Sao Tome eta Principe

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Sao Tome eta Principe
República Democrática de São Tomé e Príncipe
Bandera Armarria
Goiburua: Unidade, Disciplina, Trabalho
(Batasuna, diziplina, lana)
Ereserkia: Independência total
(Erabateko independentzia)
Hiriburua
eta hiri handiena
Sao Tome
Hizkuntza ofiziala(k) Portugesa
Herritarra saotometar[1]
Gobernua Errepublika
 -  Presidentea Evaristo Carvalho
 -  Lehen ministroa Patrice Trovoada
Independentzia
 -  Ura (%) 0
Biztanleria
 -  2014 zenbatespena 190.428 (188.)
 -  2013 errolda 192.993
 -  Dentsitatea 187,17 bizt./km2 (69.)
Dirua Dobra (STD)
Ordu-eremua UTC (UTC+0)
Aurrezenbakia 239
Internet domeinua .st

Sao Tome eta Principe[1] (portugesez: São Tomé e Príncipe, sɐ̃w tuˈmɛ i ˈpɾĩsɨpɨ ahoskatua), ofizialki Sao Tome eta Principeko Errepublika Demokratikoa (portugesez: República Democrática de São Tomé e Príncipe) Afrikako erdialdean dagoen herrialde eta uhartedia da.

Azalera 964 km2-koa dauka eta 157.000 biztanle zituen 2005ean (171 biz./km2). Hiriburua Sao Tome da (56.166 hiritar).

Txanpon ofiziala dobra da.

Lurraldea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi uharte nagusi dira, São Tomé (836 km2) eta Príncipe (128 km2); gainerakoak oso txikiak dira. Uharte horiek dirudienez hutsik zeuden portugesak XV. mendean iritsi zirenean; ordutik aurrera, kolono portugesak eta esklabo beltzak, gehienak Angolatik helduak, bizi izan dira bertan. Horren ondorioz, mestizoak dira São Tome eta Principeko gizartea nahiz kultura.

Biztanleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uharteetako biztanleriak hazkunde handia izan du azken hamarraldiotan (1999ko estimazioen arabera, % 3,4), eta, hortaz, biztanleen erdiak baino gehiago 15 urtetik beherakoak dira. Bestalde, emankortasun tasa ere oso handia da, emakumeko 6,14 1999ko estimazioen arabera. São Tomeko uhartea da jendeztatuena, eta izen bereko hiria da nazioko hirigunerik garatuena, han bizi baitira saotometar guztien % 42. Gainerakoak bi uharteetan sakabanatutako herrixketan bizi dira. Hizkuntza ofiziala portugesa da, baina harekin batera forro edo crioulo deritzana ere mintzatzen da, portugesa eta fangeraren nahasketa. Bizi itxaropena 65 urte ingurukoa da, eta biztanleria osoaren % 73 dago alfabetatua.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historikoki, plantazio handietan oinarritu da São Tome eta Principeko ekonomia (lantzeko lur guztien % 85). Plantazio horiek nazionalizatu egin ziren 1975ean, uhartediak independentzia eskuratu zuenean, baina 1990eko hamarraldiaren hasieratik aurrera berriz pribatizatu dira. Kakaoa izan da beti nekazaritza gai nagusia (esportazio guztien % 80tik gora). Herrialdearen zorra handia da, nazioarteko laguntzaren mende dago eta kakoaren merkatuaren gorabeheren araberakoa da; laborantza modernizatzen ahalegintzen ari da gaur gobernua, eta gero eta leku gehiago ematen zaio ekimen pribatuari. Principe uhartean eremu franko bat sortzeko plangintza osatu da. Itxaropen handiak daude Gineako golkoan ustez dagoen petrolio hobi batean jarriak; alabaina, Ekuatore Ginea eta Gabonekin uren jabetzaren arazoa argitu beharra dago aurrena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1470. urte inguruan portugaldar itsasgizonak São Tome eta Printze uharteetara irisi ziren. XV. mendearen bukaeran Portugalgo juduak eta presoak eraman zituzten. Geroxeago azukre kanabera lantzen hasi ziren Afrikatik eramandako esklaboekin. Handik gutxira, São Tome eta Printze esklaboen salerosketako gune nagusietako bat bilakatu ziren. XVII. mendean holandarrek hartu zituzten uharteak, baina handik gutxira portugaldarren eskuetan geratu ziren berriro. Urte batzuetan gainbehera egin ondoren, XIX. mendean, kakao ekoizpenak uharteen garrantzia handitu zuen. 1876an esklabotasuna debekatu zen, baina 1909an Ingalaterrako eta Alemaniako txokolategileek São Tomeko kakaoa erosteari utzi zioten, jakin zutenean lursail handietako langileak esklabo gisa lan egiten zutela. 1953an agintariek gogor zapaldu zituzten lursail handietako langileen matxinadak. 1960an uharteak Portugalen itsasoz haraindiko probintzia bilakatu ziren. 1975eko uztailaren 12an, Portugalgo sistema politikoa aldatu zuen iraultzaren ondoren, uharteek burujabetasuna erdietsi zuten. Manuel Pinto da Costa ekonomialaria eta MLNSTP alderdi komunistaren idazkari nagusia lehendakari izendatu zuten. 1985etik aurrera Pinto da Costa komunismotik urruntzen hasi zen, eta uharteetan bizi ziren angolar, kubatar eta sobietar soldadu eta teknikariek alde egin zuten. 1990eko irailean konstituzio berria onartu zen, alderdi-aniztasunaren aldekoa. Ondorengo hauteskundeetan (1991ko urtarrila), ordu arte alderdi bakarra izandakoa, São Tome eta Principeko Askapenerako Higikundea (MLSTP) galtzaile izan zen, Konbergentzia Demokratikoa alderdiak (PCD) lortu baitzuen gehiengoa. Bi hilabete geroago, Miguel Trovoada aukeratu zuten Errepublikako presidente. 1994an ordea, MLSTP alderdiak berreskuratu zuen agintea. Hurrengo urtean, abuztuaren 15ean, estatu kolpe militar bat izan zen, eta nazio batasuneko gobernu bat osatu zen. 1996ko uztailean, Trovoada berriz presidente hautatu zutelarik, beste krisi bat sortu zen, MLSTParen kontra jokatzen baitzuen beti hark. MLSTP alderdiak lortu zuen berriz ere gehiengoa 1998ko azaroan, absolutua gainera. Nazioartean, uhartedia Frankofoniako kide egin zen (1995); aldi berean, parte hartzen du Portuges Hizkuntzako Herrialdeen Elkarteko saioetan (CPLP), elkarte horren kide sortzaile baita 1996ko uztailaz geroztik. 2001ko hauteskundeetan, Fradique de Menezes aukeratu zuten lehendakari. 2002ko legebiltzarrerako hauteskundeetan koalizio gobernu bat eratu zen, alderdi bakar batek ez zuelako gehiengoa lortu. 2003an militar batzuek estatu kolpe bat jo zuten, baina nazioarteko herrialde askoren bitartekaritzak estatu kolpea eragotzi zuen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sao Tome eta Principe Aldatu lotura Wikidatan

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sao Tome eta Principe Aldatu lotura Wikidatan