Ekuatore Ginea

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Afrika erdialdeko estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ginea (argipena)».
Ekuatore Gineako Errepublika
República de Guinea Ecuatorial
République de Guinée Équatoriale
República da Guiné Equatorial
Bandera Armarria
Goiburua: Unidad, Paz, Justicia
(Batasuna, Bakea, Justizia)
Ereserkia: Caminemos Pisando la Senda de Nuestra Inmensa Felicidad
Hiriburua
eta hiri handiena
Malabo
Hizkuntza ofiziala(k) Gaztelania, frantsesa, portuges
Herritarra ginear, ekuatoreginear[1]
Gobernua Errepublika
 -  Presidentea Teodoro Obiang Nguema
 -  Lehen ministroa Vicente Ehate Tomi
Independentzia
Azalera
 -  Guztira 28,050 km2 (144.)
 -  Ura (%) arbuiagarria
Biztanleria
 -  2014 zenbatespena 722.254 (150.)
 -  Dentsitatea 24,1 bizt./km2 (187.)
Dirua Erdialdeko Afrikako CFA libera (XAF)
Ordu-eremua WAT (UTC+1)
Aurrezenbakia 240
Internet domeinua gq

Ekuatore Ginea[1] (gaztelaniaz: Guinea Ecuatorial, giˈnea ekwatoˈɾjal ahoskatua; frantsesez: Guinée équatoriale, portugesez: Guiné Equatorial), ofizialki Ekuatore Gineako Errepublika (gaztelaniaz: República de Guinea Ecuatorial, frantsesez: République de Guinée équatoriale, portugesez: República da Guiné Equatorial)) Afrikako erdialdean dagoen herrialdea da. Mugakideak hauexek ditu: Kamerun iparraldean, Gabon hego eta ekialdean, Ozeano Atlantikoa mendebaldean eta Sao Tome eta Principe uharteak hego-mendebaldean. Diru ofiziala CFA libera da.

Hiriburua eta hiri nagusia Malabo da (90.000 bat biztanle). Bigarren hiri handiena Bata da (70.000 biztanle inguru).

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekuatore Gineako mapa.

Ekuatore Ginea Afrika erdialdeko mendebaldean kokatua dago. Bioko uharteak Kamerundik 40 bat kilometrora daude. Annobon uharteak 595 kilometro hego-mendebaldera daude Bioko uhartetik. Río Muni kontinentean bertan dagoen eskualdea da, Kamerun eta Gabonen artean. Kontinenteko eskualdetik hurbil hainbat uharte daude, hala nola, Corisco, Elobey Grande, Elobey Chico eta beste uhartetxo.

Izenean agertu arren, Ekuatore Gineako lurraldeak ez daude Ekuatore lerroan.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fernando Poo esploratzaile portugaldarra Bioko uhartera iritsi zen 1471n, eta "Flor Formosa" izena eman zioten. Uharte hau eta Annobon Portugalen menpe egon ziren 1778 arte, urte horretan Espainiako agintarien eskuetara igaro zen. Manuel Iradier gasteiztarrak 1875 eta 1884an espedizio bana egin zuen kontinenteko lurraldeetan (Mbini).

1926 eta 1959 bitartean herrialdeak "Ginea Espainiarra" izena hartu zuen.

1968ko urriaren 12an independentzia lortu zuen eta "Ekuatore Gineako Errepublika" izena hartu.

1970etik 1979ra arte Francisco Macías Nguema diktadoreak agindu zuen Ginean. Urte hartan haren loba Teodoro Obiang Nguemak hartu zuen boterea bortizki eta gaur egun arte bere diktadurari eusten dio.

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekuatore Gineako probintziak

Ekuatore Ginea 7 probintziatan banatuta dago (hiriburuak parentesi artean):

  1. Annobon (San Antonio de Pale)
  2. Iparraldeko Bioko (Malabo)
  3. Hegoaldeko Bioko (Luba)
  4. Erdi-Hegoaldea (Evinayong)
  5. Kie-Ntem (Ebebiyin)
  6. Kostaldea (Bata)
  7. Wele-Nzas (Mongomo)

Hizkuntza_ofizialak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mintzaira ofizialak gaztelania, frantsesa eta portugesa dira. Beste hizkuntza hauek ere egiten dituzte ginearrek, legez "izaera nazionalaren partetzat" jotzen direnak: fangera, bubiera, annobonera, igboera eta ingeles pidgina.

Biztanle gehienek gaztelaniaz hitz egiten dute, bertako hizkuntza batekin batera, Malabo inguruetan batez ere. Frantsesa 1998an bihurtu zuten Ekuatore Gineako hizkuntza ofizialetako bat, herrialdea Afrika Erdiko Komunitate Ekonomiko eta Monetarioko kide bihurtzerakoan.

Portugesa 2007ko uztailetik da ofiziala Ekuatore Ginean, herrialdea Lusofoniako kide bihurtzeko xedez[2].

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiegunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiegun nazionalak
Data
Urtarrilak 1 Urteberri
Maiatzak 1 Lanaren Eguna
Ekainak 5 Errepublikako Presidentearen Jaioteguna
Abuztuak 3 Askatasun Kolpearen Eguna
Abuztuak 15 Konstituzio Eguna
Urriak 12 Independentzia Eguna
Abenduak 8 Andre Mariaren Sortze Garbia
Abenduak 10 Giza Eskubideen Eguna
Abenduak 25 Eguberri

Literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Ekuatore Gineako gaztelaniazko literatura»

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ekuatore Ginea Aldatu lotura Wikidatan