Rijeka

Wikipedia, Entziklopedia askea
Rijeka
Rijeka
Fiume
Fiume
town in Croatia (en) Itzuli
Rijeka-view-2.jpg
Flag of Rijeka.svg Coat of arms of Rijeka.svg
Administrazioa
Herrialdea  Kroazia
Eskualdea Primorje-Gorski Kotar
Alkatea Vojko Obersnel
Izen ofiziala Rijeka
Jatorrizko izena Rijeka
Fiume
Posta kodea 51000
Geografia
Koordenatuak 45° 19′ 38″ N, 14° 26′ 28″ E / 45.3272°N,14.4411°E / 45.3272; 14.4411Koordenatuak: 45° 19′ 38″ N, 14° 26′ 28″ E / 45.3272°N,14.4411°E / 45.3272; 14.4411
Azalera 44 km²
Altuera 0 m
Demografia
Biztanleria 128.624 (2011ko abenduaren 31)
Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragileaEspresio akatsa: Ez dago operadorerik -(r)entzat
Dentsitatea 3.273 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia 051
Ordu eremua UTC+01:00
Hiri senidetuak Bitola, Faenza, Este, Genova, Rostock, Neuss, Ljubljana, Kawasaki, Jalta, Cetinje, Qingdao, Pittsburgh, Palermo, Metropolitan City of Genoa (en) Itzuli eta Gdańsk
Matrikula RI
http://www.rijeka.hr/

Rijeka (italieraz Fiume), Primorje-Gorski Kotar eskualdearen hiriburua da eta 128.735 biztanle ditu (hiri barrutian 213.842). Kroaziako itsas portu garrantzitsuena da eta, Zagreb eta Spliten ondoren, herrialdeko hirugarren hiri handiena.

Itsaso Adriatikoaren kostalean kokatuta, Rječina ibaia itsasoratzen da bertan.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi herri zeltaren aztarnak aurkitu dira, Tarsatica Rijekako muinoan eta Liburni itsasertzean. Erromatarrek Tarsatica municipium bihurtu zuten eta Flumen izena ezarri zioten. XIII mendeko dokumentuetan Flumen eta Rika izenak agertzen dira, biek ere "ibaia" esan nahi dute, nahiz eta izen ofiziala Flumen Sancti Viti izan.

Rijeka 1689an (Valvasorren liburua)

V. mendetik aurrera, hainbat herriren eskuetan egon zen: ostrogodoak, bizantziarrak, lonbardoak, avaroak, frankoak, kroaziarrak eta hungariarrak izan ziren hiriaren jabe, baina 1466an Habsburgotarren esku geratu zen, 1870ean hungariarrei eskuetan utzi arte. Kroaziak Austria-Hungariako inperioan autonomia bazuen ere, hungariarrek zuzenean kontrolatuko zuten, inperioaren nazio arteko itsas portu bakarra baitzen.

Lehen Mundu Gerran, Austria-Hungariako inperioa zatitutakoan, hiriaren kontrola eskatu zuten italiarrek eta jugoslaviarrek. Italiarrek zioten hiriaren % 88 italiarra zela, eta jugoslaviarrek, aldiz, inguru guztian kroaziarrak zirela nagusi. 1920an errepublika autonomoa izan zen 1924ean Mussolinik Italiarentzat kokistatu arte.

1947an baina, Jugoslaviaren esku geratu zen eta 1991n Kroaziako hiri bihurtu zen. 2020an izendatu zuten Europako kultura-hiriburu.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rijeka hiri industriala da. Itsas portu erraldoia dauka eta ontzigintzak garrantzia handia du hiriaren ekonomian.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Rijeka)   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 20.0 21.4 24.0 27.3 33.7 36.7 40.0 38.1 34.8 28.8 25.5 20.4 40.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.7 9.5 12.4 16.1 20.9 24.6 27.7 27.6 23.6 18.6 13.4 10.0 17.8
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.6 6.2 8.8 12.6 17.1 20.8 23.4 23.1 19.1 14.5 10.1 6.9 14
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 2.7 3.2 5.5 8.8 12.0 16.2 18.6 18.5 15.3 11.1 7.1 4.1 10.3
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -11.4 -12.8 -7.7 -0.2 2.1 7.4 10.4 9.1 4.8 0.6 -4.5 -8.9 -12.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 134.9 114.3 104.0 110.7 102.4 110.8 82.0 100.2 165.3 175.7 183.4 154.2 1537.9
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 11 9 10 12 12 12 10 9 9 10 12 12 128
Elur egunak (≥ 1 mm) 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 4
Eguzki orduak 108.9 124.5 149.9 176.3 235.4 252.3 298.4 274.6 204.2 163.9 102.8 96.9 2188.1
Iturria (1): World Meteorological Organisation (UN)[1]
Iturria (2): National Meteorological and Hydrological Service (Croatia) [2]

Ondasun nabariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Riva pasealekua: Rijekako itsasertzeko pasdealekua da. Bertan kroaziar, vienar eta italiar arkitektoek palazio ugari eraiki zituzten 1870 eta 1914 artean. Bertan daude, halaber, Antzoki Nazionala eta Estalitako merkatua.
  • San Vito katedrala (kroazieraz Katedrala Svetog Vida): Erdi Aroko elizaren gainean gaur egungo katedrala eraiki zuten jesuitek 1638an.
  • Rijekako unibertsitatea (kroazieraz Sveučilište u Rijeci): 1632. urtean sortu zen unibertsitatea Rijekan, nahiz eta orain dagoena 1973koa izan.
  • "Ivan pl. Zajc" Kroaziako Antzoki Nazionala: 1765ean eraiki zen.
  • Museoak: Arte Garaikidearen museoa eta Itsasgintzaren historiaren museoa garrantzitsuenak dira.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NK Rijeka hiriko futbol talde nagusia da. Jugoslaviako Kopa birritan eta Kroaziakoa ere birritan irabazi ditu.

Beste kirol nabarmenak eskubaloia, saskibaloia, waterpoloa eta voleibola dira.

Pertsona ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Munduko beste hiri batzuen artean, hauekin dago senidetuta Rijeka:

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. World Weather Information Service – Rijeka. United Nations Noiz kontsultatua: 21 January 2011.
  2. Monthly Climate Values. Croatian Meteorological and Hydrological Service Noiz kontsultatua: 2012-08-18.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]