzi zuen. 1497an Joanes III.a Nafarroakoak eta Katalina I.a Nafarroakoak udalerriari Jakako forua eman zioten, haren bidez Bidasoko eta Berroarango ur eta larreen erabilpenarengatik ordaindu ohi zen eiurdea izeneko zerga ordaintzetik askatu zuten. XVI. mendearen erdialdera Nafarroako Gorteetan eserlekua zuen udalerriaren maila bereganatu zuen. Eliz barrutiari dagokionez, 1567. urtera arte Doneztebe Baionako Elizbarrutiaren barnean zegoen eta data horretatik aurrera Iruñeko Eliz Barrutira iragan zen.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendearen lehen 70 urteetan hazkunde esanguratsurik ez zuen izan Doneztebek, baina 1980ko hamarkadatik aurrera eta XXI. mendearen lehen hamarkadara arte, populazioa % 60 inguru hazi zen.

Doneztebeko biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 150 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 9,86 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren antzera).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Doneztebeko alkatea EH BILDU alderdi politikoko Xanti Uterga da 2015ko udal hauteskundeez geroztik. Udaleko bederatzi zinegotzietatik 6 lortu zituen, 3 PSNkk, eta 0 PPk. Boto baliogabeak 41 izan ziren (emandako guztien % 4,38) eta boto zuriak 24 (botoen %2,68). Abstentzioa % 22,64 izan zen.

Doneztebeko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Eusko Alkartasuna 594 9

2011n ere EA eta Miguel San Miguel izan ziren garaile; aurrean beste zerrenda bat izan zuten, PP (zinegotzi bat). 2011ko hauteskundeetan Doneztebe EA bere izenarekin -eta ez Bilduren barruan- aurkeztu zen udalerri bakanetakoa izan zen, Nafarroa Garaian bakarra.

Doneztebeko Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Eusko Alkartasuna 596 8
PP 107 1

Doneztebeko Udala (2015)

Alderdia Botoak Zinegotziak
EH Bildu 555 6
PSN 266 3
PP 50 0

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Alkatea Alderdi Politikoa
1979-1983 Carlos Pikabea Manterola Independentea
1983-1987 Alfredo Zugarramurdi Zozaia Doneztebeko Gazteak
1987-1991 Antonio Apeztegia Lanaspa Unión Doneztebarra
1991-1995 Miguel San Miguel Azpirotz Eusko Alkartasuna
1995-1999 Miguel San Miguel Azpirotz Eusko Alkartasuna
1999-2003 Miguel San Miguel Azpirotz Eusko Alkartasuna
2003-2005 Jose Ramon Etxebeste Urrutia Eusko Alkartasuna
2005-2006 Joxe Irigoien Irugarai Talde mistoa
2006-2007 Jose Ramon Etxebeste Urrutia Eusko Alkartasuna
2007-2011 Miguel San Miguel Azpirotz Eusko Alkartasuna
2011-2015 Miguel San Miguel Azpirotz Eusko Alkartasuna
2015-2019 Xanti Uterga Labiano EH Bildu

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaiengo linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak honako ibilbidea egiten du:

La Burundesa autobus konpainiaren Donostia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Maiztasunak aldakorrak dira, baina gutxienez bi zerbitzu izaten dira noranzko bakoitzean egunero. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Leizaran Mariezcurrena autobus konpainiaren Doneztebe eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikulu nagusia: «Malerrekako hizkera»

Euskararen Foru Legeak udalerria eremu euskaldunean bete-betean kokatzen du, bertan Malerrekako hizkera mintzatzen delarik. 2001eko erroldaren datuen arabera, herritarren %69,15 euskalduna zen.

Bestak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Doneztebeko bestak ekainaren 29an ospatzen dira, San Pedroetan. Besta ttikiak irailaren 3. asteburuan ospatzen dira. Aipatzekoak dira, halaber, herriko inauteriak, maiatzean ospatzen den udaberriko azoka eta San Martinen ondoko asteko ortziralean ospatzen den udazkeneko azoka.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezkurra ibaia, Doneztebe zeharkatzen.

Kaleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Plazak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Plaza Txikia: Bertatik etxe gotikoa (zaharberritua) eta elizako dorrea ikusten ahal dira.
  • Portalea: Plaza honetan, San Pedro festetan Trapatan izeneko dantza egiten da. Bertako dantza da, eta neska-mutilek parte hartzen dute. Banderaren dantza ere plaza honetan egiten da.

Doneztebar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Doneztebe Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa