Malerreka

Wikipedia, Entziklopedia askea
Malerreka
 Euskal Herria
Malerreka, Nafarroa Garaia, Euskal Herria.png
Ezkurra eta Malerreka. Nafarroa, Euskal Herria.jpg
Malerrekako paisaia Ezkurra eta Usategieta mendatearen artean.
Geografia
Herrialdea Nafarroa Garaia
Udalerri handienaDoneztebe
Azalera262 km²
Demografia
Biztanleriadata11 =
Dentsitatea0,02 bizt/km²


Malerreka ([malereka]) edo Bidasoa Garaia ([biðas̺oa gaɾai.a]) Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko eskualde bat da, Iruñeko merindadean dagoena. Euskararen Foru Legearen arabera, eremu euskaldunean kokaturik dago.

Hamahiru udalerrik osatzen dute, Doneztebe izanda herriburua.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualde mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroa Garaiko eskualdeak ditu mugakide alde guztietan: iparraldean Bortziriak, hegoaldean Ultzamaldea, ekialdean Baztan eta mendebaldean Leitzaldea.

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendaur (1.136 m) da eskualdeko mendirik altuena eta erreferentziazko tontorra, gainaldean baseliza bat eraiki zutelarik. Mendieder (1.071 m), Loitzate (1.048 m), Ekaitza (1.047 m) eta Irumugarrieta (1.044) bertze gailur aipagarri batzuk dira.

Bertzela, Ezkurra ibaiak eskualdea zeharkatzen du izen bereko herritik Donezteberaino. Bertan, bat egiten du Bidasoa ibai nagusiarekin.

Udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Malerrekako herrien zerrenda
Herria Biztanleria (2017) Argazkia Herria Biztanleria (2017) Argazkia
Beintza-Labaien 232 biztanle Beintza-Labaien. Euskal Herria.JPG Ituren 519 biztanle Ituren, Euskal Herria.JPG
Bertizarana 591 biztanle Bertiz vista.jpg Saldias 119 biztanle Saldias Euskal Herria.JPG
Donamaria 434 biztanle Jauregia Donamaria.JPG Sunbilla 675 biztanle Sunbilla. Euskal Herria.JPG
Doneztebe
(hiriburua)
1.732 biztanle Doneztebe. Euskal Herria.jpg Oiz 130 Oiz 02.jpg
Elgorriaga 203 biztanle Elgorriaga, Euskal Herria.JPG Urrotz 185 biztanle Urroz de Santesteban 02.jpg
Eratsun 154 biztanle Eratsun, Euskal Herria.JPG Zubieta 308 biztanle Zubieta. Nafarroa. Euskal Herria.JPG
Ezkurra 154 biztanle Ezkurra. Euskal Herria..JPG Denera (Malerreka): 5.436 biztanle

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Malerrekako hizkera»

Eskualde honetako azpieuskalkia Iparraldeko goi nafarreraren aldaera da. Berez, ez da bloke homogeneo bat, udalerriaren arabera inguruetako Leitzaldea, Bortziriak eta Baztan eskualdeetako eraginak baititu, eta, bertzalde, udalerri bakoitzeko euskarak ere bere tokian tokiko berezko ezaugarriak baititu.

Laxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Laxoa pilota jokoaren aldaera bat da, gaur egun jokatzen direnen artean aldaerarik zaharrena. XX. mendean ia galdu zen, baina, gaur egun, Malerrekan eta Baztanen jokatzen da, 1960ko hamarkadan egindako berreskuratze ahaleginari esker; berreskuratze horretan, erabakigarria izan zen Jesus Jaimerena iruritar apaizaren lana.[1][2] Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak laxoa kultura ondasun izendatu nahi du.[3]

Joaldunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joaldunek edo zanpantzarrek eskualde honetan daukate jatorria, Ituren eta Zubieta herrietan. Bertako inauterietan ateratzen diren pertsonaiak dira. Urtarrilaren amaieran ateratzen dira kalera herri batetik bestera oinez eta joareak astinduz.

Malerrekar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Tiburcio Arraztoa (2010): Laxoa, la pelota en la plaza, Cenlit Ediciones. ISBN 84-96634-60-4.
  2. «Bitxikeriak», Doneztebeko Udalaren webgunean. Eskuratze data: 2011-01-13.
  3. (Gaztelaniaz) «12 localidades de Baztan-Bidasoa, dentro de la Ruta de la Pelota», Jauregia landa turismoko etxearen webgunean.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa